در گفتوگو با ایلنا مطرح شد؛
نشر به اهداف حضور خود در عرصههای بینالمللی نرسیده/نحوه چگونگی محاسبه مبلغ رایت برای هر کتاب
مجید جعفریاقدم میگوید: نشر ایران برای ورود و حضور در رویدادهای مرتبط با بازارهای نشر بینالملل موفق نبوده و برنامهریزیها در توسعه اقتصاد نشر ایران در جهان نتیجه نداده است.
مجید جعفریاقدم مدیر آژانس ادبی و ترجمه پل در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، درباره پتاسیل کتاب و نشر ایران برای حضور در بازارهای جهانی گفت: فرهنگ مکتوب و صنعت نشر در کشور عزیزمان ایران از ظرفیتها و توانمندیهایی به جهت محتوا برخوردار است و قابلیت استفاده از این توانمندیها در راستای بسط و تقویت دیپلماسی فرهنگی و کمک به توسعه و رشد اقتصاد نشر داخلی در بازارهای بینالمللی را دارد. کارگزاران فرهنگی و نشر در دولت و فعالان نشر در بخش خصوصی با اشراف به این موضوع در چند سال اخیر تصمیمها و برنامهریزیهایی را برای ورود و حضور در رویدادهای مرتبط با بازارهای نشر بین الملل تجربه کردهاند. این تجربهها نقش ارزندهای در معرفی نشر ایران در جهان داشتهاند. اما متاسفانه آنگونه که شایسته و بایسته است آنها منتج به دستیابی موفق به اهداف حضور و فعالیت در عرصههای بین المللی نشر، از جمله توسعه اقتصاد نشر ایران در جهان نیانجامیده است.
او سپس با اشاره به حضور ایران در دو نمایشگاه کتاب پکن و فرانکفورت نمایشگاهای کتاب بینالمللی را یکی از راههای اصلی لازم برای ورود به بازارهای بینالمللی نشر دانست و اضافه کرد: یکی از بسترهای لازم برای ورود به بازارهای بین المللی نشر نمایشگاههای بینالمللی کتاب هستند. صنعت نشر ما سالیان سال است که در این رویدادها کم و بیش شرکت میکند و امسال نیز برنامههای مفصلی برای حضور در نمایشگاه کتاب پکن، به عنوان مهمان ویژه و در نمایشگاه فرانکفورت آلمان دارد. عوامل و فعالان نشر کشور، در بخش دولتی و خصوصی، برای بهرهمندی از این رویدادهای مهم فرهنگی نیازمند داشتن درک درست از بازارهای بینالمللی نشر و فضاها و امکانات آنها در راستای کمک به توسعه نشر کشور در ابعاد گوناگون هستند.
جعفریاقدم در توضیح اهمیت نمایشگاههای بینالمللی کتاب در عرصه جهانی نیز یادآور شد: نمایشگاههای بینالمللی کتاب در جهان، که جزو نمایشگاههای تجاری محسوب میشوند، نقش مهمی در توسعه نشر در جهان دارند. این نمایشگاهها محمل و فرصتی تاثیرگذار در برقراری ارتباطات کاری بین عوامل نشر از کشورهای مختلف هستند. فعالان نشر هر کشور که مخاطبین آثار خود را در گستره جهانی و فراتر از مرزها جستجو میکنند، شرکت در نمایشگاههای مختلف کتاب را برای آشنایی با تازهها و روندهای نشر و کتاب در مناطق جغرافیایی جهان، دیدار و ملاقات با فعالان و عوامل نشر از کشورهای دیگر و مذاکره و برقراری روابط همکاریهای تجاری در حوزههای مختلف بازار بینالمللی نشر را فرصت مغتنمی میشمارند. از این رو بیشترین تعاملات همکاری، مبادلات و خرید و فروش کپیرایت و ترجمه بین ناشران و سایر عوامل نشر در این نوع رویدادهای فرهنگی اتفاق میافتد و هزاران قراردادهای تجاری بین ناشران و آژانسهای ادبی منعقد میگردد.
مدیر آژانس ادبی و ترجمه پل ادامه داد: ناشران، آژانسهای ادبی، موزعین، کتابفروشان، نویسندگان، تصویرگران، مترجمین و محققین از جمله شرکتکنندگان در نمایشگاههای بینالمللی هستند که در قالب غرفه دار (Exhibitor) و یا بازدید کننده تجاری (Trade Visitor) در نمایشگاهها حاضر میشوند. نمایشگاههای کتاب ابتدا با هدف عرضه و فروش کتاب پایهگذاری شدند، ولی در چند دهه اخیر رویکرد غالب در این نمایشگاهها معطوف به بسترسازی برای برقراری روابط و همکاریهای حرفه ایی نشر و عقد قراردادهای مختلف شده است. از این رو بیشتر شرکت کنندگان در نمایشگاههای بینالمللی کتاب با هدف فروش کپی رایت و ترجمه آثار خود و یا خرید رایت آثار از ناشران و آژانسهای ادبی دیگر در این نوع نمایشگاهها حضور مییابند. مسئولان برگزارکننده نمایشگاهها نیز با اولویت بخشی به این نوع فعالیتها امکانات و فضاهای ویژه ایی را تحت عنوان (Right Centers) فراهم میآورند تا موجبات دیدار و مذاکرات برای مبادلات رایت و ترجمه میسر و تسهیل شود.
