تولد «امام شهید»

فرهنگ - به‌عنوان نظام معنایی مشترک در یک جامعه - ساختاری از مفاهیم به‌هم‌پیوسته، استعاره‌های مفهومی، ارزش‌ها و نسبت‌های معنایی را ترسیم می‌کند. این نظام معنایی، چارچوب فهم واقعیت اجتماعی و جهت‌گیری کنش‌های فردی و جمعی را شکل می‌دهد. از این‌رو تغییرات در نظام معنایی، به تغییر در باورها، کنش‌ها و سبک‌زندکی یک جامعه می‌انجامد. هرچه این تغییرات با گستره اجتماعی وسیع‌تر و همراه با رویدادهای برجسته‌تری باشند، نظام معنایی نیز با سرعت و عمق بیشتری، متحول می‌گردد. 

در فرهنگ ایرانی، مفهوم «شهید» تا پیش از انقلاب اسلامی، مفهومی آشنا بوده است. با این وجود، مفهوم شهید در جریان شکل‌گیری انقلاب اسلامی و پس از آن در دفاع مقدس، با شهادت چند صدهزار نفر از هم‌وطنان، به جایگاه ممتازی در فرهنگ ایرانی نشست. 

همچنین همزمان با جریان انقلاب اسلامی، مفهوم «امام» با یک توسعه معنایی، بر یک فقیه که زعامت امت اسلامی را عهده‌دار است - و از عصمت خاص نیز برخوردار نیست - بار شد. این مسئله نیز مفهوم «امام» را در نظام معنایی ایرانیان متحول ساخت. این تحول، نسبت جدیدی از رابطه امام و امت را تعریف کرد که در عصر غیبت امام زمان (عج) امکان وقوع می‌یابد. 

با شهادت آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای (اعلی الله مقامه الشریف) دو مفهوم «امام» و «شهید» با همان قیود مذکور، برای اولین‌بار در فرهنگ پساانقلاب اسلامی در کنار یکدیگر قرار گرفتند. ترکیب «امام شهید» معنایی نوپدید در فرهنگ ایرانی است که مظلومیت، ایستادگی، شجاعت، ایثار، حیات، حقانیت، ولایت معنوی و درجه‌ای از عصمت را با هم ممزوج می‌کند. 

معنای «امام شهید» تحولات بسیاری را در حال و آینده فرهنگ انقلاب اسلامی رقم خواهد زد. گوشه‌ای از این تحولات، «بی‌قراری» و «سوگ حماسی» بی‌نظیری است که در ایام پس از شهادت امام خامنه‌ای در میان مردم ایران و مسلمانان جهان مشاهده می‌نماییم. این تحولات، بر خلاف آنچه عاملان شهادت امام خامنه‌ای در سر داشتند حرکت می‌کند و بنیاد آنان را برباد خواهد داد.