ایلنا مزایده‌ی بزرگترین شرکت مخابراتی ذیل شستا را بررسی می‌کند:
چرا تامین اجتماعی «رایتل» را واگذار می‌کند؟/ نگرانی‌های کارگران و بازنشستگان
روز سه‌شنبه، با یک بمب خبری بازار سهام و سرمایه ایران شگفت زده شد و حجم بالایی از عرضه سرمایه یکی از مهمترین شرکت‌های خدماتی کشور به مزایده گذاشته شد. خبر کوتاه بود؛ رایتل از زیرمجموعه‌های شستا پس از سال‌ها انتظار واگذار می‌شود.
به گزارش خبرنگار ایلنا، بالاخره پس از چندین سال کشمکش، کل سهام شرکت رایتل (از مجموعه‌های تابعه شستا و سازمان تامین اجتماعی) به مزایده عمومی گذاشته شد. رایتل که از جمله چند مجموعه گران‌قیمت متعلق به سازمان تامین اجتماعی محسوب می‌شود، سال‌هاست با مشکلات مختلفی دست و پنجه نرم کرده و همیشه در لیست واگذاری و فروش این سازمان قرار داشته است.
روز سه‌شنبه هفته گذشته، با یک بمب خبری بازار سهام و سرمایه ایران شگفت زده شد و حجم بالایی از عرضه سرمایه یکی از مهمترین شرکت‌های خدماتی کشور به مزایده گذاشته شد. خبر کوتاه بود؛ شرکت سرمایه‌گذاری تأمین اجتماعی (شستا) آگهی مزایده عمومی فروش ۱۰۰ درصد سهام شرکت خدمات ارتباطی رایتل را منتشر کرد و قیمت پایه این واگذاری را ۱۳۰ هزار میلیارد تومان تعیین کرد.
این آگهی در سامانه عرضه شفاف سهام‌ها «کدال» نیز منتشر شد. در این آگهی، تعداد کرسی‌های مدیریتی قابل واگذاری ۵ کرسی اعلام شده و قابلیت واگذاری بلوکی و کنسرسیومی مرکب از چند سهامدار عمده نیز به رسمیت شناخته شد.
چه بر رایتل گذشت؟
داستان رایتل، داستان پرغصه بسیاری از شرکت‌های پرمشکل و زیان‌ده کشور است که با ساختار درستی تاسیس و تامین سرمایه نمی‌شوند. مجموعه رایتل با پشتیبانی وزارت ارتباطات و با همکاری دو مجموعه خصوصی «تله‌کام» و «شرکت اتصالات» کشور امارات در سال ۱۳۸۸ آغاز به‌کار کرد. او را جایگزینی برای مجموعه «تالیا» در بازار خدمات تلفن همراه دانستند که قبل از سال ۱۳۸۸ تقریبا به پایان عمر خود رسیده بود. این سومین ارائه دهنده خدمات تلفن همراه البته مشکلات عمده‌ای نیز داشت.
با آغاز تحریم‌های اقتصادی از سال ۱۳۸۹ به بعد، شرکت اتصالات تقریبا از ادامه اجرای تعهدات خود سرباز زده و کنسرسیومی جدید برای مدیریت رایتل ایجاد شد. با کنار رفتن کنسرسیوم تأمین-اتصالات از مزایده، کنسرسیوم دیگری با نام «زین ایران» متشکل از صندوق بازنشستگان صداوسیما، صندوق ذخیره‌ی فرهنگیان و «اپراتور زین» کشور کویت به عنوان برنده مدیریت رایتل اعلام شد.
بدهی‌های صندوق بازنشستگان صداوسیما، مشکلات صندوق ذخیره فرهنگیان و پرونده‌های قضایی آن، از یکسو، و تداوم مشکلات مربوط به تحریم‌ها و خروج شرکت کویتی جایگزین طرف اماراتی، باعث شد که در دهه ۱۳۹۰ به مرور اکثریت قاطع سهام شرکت رایتل به سازمان تامین اجتماعی و مجموعه شرکت‌های سرمایه‌گذاری آن (شستا) واگذار شود.
