مدیرکل میراث فرهنگی زنجان:
حمله به محدوده حسینیه اعظم زنجان/ شیشههای مسجد تاریخی شکسته و بررسیهای جزیی تر در حال انجام است
بمباران بخشهایی از ساختمانهای اداری و فرهنگی اطراف حسینیه اعظم زنجان، مسجد تاریخی این حسینیه را نیز تحت تأثیر قرار داد. میکاییل موسوی گفت: بنای تاریخی مسجد قدیمی حسینیه اعظم زنجان از تخریب جدی در امان مانده است، اما شیشههای آن شکسته و آسیبها بیشتر به بخشهای جدید این حسینیه وارد شده است.
به گزارش خبرنگار ایلنا، در جریان حملات ارتش تروریست آمریکایی و صهیونیستی به شهر زنجان، یکی از مهمترین مجموعههای مذهبی و تاریخی این شهر، یعنی حسینیه اعظم زنجان و فضاهای پیرامونی آن، دچار خسارتهایی شده است؛ اتفاقی که بار دیگر نگرانیها درباره امنیت آثار تاریخی و مراکز فرهنگی را افزایش داده است.
میکاییل موسوی، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان زنجان، با تشریح ابعاد این حادثه به ایلنا گفت: حسینیه زنجان در واقع شامل دو بخش است؛ یکی مسجد قدیمی و دیگری حمام تاریخی که هر دو خوشبختانه از تخریب کامل در امان ماندهاند، اما شیشههای این دو اثر شکسته است.
او با اشاره به ادامه بررسیها افزود: قرار است بررسیهای دقیقتری برای ارزیابی میزان خسارت انجام شود. در حملات اخیر، مجموعههای فرهنگی اطراف حسینیه مورد اصابت قرار گرفته و همین موضوع موجب وارد آمدن آسیبهایی به مسجد جدید شده است، اما به مسجد قدیمی یا همان حسینیه تاریخی، آسیب جدی وارد نشده است.
آسیب به بخشهای جدید و مصونیت نسبی بنای تاریخی
به گفته موسوی، اگرچه شدت انفجارها و اصابتها در محدوده حسینیه قابل توجه بوده، اما ساختار اصلی بنای تاریخی پابرجا مانده است. با این حال، شکستن شیشهها و آسیبهای جزئی میتواند در بلندمدت تهدیدی برای این اثر ارزشمند محسوب شود.
او تأکید کرد: مسجد قدیمی که بهعنوان بخش تاریخی این مجموعه شناخته میشود سالم مانده، اما آسیبهایی در بخشهای جدیدتر و فضاهای فرهنگی اطراف مشاهده شده است.
مدیرکل میراث فرهنگی زنجان اعلام کرد: طی یک ماه گذشته، آثار تاریخی استان زنجان خسارات گستردهای ندیدهاند، اما این موضوع به معنای نبود خطر نیست و تهدیدها همچنان پابرجاست.
شهادت فعالان صنایع دستی و گردشگری
در کنار خسارات جزیی وارد شده به ساختمان تاریخی حسینیه اعظم زنجان، حملات شدید تلفات انسانی دردناکی نیز به همراه داشت.
میکاییل موسوی در این باره گفت: متأسفانه در این حوادث، تعدادی از فعالان حوزه میراث فرهنگی و گردشگری استان به شهادت رسیدند.
او از شهید «ستار خدابخش» بهعنوان یکی از هنرمندان برجسته زنجان در حوزه منبتکاری چوب یاد کرد و افزود: وی از فعالان گردشگری نیز بود و مجموعه بومگردی در منطقه داشت که در حملات شب گذشته منزلش مورد اصابت قرار گرفت و به شهادت رسید.
او افزود: جبار حسنی، هنرمند چاقوساز زنجانی نیز از دیگر قربانیان این حملات بود.
به گفته موسوی، خانهای که وی در آن حضور داشت، هدف قرار گرفت و او نیز جان خود را از دست داد و به شهادت رسید.
مدیرکل میراث فرهنگی زنجان ادامه داد: «در یکی از مجموعههای گردشگری، چهار نفر از کارکنان و ۱۳ نفر از مسافران نیز به شهادت رسیدند.