این فعال حوزه کتاب و نشر همچنین تاکید کرد: از طرف دیگر، دولتهایی که به دنبال توسعه دیپلماسی فرهنگی از کانال فرهنگ مکتوب هستند، از این نمایشگاهها به عنوان محملی برای عرضه و معرفی قابلیتها و ظرفیتهای نشر داخلی در صحنههای جهانی بهره میجویند. آنها ضمن کمک، زمینه سازی و تسهیل حضور عوامل و فعالان نشر خود در این رویدادهای فرهنگی، خواه بصورت Collective Stands و خواه بصورت غرفههای مستقل، در معرفی، تبلیغ و اطلاع رسانی دیگر توانمندیهای ملی در حوزه فرهنگ و کتابت تلاش میکنند. با این توصیف بدیهی است برای حضور موفق و فعال در نمایشگاههای بینالمللی کتاب و بهره جویی از فرصتهای فراهم آمده در آنها نیازمند شناخت دقیق اهداف، برنامهها، امکانات و قواعد حضور در هر نمایشگاه خارجی کتاب هستیم. این شناخت ما را در برنامهریزی برای شرکت هدفمند و برداشتن گامهای بلند در توسعه نشر کشور در سطح بینالمللی کمک میکند.
او برای داشتن حضوری موفق در نمایشگاههای بینالمللی کتاب مواردی مثل آشنایی با نمایشگاه، مخاطبشناسی و نیازسنجی، تهیه کاتالوگ معرفی آثار و... را از نکات اصلی دانست و اظهار داشت: نمایشگاهها همه ساله زمینههای حضور، ملاقات و گفتگوهای هزاران نفر از عوامل نشر را فراهم میآورند. هزاران کپی رایت و ترجمه منعقد و انواع همکاریهای حرفهای در نشر بینالملل پیریزی میشود. علاوه از این، رویدادهای مهم فرهنگی و ادبی برنامهریزی و اجرا میشود. اطلاع اجمالی از فضاها و سالنها و اتفاقاتی که در این نمایشگاه روی میدهد میتواند ما را در بهرهبرداری مفید از آنها کمک کند. همچنین بررسی و آشنایی با شرکت کنندگان در نمایشگاهها و اطلاع از نیازها و درخواستهای آنها میتواند ما را در انتخاب و عرضه آثاری که قرار است در نمایشگاه ارائه کنیم، کمک نماید. ناشران و آژانسهای ادبی عمدتا با هدف معرفی و فروش رایت آثارشان و یا خرید کپی رایت از ناشران دیگر در نمایشگاهها حضور مییابند. اطلاع از موضوع کاری و علاقه شرکت کنندگان موجب میشود ما بتوانیم آثار مناسب علاقه و نیاز آنها را ارائه کنیم. ناشران میتوانند با مراجعه به سایت نمایشگاهها ناشران، آژانسهای ادبی و سایر شرکتکنندگان در نمایشگاهها را شناسایی و با حوزه کاری آنها آشنا شوند و از میان آنها مشتریهای احتمالی خود را انتخاب کنند.
جعفریاقدم در توضیحی درباره چگونگی آمادهسازی کاتالوگ معرفی آثار یا (Rights Guid) نیز گفت: در تهیه رایت گاید معرفی هر کتاب باید حاوی اطلاعاتی کامل مشخصات شناسنامهای کتاب (عنوان، نویسنده، ناشر، موضوع، سال نشر، نوبت چاپ، تعداد صفحه، گروه سنی، اندازه، شابک)، متن معرفی کتاب (خلاصه کتاب، درباره کتاب): این متن بهتر است در دو پاراگراف (پاراگراف اول خلاصه کتاب، و پاراگراف دوم درباره کتاب) و در ۳۰۰تا ۵۰۰ کلمه نوشته شود، متن معرفی نویسنده: نویسنده در حداکثر ۲۰۰کلمه معرفی شود و شامل سابقه فرهنگی و ادبی، اسامی آثار و افتخارات ادبی او باشد. علاوه بر اینها باید توجه داشت که مشتری خارجی رایت کتاب برای بررسی کتاب نیازمند نسخه انگلیسی آن است. در صورت نبود نسخه انگلیسی از کتاب مذکور حداقل ۶۰۰۰و حداکثر ۸۰۰۰ کلمه از متن کتاب را باید به زبان انگلیسی در اختیار مخاطب خارجی خود قرار داد. در مورد کتابهای کودک و تصویری کل متن باید به انگلیسی ارائه شود.