با این وجود، رایتل قبل از واگذاری حال و روز خوبی نداشت. برخی علت آن را ساختارهای غیر منعطف بازار خدمات ارتباطی و تلفن همراه دانسته و برخی دلیل آن را قطع ارتباط با شرکت‌های سرمایه‌گذار خارجی با ایران دانستند. در مقابل برخی بر این باور بودند که رایتل توان سودرسانی بالایی در صورت مدیریت صحیح و رفع موانع فعالیت برای تامین اجتماعی داشت، اما در نهایت به‌عنوان یک مجموعه زیان‌ده فروخته شد.
آیا فروش رایتل ضروری بود؟
طی هفته‌ای که گذشت، علیرغم اصرار مقامات عالی تامین اجتماعی به فروش، مهدی فقیهی، مدیرعامل اپراتور رایتل، شایعات مطرح‌شده مبنی بر ورشکستگی این شرکت در پی واگذاری سهام آن را قویاً تکذیب کرد و این تصمیم را گامی استراتژیک در مسیر توسعه خواند. وی با تاکید بر ثبات مالی رایتل، اعلام کرد که این اپراتور در سال‌های اخیر روندی سودده داشته و در سال گذشته نیز موفق بوده است. فقیهی در پایان سخنان خود، از رسانه‌ها خواست تا تحلیل‌ها و اخبار این اپراتور را منحصراً بر پایه اطلاعات دقیق و صورت‌های شفاف مالی منتشر کنند.
بسیاری این ادعا را رد می‌کنند اما مدیران رایتل معتقدند فروش آن دقیقاً در زمانی صورت گرفته که پس از سال‌ها تحمل فشار و زیان، بالاخره به شرایط سودرسانی نزدیک شده است. حالا مشخص نیست پس از این واگذاری سهامی، عملکرد رایتل چگونه باشد. هرچند «نرخ پایه فروش» را ۱۳۰ هزار میلیارد اعلام کردند؛ اما مشخص نیست ارزش واقعی این مجموعه عظیم که در صنعت پرسودی در دنیا فعال است، باید چقدر تعیین می‌شد.
این واگذاری در حالی صورت گرفت که سال گذشته زمزمه‌هایی جدی از واگذاری رایتل در ازای بدهی تامین اجتماعی به بانک رفاه مطرح بود، اما گویا دلایلی موجب شد که دو طرف نتوانند این معامله میان دو مجموعه وابسته به یک وزارتخانه (وزارت کار) را به سرانجام برسانند. هرچند گشت وگذاری بین اخبار قدیمی نشان می‌دهد که سازمان تامین اجتماعی از لحظه دریافت کل سهام رایتل، روی فروش آن نظر داشته و شایعه واگذاری رایتل توسط شستا از سال ۱۳۹۵ در بازار بوده است.
مال بد، بیخ ریش صاحبش!
واگذاری رایتل درحالی مطرح شد که احمد میدری وزیر کار دولت چهاردهم از ابتدا بر طرح برون سپاری مدیریتی و فروش شرکت‌ها تاکید کرده بود. در این ارتباط حسن صادقی (عضو کانون بازنشستگان تامین اجتماعی تهران و معاون دبیرکل خانه کارگر) پیرامون خبر واگذاری شرکت رایتل توسط شستا، به عنوان یکی از نمایندگان ذینفعان این سازمان توضیح می‌دهد: رایتل واقعاً شرکت زیان‌دهی بود و چاره دیگری در سال‌های اخیر برای تامین اجتماعی باقی نمانده بود. چندین بار مدیران عامل رایتل تغییر کردند و تمام تلاش برای به سود رساندن آن از طریق بهبود مدیریت انجام شد، اما نتیجه خاصی نداد زیرا مشکل رایتل ساختاری و سرمایه‌ای محسوب می‌شود.
