چرا جامعه، جشنواره‌های سینمایی را سیاسی می‌بیند؟

حسن هدایت نویسنده و کارگردان سینما در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره تأثیرگذاری اتفاقات سیاسی و اجتماعی بر جشنواره‌های سینمایی مثل جشنواره فیلم فجر در ایران، گفت: دلیل اصلی تأثیرپذیری جشنواره‌های ما از اتفاقات اجتماعی و سیاسی این است که جامعه ما سراپا سیاسی است و در این جامعه جشنواره نمی‌تواند از سیاست جدا باشد. وقتی اقتصاد ما که می‌بایست یک جریان مستقل و آزاد باشد با سیاست‌های مختلف دچار نوسان می‌شود فرهنگ و هنر هم قطعاً همین وضعیت را دارد.

هدایت خاطرنشان کرد: همه جشنواره‌های ما دولتی هستند و این فقط مربوط به سینما نیست بلکه جشنواره‌های کوچک مثل جشنواره‌های کتاب هم دولتی هستند و حتی رویدادهایی که شمایلی غیردولتی دارند هم تابع شرایطی هستند که نمی‌توانند استقلال خود را کاملاً حفظ کنند.

وی افزود: برگزاری جشنواره‌ها هزینه‌های سنگینی دارند و دولت اسپانسر این رویدادها است اما از آنجا که فیلم و سینما تأثیرگذاری به شدت گسترده‌تری در جامعه دارد و بیشتر در معرض دید، نقد و ارزیابی قرار می‌گیرد باعث شده حساسیت بیشتری نسبت به آن وجود داشته باشد و سینما و سینماگران در شرایطی باشند که به ناچار در جهت انعکاس روحیات جامعه موضع‌‌گیری کنند.

وی افزود: جشنواره‌های غیر دولتی هم طبیعتاً باید تابع قوانینی باشند و اگر صحبت از غیر دولتی شدن رویدادها داریم به این معنا نیست که مقررات را هم باید نادیده گرفت اما مقررات باید با این درک منطبق باشند که هنر و سینما تابع کلیتی از جامعه است و جامعه‌ای که سیاسی است سینمایش هم همین وضعیت را دارد.

این کارگردان در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا سینماگر می‌تواند جشنواره را تریبونی برای بیان نظرات، انتقادات و حتی اعتراضات خود بداند، گفت: وقتی جشنواره‌ها دولتی هستند و مدیران این رویدادها را دولت انتخاب می‌کند، هر حرفی می‌تواند از طرف آدم‌های افراطی در هر زمینه حمل بر پروتست، اعتراض یا سیاه‌نمایی شود و هزاران مسئله پیش بیاورد. در همین سال‌ها معدود فیلم‌هایی ساخته شدند که از فضای کمدی‌های سخیف فاصله گرفته بودند و آثاری ساده و معمولی بودند که فقط بعضی چیزها را دقیق‌تر بیان کرده بودند اما با دردسر توقیف یا حتی کارشکنی‌های مافیای عجیب و غریب توزیع و اکران روبرو شدند.

کارگردان فیلم سینمایی «گراند سینما» در ادامه اظهار کرد: وزارت ارشاد به عنوان مسئول دولتی کشور در حوزه سینما باید مدیری دلسوز و فرهنگی داشته باشد و بلبشوی موجود را از بین ببرد. دیگر پدرخوانده‌هایی که تریبون دارند و بدون توجه به نظم و قاعده کشور درباره همه چیز نظر می‌دهند نباید تا این حد در سینما تأثیرگذار باشند.

وی تاکید کرد: همه حق اعتراض دارند اما اعتراض‌ها به وضعیت سینما باید از مسیر وزارت ارشاد مطرح شود. علاوه بر این در حوزه سرمایه نیز سینمای ما دچار بحران است، برای خیلی از فیلم‌ها و پروژه‌های نازل به راحتی بودجه فراهم می‌شود و خیلی از فیلم‌های ارزشمند هیچ‌وقت امکان جذب سرمایه پیدا نمی‌کنند.

