عضو هیات علمی دانشگاه تهران در گفتوگو با ایلنا:
«اعتراض» ابزار آخر برای پیگیری مطالبات است/ راهحلهای مدنی تضعیف شدهاند/حزب نداریم؛ فقط محافل دوستانه داریم که مانع گردش نخبگان میشوند
رئیس موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران گفت: اعتراض ابزار نهایی برای پیگیری مطالبات است، یعنی جامعهی مدنی اگر وجود داشته باشد و امکان فعالیت پیدا کند، از اول کسی سراغ اعتراض نمیرود.
«حسین ایمانی جاجرمی» عضو هیات علمی و رئیس موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران در پاسخ به سوال خبرنگار ایلنا مبنی بر این که آیا تعیین محل اعتراض چه در سطح دانشگاه چه در سطح شهر میتواند به کاهش سطح خشونت منجر شود؟ توضیح داد: این نگاه، نگاهی تقلیلگرایانه است؛ یعنی کل مسئله کنش و رفتار سیاسی را به مسئله مکان تقلیل میدهد، در حالی که کنش سیاسی قسمتی از مجموعهای بزرگتر است. قبل از هر چیز باید حقوق شهروندی و حق اعتراض به رسمیت شناخته و تعریف شود، امکان فعالیت آزاد احزاب و آزادی بیان فراهم گردد تا سطح و محدوده سیاسی عموم مشخص شود.
صرف مشخص کردن مکانی برای اعتراض، مشکلی حل نخواهد کرد
وی افزود: مثلا شما هماکنون اگر به جمعآوری سطل زباله از سطح شهر اعتراض کنید، امری سیاسی تلقی میشود یا مثلا کنش معلمان و رانندگان شرکت واحد در جهت مطالباتشان سیاسی نیست، اما به غلط با آنها برخورد سیاسی میکنند. بدون مشخص کردن محدوده سیاسی، صرف مشخص کردن مکانی برای اعتراض و تجمع مشکلی حل نخواهد کرد.
به گفته وی کسانی که میخواهند کاری کنند تا صداشان شنیده شود، خوشان میدانند کجا تجمع کنند. مثلا میروند جلوی مجلس یا ساختمانهای دولتی تجمع میکنند، اما مثلا اگر پارک چیتگر را برای تجمع تعیین کنند، چه فایدهای دارد؟ مسئله اعتراض و تجمع بزرگتر از آن است که به مسئله مکان محدود شود.
ایمانی اضافه کرد: اگر دولت تحقق این مواردی که در قانون اساسی بیان شده است را تضمین کند، ممکن است بتواند تا اندازهای به بحرانی که پیش آمده پاسخ دهد، اما اگر این موضوع را در این خلاصه کنید که جایی برای اعتراض نبوده است، به نظر من درست ندیدن، مسئله است، چون موضوع ریشههای عمیقتری دارد.
فعالیتهای زیادی وجود دارد که جامعهی مدنی میتواند قبل از اعتراض دنبال کند
وی در ادامه گفت: اعتراض ابزار نهایی است، یعنی جامعهی مدنی اگر وجود داشته باشد و امکان فعالیت پیدا کند، از اول سراغ اعتراض نمیرود. اول میرود سراغ گفتگو، لابی، تبلیغ، جلسه گذاشتن و تحقیق کردن. فعالیتهای زیادی وجود دارد که جامعهی مدنی میتواند قبل از اعتراض دنبال کند. اعتراض، پلهی آخر است، زمانی که همه راههایی که رفته، به بنبست رسیده است.
