علی رویین تن در گفتوگو با ایلنا مطرح کرد؛
پرداختهای شتابزده از حماسههای جنگ ماندگار نخواهند بود/ مدیرانی که بیتالمال را خرج بهای مدیریتشان میکنند وطنفروش هستند/ من و لنز دوربینام در مقابل این مردم کم آوردیم
علی رویین تن معتقد است که در ساخت یک اثر هنری اثر و موثر باید شبیه هم باشند. او تأکید دارد که برای روایت حماسههای جنگ نیازمند زمان هستیم چراکه پرداختهای شتابزده ماندگار نخواهند بود.
کشور ما در یک سال گذشته اتفاقات و ماجراهای بسیاری را پشت سر گذاشته است که در تاریخ معاصر کشورمان نقش بسیار تعیینکنندهای دارند و طبیعتاً در این بین سینما و سینماگران نیز نسبت به وقایع رخ داده بیتفاوت نخواهند بود و به مرور زمان بازتاب این تغییرات و پرداختهای مستقیم و غیرمستقیم بسیاری درباره وقایع یک سال گذشته (و همچنین چند سال اخیر) را در آن خواهیم دید، همانطور که تا الان هم نمونه آثار متعددی را میتوان نام برد که مستقیماً به سالهای پرالتهاب اخیر کشور پرداختهاند.
در این مواقع پرداختن به موضوعات روز و اتفاقات مهمی که رخ داده بسیار حساس و حائز اهمیت است و با حمایت نهادهای مختلف فرهنگی و هنری حجم تولیدات سینمایی مربوط به وقایع رخ داده افزایش پیدا میکند که این حجم بالای تولیدات میتواند میزان آثار بیکیفیت را هم افزایش دهد و از طرفی بالا بودن تعداد پرداختهای ناپخته و سطحی ممکن است یک آسیب فرهنگی به حساب بیاید.
علی رویینتن کارگردان و نویسنده سینما معتقد است که برای روایت هر واقعه مهمی در سینما لازم است آن واقعه و مفهوم در وجود هنرمند با گذر زمان رسوب کند تا هنرمند پرداختی عمیق داشته باشد. در واقع او مخالف پرداختهای شتابزده است چرا که اتفاقات همچنان در وجود هنرمند رسوب نکرده و امکان عمیق شدن در آن وجود ندارد.
این کارگردان سینما در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، اظهار کرد: هر مسئله یا مطلبی که با هیاهو همراه باشد ضد فرهنگ و هنر است، وقایع مهم تا هضم نشوند و مورد بررسی قرار نگیرند و برایشان اثر هنری خلق شود، به اثری ماندگار منجر نخواهند شد. در حوزه خبررسانی و مستندسازی میتوان همزمان با وقایع اقدام کرد اما درام باید عمیق و تأثیرگذار باشد و دستیابی به این ویژگی نیازمند گذر زمان است؛ به قول حافظ که میگوید؛ «کهای صوفی شراب آن گه شود صاف / که در شیشه برآرد اربعینی». ما در مواجهه با وقایع مهم باید حتما اجازه دهیم که زمان بگذرد، دوباره به آن وقایع نگاه کنیم و اجازه دهیم در ما رسوب کنند.
رویینتن خاطرنشان کرد: ما نباید به هر چیزی نگاهمان اینگونه باشد که آنها را ابزارهایی یک بار مصرف بدانیم، وقتی با اتفاقات و حماسههای ملی روبرو هستیم نباید به آنها به عنوان سفرههایی یک بار مصرف نگاه کنیم که پهن میشوند و بعد جریانی راه میافتد که کاسبان جریان پای این سفره بنشینند و از آن بهرهمند شوند. در ساخت یک ساختمان معمار و مهندس بسیار مهمتر از یک فروشنده ساختمان یا اصطلاحاً املاکی است. وجود فروشنده در داد و ستد ضروری است اما ساختن ساختمان ایمن و با کیفیت با معمار و مهندس خوب ممکن است که هر دو برای دستیابی به کیفیت مطلوب مدتها زمان صرف میکنند تا ساختمان باکیفیتی ساخته میشود؛ ما هنوز جنگ دوازده روزه را هضم نکردهایم و نمیدانم چطور دوستان با این سرعت درباره جنگ اخیر اینقدر فیلم و سریال ساختهاند.
