درام پنالتی «پاننکا»؛ وقتی ریسک، قهرمانان فوتبال را زمین میزند
از شبی تاریخی در یورو ۱۹۷۶ تا امروز، ضربه پنالتی به سبک «پاننکا» به یکی از پرریسکترین انتخابها در فوتبال جهان تبدیل شده است. مسیری که با جسارت آنتونین پاننکا آغاز شد، بارها ستارههایی چون مسی، رونالدو، سرخیو راموس، پیرلو، آگوئرو و اخیراً براهیم دیاز را به لغزش کشانده است.
به گزارش ایلنا، ۲۰ ژوئن ۱۹۷۶، شبی که آنتونین پاننکا، بازیکن سبیلو و خونسرد چکسلواکی، عقل متعارف فوتبال را به چالش کشید. او در فینال جام ملتهای اروپا، پنالتی سرنوشتساز را با ضربهای نرم و چیپگونه از وسط دروازه به تور رساند تا سپ مایر، دروازهبان آلمان، مات و مبهوت بماند. همان لحظه، سبکی متولد شد که تقلید از آن، هم تحسین به همراه داشت و هم پشیمانیهای بزرگ.
جدیدترین قربانی این مسیر پرخطر، براهیم دیاز بود؛ بازیکنی که در فینال جام ملتهای آفریقا پنالتی خود را به سبک پاننکا زد اما ادوار مندی، دروازهبان سنگال، آن را مهار کرد. این اتفاق، تنها حلقهای تازه در زنجیرهای طولانی از پنالتیهای ناموفق به این سبک بود؛ فهرستی که نامهایی چون لیونل مسی، کریستیانو رونالدو، سرخیو راموس، آندرهآ پیرلو و سرخیو آگوئرو نیز در آن دیده میشود.
براهیم پس از این ناکامی، با انتشار بیانیهای نوشت: «دلم شکسته است. رویای قهرمانی را با تمام حمایتی که از من شد در سر داشتم. دیروز اشتباه کردم، مسئولیتش را میپذیرم و از صمیم قلب عذرخواهی میکنم.»
سرخیو راموس؛ ریسکپذیر همیشگی
مسیر حرفهای سرخیو راموس نشان میدهد که او هرگز از ریسک گریزان نبوده است. مدافع اسپانیایی در دیداری از لیگ قهرمانان اروپا میان رئال مادرید و بایرن مونیخ، پنالتیای محکم را از دست داد؛ صحنهای که واکنشهای زیادی به دنبال داشت.
چند ماه بعد، در وقتهای اضافه دیدار اسپانیا و پرتغال در یورو ۲۰۱۶، راموس در حالی که میلیونها هوادار اسپانیایی نفس در سینه حبس کرده بودند، پاننکا را انتخاب کرد. او بعدها گفت: «لحظهای خاص بود.»
اما همیشه همهچیز به خوبی پیش نرفت. در سال ۲۰۲۰ و در دیدار اسپانیا و سوئیس در لیگ ملتها، یان زومر نیت راموس را خواند و ضربه او را مهار کرد. چند ماه پیش نیز راموس در آخرین تجربهاش، در دیداری در مکزیک برابر تولوکا پنالتیاش را از دست داد. هوگو گونسالس، دروازهبان حریف، بعدها فاش کرد که با راهنمایی سرمربی تیمش، تورکو محمد، که قبلاً سبک پنالتیزدن راموس را دیده بود، آماده این ضربه بوده است.
اگر براهیم نگاهی به آرشیو میانداخت…
شاید اگر براهیم دیاز ویدئوها را مرور میکرد، محتاطتر میشد. در ماه مه ۲۰۲۱، ادوار مندی پنالتی پاننکای سرخیو آگوئرو را در دیدار منچسترسیتی و چلسی مهار کرده بود. در آن صحنه، دروازهبان سنگالی حتی به طرفین هم نپرید و ضربه آرام آگوئرو درست از میان دستانش عبور کرد.
آگوئرو پس از آن گفت: «فقط میتوانم از همتیمیها، کادر فنی و هواداران عذرخواهی کنم. تصمیم بدی گرفتم و مسئولیتش با خودم است.»
پپ گواردیولا اما از مهاجمش دفاع کرد و گفت: «وقتی پنالتی را از دست میدهد، میگویند خودخواه بوده؛ اگر گل میکرد، نابغه بود. کسی انتظارش را نداشت، اما اشکالی ندارد.»
