جامعه جهانی نباید در برابر آسیب به میراث تاریخی ایران سکوت کند/ حمله به بناهای تاریخی ایران، نقض صریح تعهدات جهانی است

به گزارش ایلنا، رجبعلی لباف‌خانیکی، باستان‌شناس پیشکسوت، با اشاره به آسیب وارد شده به برخی از اماکن فرهنگی و تاریخی کشور در پی حملات اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی، این اقدامات را به‌شدت محکوم کرد و گفت: در شرایط جنگی تنها جان انسان‌ها در معرض تهدید قرار نمی‌گیرد، بلکه میراث‌های تاریخی و فرهنگی که حاصل قرن‌ها تجربه و هویت تمدنی ملت‌هاست نیز از آسیب مصون نمی‌مانند.

او با اشاره به گزارش‌های منتشرشده درباره خسارت به برخی آثار تاریخی در استان‌های تهران، اصفهان و لرستان افزود: در روزهای گذشته متأسفانه شاهد آسیب به بخش‌هایی از مجموعه جهانی کاخ گلستان، قلعه تاریخی فلک‌الافلاک و برخی بناهای ارزشمند تاریخی در اصفهان بوده‌ایم؛ رخدادهایی که از منظر حقوق بین‌الملل فرهنگی مصداق نقض تعهدات بین‌المللی و جنایت علیه میراث‌فرهنگی به شمار می‌رود.

این باستان‌شناس با تاکید بر جایگاه حقوقی آثار تاریخی در نظام بین‌الملل اظهار کرد: بناهای تاریخی، به‌ویژه آثار ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی، بر اساس معاهدات و کنوانسیون‌های بین‌المللی از جمله کنوانسیون‌ها و مقررات مرتبط با حفاظت از اموال فرهنگی در زمان جنگ، باید از هرگونه تعرض مصون باشند و طرف‌های درگیر در مخاصمات مسلحانه موظف به رعایت این اصول هستند.

لباف‌خانیکی با اشاره به تعریف میراث‌فرهنگی در قوانین ملی ایران تصریح کرد: بر اساس اساسنامه سازمان میراث‌فرهنگی کشور مصوب یکم اردیبهشت ۱۳۶۷، میراث‌فرهنگی مجموعه آثار باقی‌مانده از گذشتگان و بازتاب حرکت تاریخی انسان در مسیر تمدن است؛ سرمایه‌ای که نه‌تنها نشانه هویت و شئون ملی بلکه بخشی از حافظه تاریخی بشریت محسوب می‌شود.

او در ادامه با مرور چارچوب‌های حقوقی بین‌المللی در حوزه صیانت از میراث فرهنگی افزود: کنوانسیون حمایت از اموال فرهنگی در زمان جنگ که در ۱۴ مه ۱۹۵۴ در لاهه هلند به تصویب رسید، با هدف جلوگیری از تخریب آثار فرهنگی در مخاصمات مسلحانه تدوین شده است. این سند بین‌المللی مشتمل بر چهل ماده و یک آیین‌نامه اجرایی است و کشورهای عضو سازمان ملل اجرای آن را پذیرفته‌اند.

این پژوهشگر حوزه باستان‌شناسی همچنین به کنوانسیون میراث‌جهانی اشاره کرد و گفت: در ۱۶ نوامبر ۱۹۷۲ نیز دولت‌های عضو سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) با تصویب کنوانسیون حمایت از میراث‌فرهنگی و طبیعی جهان در پاریس، سازوکار جهانی برای حفاظت از میراث‌های فرهنگی و طبیعی ایجاد کردند؛ کنوانسیونی که امروز یکی از مهم‌ترین ابزارهای حقوقی برای صیانت از میراث بشری به شمار می‌رود.

لباف‌خانیکی با بیان اینکه جنگ همواره علاوه بر انسان‌ها به دارایی‌های فرهنگی ملت‌ها نیز آسیب وارد می‌کند، اظهار کرد: متأسفانه در بسیاری از موارد همان دولت‌هایی که پای معاهدات بین‌المللی امضا گذاشته‌اند، در عمل نسبت به الزامات فرهنگی و تمدنی این اسناد بی‌توجهی می‌کنند و همین امر موجب وارد آمدن خسارت به میراث‌های تاریخی می‌شود.

او با اشاره به خسارت‌های وارد شده به مجموعه جهانی کاخ گلستان در تهران افزود: کاخ گلستان که یکی از مهم‌ترین مجموعه‌های تاریخی ایران است و در سال ۱۳۹۲ با شماره ۵۱۸۵ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، در جریان رخدادهای اخیر دچار آسیب‌هایی شده و بخشی از تزئینات تاریخی آن فرو ریخته است؛ رخدادی که از منظر فرهنگی و حقوقی قابل تأمل و پیگیری جدی است.

این چهره ماندگار میراث‌فرهنگی تاکید کرد: با توجه به ثبت جهانی این مجموعه و نظارت یونسکو بر آن، ضروری است نهادهای مسئول و متولی میراث فرهنگی با مستندسازی دقیق خسارت‌ها، موارد نقض معاهدات بین‌المللی را از طریق سازوکارهای حقوقی و دیپلماتیک به اطلاع جامعه جهانی برسانند.

لباف‌خانیکی در پایان با اشاره به آسیب وارد شده به قلعه تاریخی فلک‌الافلاک و برخی آثار ارزشمند در استان اصفهان خاطرنشان کرد: آنچه رخ داده، تعرض به حافظه تاریخی و سرمایه‌های فرهنگی یک ملت است. از این‌رو لازم است موضوع با جدیت از طریق نهادهای بین‌المللی از جمله یونسکو پیگیری شود تا ضمن آگاهی‌بخشی به افکار عمومی جهانی، از تکرار چنین خسارت‌هایی به میراث‌فرهنگی جلوگیری شود.