وی تصریح کرد: اگر ما میخواهیم دهانمان را بیهوده باز کنیم باید این نکته را هم در نظر داشته باشیم که داریم مفاهیم ملی و حماسه مردم را مصرف میکنیم، با پرداختهای شتابزده و سطحی نمیشود این حماسه را در درام ماندگار کرد، درک حماسهای که رخ داد سالها زمان میبرد، رسوب آن در ذهن و دل هنرمند نیازمند زمان است و من در این مدت هر اثری که به عنوان یک اثر هنری و نمایشی درباره جنگ دیدم فقط در حد کارهای گزارشی و بسیار سطحی بود و هیچ اثر عمیقی شاهد نبودم.
این کارگردان تأکید کرد: متأسفانه مسئولان ما هم فقط به دنبال اسم و رسم خودشان هستند نه یک اتفاق تأثیرگذار و ملی. اگر شما بخواهید گندم بکارید باید یک سال صبر و تحمل داشته باشید، خیار و گوجه و بادمجان هم چند ماه زمان نیاز دارد، ما قرار است چه چیزی بکاریم که با گذر زمانی کمتر از سه ماه مشغول برداشت هستیم؟ اثرگذاری فرهنگی با روایت حماسهای که اتفاق افتاد نیازمند مدیریتی ملی است و این نگرش در عملکرد مدیران ما که سعی دارند از غافله عقب نمانند و تمام تلاششان این است که آمار تولیداتشان درباره جنگ را به سرعت افزایش دهند هیچ نسبتی با مدیریت ملی فرهنگ ندارد.
کارگردان فیلم سینمایی «دل شکسته» درباره اهمیت روایت اول در زمان جنگ، گفت: روایت اول مهم است اما آن را با خبررسانی و مستندسازی میتوان در دست گرفت، روایت دراماتیک عمیق و جریانساز نیازمند زمان است. ما هیچ زمانی تا این حد حماسه و اتفاقات بزرگ و بعضاً عجیب در کشورمان سراغ نداریم. مردم در این مدت چند ماهه حماسهساز شدند، در یکی از میادین تجمعات مردم که حاضر بودم یکی از سخنرانان حرف جالبی زد و گفت که اگر این مردم ۲۸ مرداد بودند، اجازه نمیدادند کودتا شود و مملکت را در دست میگرفتند. ما برای روایت حماسههایی که مردم آفریدند نیازمند زمان هستیم، هیچ درامی بدون رسوب در نویسنده ماندگار نمیشود.
وی افزود: فردی مثل مصطفی عقاد برای اینکه فیلم «الرساله» را درباره حضرت محمد (ص) بسازد ۱۱ سال تحقیق کرد، ۷ سال برای ساخت فیلم عمر مختار تحقیق داشت و دو فیلم ساخت که در تاریخ کشورش ماندگار شدند. در تاریخ معاصر لیبی فردی را نمیتوانید پیدا کنید که به کهولت سن رسیده و از کشورش دفاع میکند و به یک قهرمان ملی تبدیل میشود. این قهرمان ملی با پرداختی سطحی میتوانست در سینما به فراموشی سپرده شود؛ آنچه که فیلم مصطفی عقاد را ماندگار کرد سرعت عمل و پرداخت عجولانه نبود. بدون تحقیق نمیتوان اثر ماندگار ساخت و کاش مدیران ما با ساخت سریع آثار متعدد خوشحال نباشند.
