سیراف گزینه نهایی ثبت جهانی و توس پرونده سال آینده ایران در یونسکو است

علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت و حریم آثار تاریخی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، با تشریح آخرین وضعیت ثبت جهانی دو پرونده سیراف و توس در یونسکو در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا اعلام کرد: سال گذشته این دو پرونده در میان گزینه‌های اصلی ایران برای ثبت جهانی قرار داشتند، اما در نهایت با بررسی شرایط، سیراف به عنوان اولویت نخست انتخاب و پرونده آن در بهمن‌ماه سال گذشته به یونسکو ارسال شد.

به گفته او، ایران هر سال چهار پرونده را در دستور کار قرار می‌دهد و پس از بررسی شرایط و میزان آمادگی، پرونده‌ای که بستر مناسب‌تری برای ثبت جهانی داشته باشد برای ارسال به یونسکو انتخاب می‌شود.

ایزدی افزود: پس از ارسال پرونده سیراف، اعتباراتی از سوی وزیر میراث فرهنگی و منابع استانی اختصاص یافت و همزمان جلساتی با مالکان بناها و اراضی واقع در عرصه سیراف باستانی و کهن برای موضوع تملک و هماهنگی‌های بیشتر برگزار شد.

چالش ساخت‌وساز و تملک اراضی در سیراف

به گفته ایزدی، سیراف یکی از پرونده‌های دشوار ثبت جهانی است، زیرا محدوده تاریخی آن با ساخت‌وسازهای شهری آمیخته شده و در بخش‌هایی حتی در عرصه و حریم نیز ساخت‌وساز صورت گرفته است. از این رو، علاوه بر اقدامات حفاظتی و مدیریتی، کاوش‌های باستان‌شناسی نیز برای تکمیل پرونده ضروری است.

او گفت درباره اراضی واقع در مالکیت بخش خصوصی قرار شده بخشی از آنها تملک شود و درباره اراضی در اختیار منطقه آزاد و مجموعه‌های پتروشیمی نیز با دستور وزیر میراث فرهنگی، مذاکراتی با وزارت نفت برای توافق و جداسازی بخشی از این اراضی در حال انجام است تا به عنوان زمین معوض در اختیار مردم قرار گیرد.

مدیرکل دفتر ثبت و حریم آثار تاریخی و طبیعی تأکید کرد: هدف این است که ضمن حفظ حقوق مالکان و جامعه محلی، عرصه تاریخی سیراف آزاد شود و مردم منطقه نیز از منافع ثبت جهانی در کوتاه‌مدت و بلندمدت بهره‌مند شوند.

او با اشاره به اقدامات انجام‌شده در بناهای تاریخی سیراف گفت: خانه وایت‌هاوس برای تبدیل شدن به موزه در حال تعمیر و مرمت و کف‌سازی است. همچنین پاکسازی و ساماندهی خانه‌های اعیانی، کاخ ساسانی و مسجد جامع و اقداماتی در دره لیر در دستور کار قرار گرفته است.

به گفته ایزدی، ارزیاب ایکوموس تا پایان مهرماه برای بررسی پرونده سیراف در محل حاضر خواهد شد و وزارت میراث فرهنگی تلاش می‌کند بخشی از اقدامات مورد نیاز تا زمان حضور ارزیاب آماده باشد.

او همچنین از پایش میدانی اخیر عرصه و حریم سیراف خبر داد و گفت: این پایش در ادامه مصوبه سال گذشته انجام شده و اراضی خصوصی و بناهای تاریخی موجود در محدوده بررسی شده‌اند. خانه نصوری نیز از جمله بناهایی است که در حال تبدیل شدن به اقامتگاه سنتی است.

ایزدی با اشاره به حساسیت پرونده سیراف گفت حضور میدانی برای پیگیری روند پرونده باید مستمر باشد و برنامه‌ریزی شده است که هر دو هفته یک‌بار اقدامات منطقه مورد بررسی قرار گیرد.

او همچنین بر نقش جامعه محلی در فرآیند ثبت جهانی تأکید کرد و گفت: رسانه‌ها، مسئولان محلی و امام جمعه می‌توانند با اطلاع‌رسانی و آموزش بیشتر، زمینه همراهی مردم با این پرونده را فراهم کنند؛ چرا که نگاه جامعه محلی به ثبت جهانی یکی از موضوعات مورد توجه ایکوموس است.

مدیرکل دفتر ثبت و حریم آثار تاریخی و طبیعی افزود: توسعه گردشگری، ساماندهی تغییر کاربری‌ها، ضوابط سیما و منظر شهری و منطقه‌ای و همچنین انجام کاوش‌های باستان‌شناسی از دیگر برنامه‌های پیش‌روی سیراف است.

او گفت: به دلیل شرایط اقلیمی، کاوش‌های باستان‌شناسی در حال حاضر امکان‌پذیر نیست، اما این عملیات از پاییز آغاز خواهد شد.

ارسال پرونده توس به یونسکو و رقابت تازه برای ثبت جهانی آثار

ایزدی در بخش دیگری از سخنان خود از ارسال پرونده توس به یونسکو خبر داد و گفت: این پرونده که سال گذشته در کنار سیراف در حال آماده‌سازی بود، اکنون برای ثبت جهانی ارسال شده و سهمیه ایران در سال آینده خواهد بود.

او با اشاره به تغییر نگاه مسئولان محلی نسبت به ثبت جهانی گفت: حدود ۲۰ سال قبل بسیاری از مسئولان برای ثبت جهانی آثار خود علاقه‌ای نشان نمی‌دادند، اما امروز شرایط تغییر کرده و مسئولان مناطق مختلف برای ثبت جهانی پرونده‌های خود پیگیری می‌کنند.

به گفته او، این تغییر رویکرد نشان‌دهنده شکل‌گیری یک فضای رقابتی و مثبت برای ثبت جهانی در کشور است.

ایزدی همچنین از انجام اقدامات و گمانه‌زنی‌های باستان‌شناسی در توس و اتفاقات مثبت در حوزه عرصه و حریم این محوطه خبر داد و گفت: پرونده توس اکنون برای ثبت جهانی ارسال شده است.

او سیراف را یکی از پرونده‌های اساسی ایران در حوزه باستان‌شناسی و میراث مرتبط با خلیج فارس دانست و افزود: این محوطه علاوه بر ارزش‌های تاریخی و باستان‌شناختی، به دلیل پیوند عمیق با هویت خلیج فارس و موقعیت سوق‌الجیشی آن برای کشور اهمیت ویژه‌ای دارد.

ایزدی ابراز امیدواری کرد با ادامه اقدامات انجام‌شده و اختصاص اعتبارات لازم، شرایط برای ثبت جهانی سیراف فراهم شود و این محوطه تاریخی به عنوان سی‌ویکمین اثر ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت برسد.

گفتگو: مریم جلیلوندفرد