وی افزود: بسیاری از بازیگران که به توزیع‌کنندگان و سالن‌داران متصل هستند فرصتی برای جولان دادن پیدا کرده‌اند که دستمزدهای نجومی دریافت می‌کنند و سالن‌داران نیز فقط فرصت دیده شدن آن‌ها را فراهم می‌کنند تا در این سینما شاهد ظهور افرادی باشیم که کارشان فاقد هر نوع ارزش است ولی به راحتی می‌توانند در فیلم‌ها بازی کنند یا فیلم بسازند و این جریان مافیایی هر روز فربه‌تر شود.

وی گفت: سینما به محلی برای داد و ستد، رفیق بازی و صاحب نام شدن تبدیل شده، اسپانسرها نیز به ندرت افرادی فرهنگی هستند و بسیاری از آن‌ها تمام دغدغه‌شان این است که با بازیگران عکس بگیرند یا درگیر هوی و هوس‌های خود هستند در حالی که در کشورهای صاحب سینما سلطه در دست کسانی است که صنعت سینما را می‌فهمند و حتی فیلم‌های بی‌ارزششان نیز ظاهری دلچسب و خلق شده با تکنیک درجه یک است و برای هر دلار حساب و کتابی وجود دارد.

هدایت تصریح کرد: متأسفانه سینمای ما با مجموعه‌ای از مشکلات مواجه است که به این وضعیت رسیده و من به همین دلیل فکر می‌کنم از آنجا که ما در کشورمان هیچ سیستم مشخصی نداریم فقط چند مدیر سینمایی دغدغه‌مند با استقلال رأی می‌توانند سینما و جشنواره‌های سینمایی را از این وضعیت بیرون بیاورند.

این کارگردان درباره مخدوش شدن ارتباط سینما و جامعه گفت: جامعه‌ای که به هر دلیلی اعم از مسائل اقتصادی و سیاسی آزرده می‌شود طبیعتاً دست به اعتراض می‌زند و این اعتراض ممکن است اعتراض خاموش یا حتی خیابانی باشد. در این شرایط نمی‌توانیم با منطق جامعه را آرام کنیم و بگوییم که سینما ربطی به این وضعیت ندارد؛ کسی در این شرایط به این حرف‌ها گوش نمی‌دهد و از آنجا که جشنواره‌های ما همواره زیر سایه سیاست بوده‌اند جامعه هم آن‌ها را سیاسی می‌بیند.

هدایت گفت: در این سال‌ها معدود فیلم‌های بودند که شمایلی مستقل داشتند و به جشنواره فجر هم شمایلی مستقل دادند اما با پر رنگ‌تر شدن آثار غیرمستقل در جشنواره‌ این نگرش بیشتر شد که جشنواره فجر یک رویداد سیاسی است.

وی افزود: در این شرایط احتمالاً نمی‌توان اتفاق دیگری را رقم زد اما اگر کشور به یک روال معقول رسید و دچار بحران و آشفتگی نشد با مدیریت افراد دغدغه‌مند و فرهنگی می‌توان این تصور را در ذهن مردم کم‌رنگ کرد و جامعه را به این نتیجه رساند که جشنواره‌ها حدالامکان تابع سیاست‌های روز یا نگرش‌های افراطی نیستند و بیش از هر چیز رویدادهایی فرهنگی و هنری هستند.

هدایت گفت: یک فیلم می‌تواند با سیاست‌های حاکم هم‌خوانی نداشته باشد، ممکن است هنرمند نگاهی موافق نداشته باشد و در این هیچ ایرادی نیست، این افراد هم باید راهی به جشنواره داشته باشند. نگاه‌های مخالف نباید حذف شوند بلکه باید مورد نقد قرار بگیرند و مسئولان فرهنگی باید اجازه دهند که اگر قرار است دوئلی بین نگاه‌ها و نگرش‌های مختلف ایجاد شود این دوئل باید در عرصه فرهنگ باشد و به نوعی جواب فکر باید با فکر داده شود. جامعه نباید احساس کند که همه اجزای جشنواره دولتی هستند و فقط از فیلم‌های دولتی حمایت می‌شود.

کارگردان فیلم سینمایی «سایه روشن» در پایان اظهار کرد: امیدوارم فیلم‌های ارزشمند سینمای ما مورد حمایت مردم قرار بگیرند تا شاید روزی از شر کمدی‌های وحشتناکی که فرهنگ را به شدت مبتذل کرده‌اند، خلاص شویم و حتی در سینمای کمدی هم شاهد فیلم‌هایی ارزشمند باشیم که تماشاگر از دیدنش احساس توهین نکند.