وی افزود: در گذشته دوبار سازمان تامین اجتماعی به قدری با مشکل زیان‌دهی رایتل مواجه بوده که ناگزیر برای حفظ آن از محل منابع صندوق این سازمان به شرکت پول تزریق کرده تا بتواند سرپا بماند. حتی در دوره‌هایی که عنوان شده فرآیند انباشت زیان متوقف و مقداری سودرسانی شروع شده، این سودرسانی در قیاس با سرمایه انبوهی که در شرکت انباشته شده، ناچیز بوده و تناسبی با کل مجموعه نداشته است. قاعدتاً از نظر منطق اقتصادی وقتی صنعتی زیان‌ده است، در صورت عدم امکان برای بهبود عملکرد، ناگزیر باید واگذاری صورت گیرد.
صادقی ادامه داد: هدف سازمان تامین اجتماعی شرکت‌داری نیست بلکه تامین سود از شرکت‌هاست و به همین جهت ما سال‌ها پیش باید به سمت سهامداری حرکت می‌کردیم و مدیریت‌ها را به بخش خصوصی یا پیمانکاری داده بودیم. اکنون نیز در مورد شرکت رایتل دیر نشده است.
او درباره به قیمت فروخته شدن این مجموعه و امکان تضییع اموال بازنشستگان و کارگران در این واگذاری اضافه کرد: فعلاً قیمت ۱۳۰ هزار میلیارد تومان فقط قیمت پایه مزایده است و قطعاً فروش نهایی باید رقمی بیش از این مقدار باشد. هرچند برای چنین شرکتی، خریدار عمده اندکی اکنون در بازار وجود خواهد داشت.
رئیس اتحادیه پیشکسوتان جامعه کارگری تصریح کرد: ما انبوهی شرکت در کشور چه ذیل وزارت کار و چه سایر دستگاه‌ها داریم که تداوم فعالیت آن‌ها به شکل قدیم در چهارچوب واحدهای عمومی غیردولتی، تنها به سود اعضای هیئت مدیره و مدیران آن‌هاست. به همین دلیل تنها مقاومت و مخالفت با واگذاری سهام آن‌ها یا مدیریت این مجموعه‌ها، معمولاً از سوی همین هیئت مدیره‌ها و مدیران عامل صورت می‌گیرد. رایتل یکی از همین مجموعه‌ها بود. ما با واگذاری شرکت‌های سودده مثل پتروشیمی شازند اراک یا پالایشگاه کنگان و بندرعباس مخالف بودیم، اما در مورد مجموعه‌های زیان‌ده نظر دیگری داریم.
این فعال کارگری با اشاره به علت عدم خرید رایتل در سال گذشته توسط بانک رفاه خاطرنشان کرد: متاسفانه بانک رفاه تنها شرکت‌های سودده ما را خریداری می‌کند و چیزی را درهم بر نمی‌دارد. این سیاست سوا کردن سهام‌های خوب از مجموعه‌ای که متعلق به خود تامین اجتماعی است، درست نیست، به ویژه اینکه ما می‌دانیم بانک رفاه شرکت‌های خود را بهتر از تامین اجتماعی مدیریت می‌کند و می‌توانست رایتل را به سودرسانی نسبتاً قابل قبولی برساند. اگر واگذاری به این نحو انجام می‌شد، حکم معامله این جیب به آن جیب داشت و بالاخره بانک هم متعلق به ما بود، اما با این شرایط خاص کشور و سازمان تامین اجتماعی و بضاعت فعلی نهادها و بانک‌ها، فعلاً این تصمیم تا حدودی قابل دفاع است؛ چراکه ما در کوتاه‌مدت و میان‌مدت، شانس خارج کردن رایتل از زیان انباشته را نداشتیم.