او افزود: در مجموع، شش نفر از فعالان حوزه میراث فرهنگی و گردشگری استان زنجان در حملات روز دوشنبه به زنجان جان خود را از دست دادند.
وی با انتقاد از هدف قرار گرفتن مراکز غیرنظامی گفت: این حملات بدون توجه به هیچگونه موازین قانونی و انسانی انجام میشود و مراکز خدماترسان عمومی، گردشگری و حتی منازل مسکونی را نیز در بر میگیرد.
ارزش های تاریخی حسینیه اعظم زنجان
حسینیه اعظم زنجان یکی از مهمترین مراکز مذهبی این شهر است که علاوه بر کارکرد آیینی، از منظر تاریخی نیز دارای اهمیت قابل توجهی است. اگرچه خود حسینیه بهطور کامل در فهرست آثار ملی ثبت نشده، اما مسجد تاریخی آن در زمره آثار ثبت ملی قرار دارد.
بر اساس اسناد تاریخی، این مجموعه پیشینهای چندصد ساله دارد. کتیبهای سنگی که در ورودی مسجد نصب شده، نشان میدهد که در سال ۱۲۶۱ هجری قمری، اهالی محل اقدام به تعمیر این بنا کردهاند. این کتیبه یکی از مهمترین اسناد مکتوب درباره قدمت و مرمتهای انجامشده در حسینیه است.
در کنار مسجد، حمام تاریخی معروف به «حمام کهنه» نیز قرار دارد که در گذشته در تملک این مجموعه بوده است. اسناد موجود نشان میدهد که تاریخ احداث این حمام به سال ۱۲۹۲ هجری قمری بازمیگردد و برای مدتی به فردی به نام «تورک علی» اجاره داده شده بود.
ریشههایی عمیقتر در تاریخ
فراتر از اسناد مکتوب، روایتهای شفاهی نیز قدمت این مجموعه را به دورههای پیشتر نسبت میدهند. بر اساس این روایتها، در سال ۱۱۴۰ هجری قمری زنگ بزرگی به مسجد اهدا شده بود که تا چند دهه پیش نیز وجود داشت، اما بعدها از بین رفت.
همراه این زنگ، اشیای دیگری از جمله طبل، شیپور، شمشیر و کشکول نیز وجود داشته که امروزه اثری از آنها باقی نمانده است. برخی گمانهزنیها حاکی از آن است که این اشیا در دورههای بعدی، بهویژه در زمان تعطیلی برخی مراکز مذهبی، جمعآوری یا منتقل شدهاند.
یکی از نکات قابل توجه در تاریخ حسینیه اعظم، کارکرد آموزشی آن است. اسناد موجود در اداره اوقاف زنجان نشان میدهد که این مجموعه در سال ۱۳۲۲ هجری قمری علاوه بر مسجد، بهعنوان مدرسه نیز فعالیت داشته است.
بر اساس وقفنامهای که از آن دوره باقی مانده، درآمد برخی املاک برای تعمیر مدارس و مساجد و همچنین تأمین نیازهای طلاب اختصاص مییافت. در این سند حتی جزئیاتی درباره نحوه اقامت و دریافت کمکهزینه طلاب نیز ذکر شده است.
دورههای تاریخی و بازسازیها
حسینیه اعظم زنجان در طول تاریخ خود نیز بارها دچار آسیب شده است. یکی از مهمترین این دورهها، زمان وقوع فتنه بابیه بوده که طی آن، بخشهایی از مسجد و مدرسه تخریب شده و مدتی بلااستفاده باقی ماند.
در ادامه، در نیمه دوم قرن سیزدهم هجری قمری، فردی به نام «میرزا علیا شرفخان خطیبلو» با هزینه شخصی خود اقدام به بازسازی مسجد کرد. با این حال، بخش مدرسه که بهشدت آسیب دیده بود، هرگز بهطور کامل احیا نشد و در نهایت از بین رفت.
همچنین وجود اشیای تاریخی مانند علم فلزی متعلق به تکایا، که تاریخ ساخت آن به سال ۱۲۲۱ هجری قمری بازمیگردد، نشاندهنده قدمت و اهمیت آیینی این مجموعه است.