رویین تن تصریح کرد: متأسفانه ما در ساخت آثار سخیف و سطحی با هم مسابقه میدهیم و در رقابت هستیم، کدام یک از فیلمهای سینمای ایران امروز در سطحی هستند که ما را برای دوباره دیدن ترغیب کنند؟ اثر خوب اثری است که بیننده دلش بخواهد آن را دوباره ببیند. تلویزیون ما در جذب مخاطب آسیب دیده و امروز پربینندهترین شبکه تلویزیون «آی فیلم» است چون سریالهای قدیمی را پخش میکند و مردم آنها را بیشتر دوست دارند. همین اتفاق به خودی خود معناهای بزرگی دارد که باید از آن درس بگیریم و رویکرد خود را تغییر دهیم.
این کارگردان در ادامه گفت: در عرصه هنر یک اثر زمانی به یک اثر ملی تبدیل میشود که در تولیدکننده آن باور و اعتقاد به آنچه که خلق کرده وجود داشته باشد، اینکه افرادی صرفاً حرفهای هستند و تولید فیلم درباره حماسههای ملی را به آنها بسپاریم نگرشی غلط است. اثر و موثر باید شبیه هم باشند، امروز بسیاری از تولیدکنندگان آثار هنری ما شبیه اثرشان نیستند.
وی افزود: به عقیده من کسانیکه اعتقادشان را فریاد میزنند قابل اعتماد نیستند، اعتقاد در دل و جان انسان است و تبلورش در هنر با داد و فریاد رقم نمیخورد. هر پروژهای که به ساخت یک اثر سینمایی منجر میشود و هیچ ارزشی ندارد را باید بررسی کنیم که مدیران ما چرا این اثر را ساختند و چرا ساختش را به این افراد سپردند؟
رویینتن تصریح کرد : پیروی از مُد روز برای انتخاب پوشش اقدامی بچهگانه یا نوجوانانه است، انسان وقتی بالغ میشود و شخصیتش شکل میگیرد، بر اساس آن شخصیتی که دارد لباس و پوشش خود را انتخاب میکند و کمکم دیگر به دنبال مد نیست. اگر ما با فرهنگ و هنر هم برخوردی بر پایه مُد روز داریم یعنی نگاهمان بالغانه نیست؛ مدیری که از مد پیروی میکند به دنبال برطرف کردن نیازهای شخصیاش است. من در همه میادین و تجمعات این روزها حضور داشتم و همان زمان به این نتیجه رسیدم که هنر من و لنز دوربین من در مقابل این مردم کم میآورد، آنقدر حماسه در درون این مردم وجود دارد که برای روایت بخشی از آن باید مدتها فکر کنم.
این فیلمنامهنویس با اشاره به اینکه چند ماه اخیر در تاریخ معاصر ایران، دورانی ویژه هستند، گفت: بعد از حماسه خون سیاوش و عاشورا تاریخ ما هیچ زمانی را به یاد ندارد که ما سوگ و درد را حماسی برگزار کنیم اما در این ماهها مردم چنین اتفاقی را رقم زدند؛ ما هنوز بسیاری از ماجراها را نمیدانیم و از آنها خبر نداریم. در بین کسانیکه شهید شدند برای اینکه دشمن از به شهادت رساندن نیروهای نظامی ما آگاه نشود نیروهای مسئول وقتی به خانوادههایشان خبر شهادت را اعلام میکردند از آنها میخواستند که مدتی جشن و شادی برپا کنند تا دشمن متوجه نشود که این خانواده سوگوار است و توانسته به هدفش برسد. تصور کنید خانوادهای داغدار است و نه تنها نمیتواند عزادار باشد و برای تسکین دردش سوگواری کند بلکه باید جشن بگیرد؛ همین قصه، یک قصه حماسی بینظیر است، ما قصهها، اتفاقات و نمونههای اینچنین در جنگ اخیر بسیار داشتیم و نباید در روایت این حماسهها نگاهی سطحی و شتابزده داشته باشیم. در مصاحبهای برادرزاده شهید خرازی به تازگی اعلام کرده که ایشان در بیمارستان ترور شدهاند؛ ما هنوز نمیدانیم چه اتفاقاتی رخ داده، از جزئیات اکثر اتفاقات بیخبر هستیم و هنوز نمیدانیم چه کسی محرم است و چه کسی محرم نیست؛ در این شرایط چطور میخواهیم درباره اتفاقات قصه روایت کنیم؟