پاننکای مسی
گواردیولا این تجربه را پیشتر با لیونل مسی هم داشت؛ بازیکنی که سبک بازیاش فراتر از جامها تعریف میشود. مسی در ضربات پنالتی یکچهارم نهایی کوپا آمریکا برابر اکوادور، با ضربهای چیپ توپ را به تیر دروازه کوبید تا ناکامی دیگری رقم بخورد؛ هرچند واکنشهای درخشان امیلیانو «دیبو» مارتینز، صعود آرژانتین را تضمین کرد.
مسی بعداً توضیح داد: «مطمئن بودم باید به همان شکل بزنم. با دیبو و رولی صحبت کرده بودم. چند پنالتی متوالی را محکم زده بودم و دروازهبان اکوادور هم شیرجه میرفت. خواستم آرام بزنم، اما توپ کمی منحرف شد. خیلی عصبانی شدم.»
در همین فصل نیز مسی با پیراهن اینتر میامی، در دیدار برابر شارلوت، یک فرصت طلایی را از دست داد؛ ضربهای که به شکلی عجیب و با شوتی بلند، بهراحتی مهار شد و تیمش شکست سنگینی را متحمل شد.
پیرلو و رونالدو
آندرهآ پیرلو، متخصص ضربات ایستگاهی، در جام خوان گامپر ۲۰۱۰ تلاش کرد با این سبک ویکتور والدس (پینتو) را فریب دهد، اما ضربه آرام او بهسادگی مهار شد.
کریستیانو رونالدو نیز از این تلخی در امان نماند. او در سال ۲۰۱۲ و در ورزشگاه قدیمی سنمامس، پنالتی پاننکاییاش را به سمت گورکا ایرایسوس فرستاد، اما دروازهبان اتلتیک بیلبائو توپ را از وسط دروازه دور کرد.
بودیمیر، ژوردان و خشم نیمکت
در لالیگا، آنته بودیمیر، مهاجم کروات، چندین بار قربانی این سبک شده است. او در آوریل ۲۰۲۴، در دیدار اوساسونا و والنسیا، مقابل مامارداشویلی ناکام ماند. یاگوآبا آراساته، سرمربی وقت اوساسونا، بعدها گفت: «سه بار از من عذرخواهی کرد.»
بودیمیر این فصل دوباره مقابل سلتا تلاش کرد، اما توپ به تیر خورد. او با ناامیدی گفت: «به تیمم ضربه زدم.»
مارس گذشته نیز در دیدار آلاوس و رایو وایکانو، خوآن ژوردان پنالتی پاننکا زد و باتایا، دروازهبان آرژانتینی رایو، بدون حرکت توپ را مهار کرد. کنار زمین، ادواردو «چاچو» کودت، سرمربی آلاوس، خشمگین فریاد میزد: «اصلاً داشت چکار میکرد؟» او بعدتر آرامتر توضیح داد: «فقط خودش میداند در آن لحظه چه فکری میکرد.»
انضباط، احترام و سوءتفاهم
در پرتغال، نوامبر ۲۰۲۰، باشگاه فارنزه حتی برای جاناتان لوکا به دلیل زدن پنالتی پاننکا بدون اجازه مربی، پرونده انضباطی باز کرد.
گاهی این ضربه بهعنوان بیاحترامی یا تمسخر تلقی میشود. در دیدار اخیر لیگ قهرمانان اروپا میان رئال مادرید و آرسنال، تیبو کورتوا پنالتی به این سبک از بوکایو ساکا را مهار کرد و در بین دو نیمه، دنی کارواخال بهشدت از تصمیم این بازیکن انتقاد کرد.
خاویر «چیچاریتو» هرناندز نیز در سال ۲۰۲۲، در دیدار لسآنجلس گلکسی و کانزاسسیتی، در آخرین دقیقه پنالتی پاننکا زد و فرصت پیروزی را از دست داد. او بعداً گفت: «راستش دو هفته بود اصلاً به پاننکا فکر نکرده بودم.»
پاننکا قوانین فوتبال را عوض نکرد، اما احساسات را به لرزه درآورد و الهامبخش تقلیدکنندگان شد؛ تقلیدهایی که گاهی جاودانهاند و گاهی فراموشنشدنی، آن هم به بدترین شکل ممکن. این داستان همچنان ادامه دارد.