مدیر آژانس ادبی و ترجمه پل ادامه داد: معمولا ناشران و آژانسهای ادبی شرکت کننده در نمایشگاه حداقل یک ماه مانده به شروع نمایشگاه برنامه قرار ملاقاتهایشان را تنظیم میکنند و خارج از جدول برنامه ملاقاتشان کسی را برای ملاقات و مذاکره نمیپذیرند. ناشران ایرانی نیز برای بهره برداری بهتر از زمانهای حضورشان در نمایشگاه باید جدول قرار ملاقات داشته باشند. برای تنظیم قرار ملاقاتها هم باید کاتالوگ معرفی آثارشان را به همراه نامه حاوی اطلاعات مفید از موسسه انتشاراتی خود به ناشران مرتبط ارسال و درخواست وقت ملاقات و مذاکره بکنند. مدت هر قرار ملاقات حداقل نیم ساعت است.
این فعال بازارهای جهانی کتاب سپس درباره قرار ملاقاتها و آداب مذاکره تجاری بیان کرد: از قبل اطلاعات لازم از طرفهای ملاقات و فعالیتها و برنامههای انتشارات آنها جمعآوری شود و محورهای موضوعاتی که ناشر ایرانی میخواهد در ملاقاتهایش مورد مذاکره قرار گیرد را تهیه و لیست کند. بهتر است به طرف ملاقات گفته شود که از فعالیتها و آثار آنها اطلاع داریم و علاقهمند هستیم در تعامل دو طرفه هم رایت آنها خریداری شود و هم آثار انتشارات ایرانی در کشور مقصد ترجمه و منتشر شود.
آشنایی و اشراف به اسناد و مدارک متون حقوقی در نشر بینالملل از جمله موارد مهمی است که جعفریاقدم به آن اشاره کرده و گفت: هرنوع همکاری و معاملهای در نمایشگاه با طرفهای خارجی در قالب انعقاد قراردادهای مربوطه از جمله قرارداد کپیرایت، قرارداد تالیف مشترک کتاب، قرارداد چاپ مشترک کتاب، قرارداد توزیع کتاب و.... صورت میپذیرد. لذا آشنایی ناشران ایرانی با انواع این قرادادها و مفاد آنها امری لازم و بایسته است. یکی از قراردادهای مهم، قرارداد خرید یا فروش کپی رایت است که بهتر است مواردی مثل نوع رایتی که واگذار میشود (رایت ترجمه، رایت تصویر، رایت اقتباس برای فیلم و....)، زبان و منطقه جغرافیایی که قرار است کتاب ترجمه و تایپ شود، مشخص کردن اینکه که آیا نسخه فارسی کتاب را تحویل داده میشود یا نسخه انگلیسی آن، مدت استفاده از رایت کتاب (برای مشتری در کشورهای مختلف در چاپ اول ۵سال است)، مدت زمانی که قرار است مشتری کتاب را ترجمه و چاپ کند. (اگر مشتری در مدت زمان مشخص شده نتواند کتاب را ترجمه و چاپ کند در آن صورت قرارداد ملغی و ناشر میتواند رایت کتاب را به مشتری دیگر در همان کشور واگذار کند.)، مجاز بودن یا نبودن مشتری در دست بردن در متن یا تصاویر کتاب و ذکر نام ناشر و نویسنده اصلی کتاب در متن ترجمه و چاپ شده توسط مشتری خارجی حتما در قراردادها ذکر شود.
او در پایان نحوه چگونگی محاسبه مبلغ رایت متن هر کتاب را اینگونه توضیح داد: مبلغ رایت برای چاپ اول = ۶%-۸%×قیمت پشت جلد در کشور مقصد×تعداد چاپ در کشور مقصد، مبلغ رایت برای کلیه چاپها = ۳× مبلغ رایت برای چاپ اول و مبلغ رایت تصاویر هم براساس هر فریم محاسبه میشود و توافقی است. معمولا ۱۵% مبلغ کل به عنوان پیش پرداخت بعد از انعقاد قرارداد و الباقی مبلغ به صورت رویالیتی (tyroyali) در بازه زمانی که در قرارداد مشخص میشود پرداخت میگردد. البته از آنجا که ما عضو قانون کپی رایت نیستیم و ممکن است پیگیری حقوقی قرارداد برای دریافت الباقی مبالغ دچار مشکل شود، پیشنهاد میکنم قراردادهای ناشران ایرانی به صورت فلت فی (Flat Fee) و تمام شده منعقد شود و بعد از تحویل فایل باز کتاب تسویه حساب اتفاق بیفتد.