کارگردان «زمهریر» تأکید کرد: موضوع نفوذ هم یک موضوع بسیار خوب برای پرداخت در آثار سینمایی است، سوژههای بسیار خوبی درباره این جنگ وجود دارد اما پرداختهای سریع نشانی از دغدغه ندارند، گویی فرصتی برای کار کردن و نان در آوردن فراهم شده و دغدغهای جز این وجود ندارد. ما با حماسههایی تاریخی روبرو هستیم، جنایتی که آمریکا در میناب رقم زد یک فاجعه بزرگ و یک حماسه ملی بود؛ کجای دنیا نمونهای سراغ دارید ۱۶۸ کودک لطیف و بیگناه با خونشان کاری کنند که چند هزار کماندو و فرمانده نظامی نتوانند انجام دهند؟ این جنایت به قدری تکاندهنده بود که همان روز اول دنیا را در بر گرفت و من معتقدم که سرنوشت جنگ را تغییر داد، ما در برابر آن مسئولیم و نباید با پرداختهای سریع و سطحی آن را لوث کنیم.
وی افزود: هفته گذشته مشخص شد که هیچ نشانی از ماکان (یکی از شهدای دانشآموز مدرسه میناب) باقی نمانده است، چون موشک مستقیماً با او برخورد کرده، وقتی تازه چند روز است که این موضوع مشخص شده ما چطور درباره نحوه شهادت ماکان و سایر بچههای میناب در این مدت فیلم ساختهایم؟ وقتی به موضوع اشراف نداریم بهتر است کمی صبر کنیم، ابعاد مختلف موضوع مشخص شود، در ما رسوب کند و بعد به آن بپردازیم. در روزهای اول جنگ خبر رسید که همسر رهبر هم به شهادت رسیده است، چند روز بعد متوجه شدیم که این خبر صحت ندارد و ایشان در قید حیات هستند. موضوعات اینچنین بسیار زیاد است، اتفاقات و حقایقی وجود دارد که به دلیل مسائل امنیتی و ملی هنوز مطرح نشدهاند و امکان اشراف به موضوعات وجود ندارد. در حال حاضر فیلمساز و هنرمند میتواند نظارهگر باشد، فکر و اندیشه کند، بررسی و تحقیق داشته باشد، موضوع پیدا کند و به فرم و ساختار برسد و پس از گذشت زمان دست به تولید بزند. به نظر من دو سال معاصر سالهای مهم و خاصی در تاریخ هنر ایران هستند؛ با وجود اینکه ما دفاع مقدس هشتساله و جنگ دوازده روزه را داشتیم اما به نظر من پس از جنگ رمضان شکل، فرم و ژانر فیلمسازی و ادبیات ما دگرگون خواهد شد؛ به شرط اینکه سراغ کاسبکاری با سوژهها و موضوعات نرویم و روایتها و قصهها را لوث نکنیم.
رویین تن در پایان تصریح کرد: کسی که وطن فروشی میکند، کار خود را با خود فروشی آغاز کرده و بعد به وطن فروشی رسیده، کسی که خودش را بفروشد، وطنش را میفروشد. کسانیکه به یک موضوع ملی و حماسی اعتقاد ندارند و دربارهاش فیلم میسازند یا مینویسند هم اصالتفروشی میکنند و هم وطن فروش هستند و من بر این عقیدهام مدیرانی که بیتالمال را خرج بهای مدیریتشان میکنند هم به همین صورت وطن فروش هستند.