او با اشاره به تعیین محل برای اعتراض اظهار کرد: الان همین مسئله تعیین مکان برای اعتراض نشان میدهد، کسانی که این تصمیمات را میگیرند، از ظرفیتها و امکانات جامعهی مدنی بیخبرند و میگویند که همین پلهی آخر را باید فعال کنیم. در حالی که قبل از آن کلی مقدمات و سطوح فعالیت وجود دارد که اگر به آنها امکان فعالیت داده شود، ممکن است به مرحلهی اعتراض نرسد. شما باید برای آموزش سیاسی و حزبی هزینه کنید.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران افزود: مثلا در ترکیه، حکومت در جهت یادگیری فعالیت حزبی و سیاسی به احزاب از نظر مالی کمک میکند. ما به این مسائل اصلاً توجه نمیکنیم و فکر کردهایم که کار سیاسی راحت است یا مثلاً فقط اعتراض کار سیاسی است. در حالی که جامعهی مدنی میتواند یک حوزهی بسیار فعال و خلاق باشد.
جامعهی مدنی در طی سالهای گذشته تضعیف و بیمعنا شده است
وی تاکید کرد: وقتی کار به اینجا رسیده، برای این است که جامعهی مدنی در طی سالهای گذشته عملاً تضعیف و بیمعنا شده است. نهایتاً آنچه باقی مانده، خشونت عریان و این تخریب است. حالا بیایید جا مشخص کنید، وقتی مقدمات و پایههایش وجود ندارد، چه فایدهای دارد؟
او ادامه داد: از یک طرف میخواهند مکان برای اعتراض مشخص کنند، از طرف دیگر خانهی اندیشمندان علوم انسانی را میبندند. آیا خانهی اندیشمندان علوم انسانی ضرری به جایی رسانده بود؟
احزاب سیاسی برای نظمپذیر کردن اعتراض ایجاد شدهاند
دانشیار گروه جامعهشناسی دانشگاه تهران در رابطه با امکان نظمپذیر کردن اعتراضات تشریح کرد: احزاب سیاسی برای نظمپذیر کردن و ایجاد محدودیت برای اعتراض ایجاد شدهاند. مسئلهی قدرت و مسئلهی توزیع منابع و فرصتها، یک امر اجتماعی خیلی مهم است. در جامعه، افراد در مسائل مختلف با هم رقابت میکنند. هر تصمیمی عدهای برنده و عدهای بازنده دارد. بنابراین سیاستورزی یک امر جاری و بخشی از زندگی روزمره است. برای اینکه این اختلافات به خشونت و خونریزی منجر نشود، راه حلی که تجربهی بشری پیدا کرده این است که افراد در داخل احزاب سیاسی و با تضمینهای حقوقی مثل آزادی بیان به رسمیت شناخته شوند. این اتفاق در کشور ما نیفتاده است.
حزب نداریم، فقط محافل دوستانه داریم
وی اضافه کرد: ما حزب نداریم. این چیزهایی که الان به عنوان حزب فعالیت میکنند، بیشتر محافل دوستانه یا به اصطلاح تشکلهای حامی کارگزار هستند که در زمان انتخابات فعال میشوند، در دولت جایگاههای مهم را میگیرند و طرفداران خودشان را وارد بوروکراسی میکنند. به این صورت است که بوروکراسی را نابود میکنند، چرا که امکان فعالیت از افراد مستقل و کارشناس را میگیرند و گردش نخبگان را از بین میبرند، در نتیجه بوروکراسی را ناکارآمد میکنند. از طرفی دیگر هم نمیتوانند مطالبات مردم را نمایندگی کنند.
عضو هیات علمی و رئیس موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران در آخر پیشنهاد کرد: اگر میخواهیم این مشکل را اساساً حل کنیم، نه به شکل راهحلهای موقت و مسکن، باید بپذیریم که سیاستورزی در دنیای امروز برای کشوری که ۸۰ درصد آن شهرنشین است و یک طبقهی متوسط آگاه دارد، با این روشهای موجود جواب نمیدهد. از این به بعد، هر مسئلهای که اتفاق بیفتد، چه بخواهیم چه نخواهیم، یک سویهی قوی خشن پیدا خواهد کرد، چون آن راهحلهای مدنی تضعیف شدهاند. این را باید قبول کرد.
