داستان بازی در نقشهای «حرمله» و «شمر» از زبان انوش معظمی؛
حرملهای که عاشق شد
آیا هرکسی میتواند حرملهخوان باشد؟ برای حرمله بودن باید ردی از بغض به قهرمان داستان را در سینه داشت اما وقتی عاشق قهرمانت شوی؛ تکلیفات چیست؟ معظمی پامنبریست و هیئت برو…
انوش معظمی بازیگر نقش «حرمله» در سریال «مختارنامه» و نقش «شمر» در فیلم «روز رستاخیز» به دلیل ارادتش به سیدالشهدا؛ حاضر است در نقشهایی چنین منفور و سیاه جلوی دوربین حاضر شود. میگوید: به جرات میگویم از حرمله تا شمر؛ عرض ارادتم به سیدالشهداست و از این پس هم اگر باز قرار باشد؛ اثری عاشورایی ساخته شود و مرا باز برای نقشهای منفی انتخاب کنند؛ با طیب خاطر خواهم پذیرفت.
حرمله؛ منفورترین چهرهی عاشوراست. تن دادن به این نقش یعنی گاه شنیدن لعن و نفرین آدمهایی که در کوچه و خیابان از کنارت رد میشوند. گاه دایرهی این بغض به درون خانه هم کشیده میشود. آیا هرکسی میتواند حرملهخوان باشد؟ برای حرمله بودن باید ردی از بغض به قهرمان داستان را در سینه داشت اما وقتی عاشق قهرمانت شوی؛ تکلیفات چیست؟ معظمی خودش پامنبریست و هیئت برو…
انوش معظمی:من در هیئتهای عزاداری بزرگ شدهام. نه با قهرمان عاشورا بیگانهام نه با حرمله و دیگر شخصیتهای منفور داستان کربلا. اما بازی در نقش حرمله یا شمر؛ فرصتی بود برای قدم برداشتم برای سیدالشهدا و عرض ارادتم. گاه فکر میکنم بازی در نقشهای منفی ثواب بالاتری دارد.
چگونه حرمله شدی؟ آیا فیزیک و ظاهرت هم ملاک بود؟
حرمله را جز شناختی که از داستان عاشورا داشتم، با مطالبی که آقای میرباقری برایم توصیف کرد؛ بیشتر به آن رسیدم. فهمیدم جای کار بسیار دارد. آقای میرباقری این کاراکتر را تداعیکننده یک حیوان درنده میدانست برای همین دنبال یک بازیگر فیزیکال بودند که بتواند با بازی و فیزیک خود؛ این حس را به مخاطب هم منتقل کند. البته قبل از حضورم در مختارنامه در سریال " معصومیت ازدست رفته " ایفاگر نقش یک چریک علوی بودم. آنجا بود که بذر بازی من در این کار کاشته شد. در آن مجموعه تلویزیونی؛ شخصیتی به نام نعیم را بازی میکردم که کارهایی با چاقو انجام میداد و نقشهی کشتن شوذب را میکشد. همان کاراکتر جرقه سپردن نقش حرمله به من را در ذهن آقای میرباقری زد.
حرمله از هر جنبهای که به آن نگاه کنیم؛ نقشی خاص است. او یکی از منفورترین افراد تاریخ اسلام و کسیست که دل شیعیان را به درد آورده. از این رو آقای میرباقری او را بسیار خاص میدید و همین خاص بودن باعثشد که تمایل به ایفای آن داشته باشم.
گریم حرمله هم باید یکی از سختترین گریمها بوده باشد…
برای این گریم هم من و هم گروه چهرهپردازی به زحمت زیادی افتادیم. در گریم؛ حرمله به یک حیوان مثلا گراز یا گوریل شبیهسازی شد و برای این کار جورابهای واریسی را دست میکردم که روی هرکدام آنها حدود صد هزار گره مو زده شده بود. آقای ولدبیگی ساعتها روی گریمام کار کرد. چون چشمان من مثبت بود و آن چیزی نبود که کارگردان از حرمله انتظار داشته باشد، آقای ولدبیگی ابروهایم را محو کرد تا پیشانیام جلوتر آمد. وقتی کارگردان مرا با این گریم دید؛ گفت: این همان حرملهایست که من میخواهم.
طولانی شدن فیلمبرداری و تاثیر نقش منفور حرمله؛ روحتان را نیازرد؟
مشخص بود که حرمله؛ محبوب و دوست داشتنی نبود و منهم بهعنوان یک مسلمان شیعه حس خوبی به آن نداشتم. از سال ۸۳ تا حدود ۸۷ فیلمبرداری زمان برد و من هم سعی کردم با مساله کنار بیایم. هرازگاهی بین فیلمبرداری سکانسهای من وقفههایی میافتاد که مشغول کارهای دیگری میشدم و سعی میکردم خودم را از این کاراکتر دور کنم. شاید تنها سختی این دوران حفظ راکورد بود و از آنجا که موها و محاسن من گریم نبود؛ حفظ کردن آنها بسیار سخت و خستهکننده بود.
سختترین سکانس حرمله؛ از لحاظ حسی و هنر بازیگری کدامیک بود؟
دو سکانس فینال فیلم سختترین سکانسهای این نقش بودند. سکانسی که حرمله در مخفیگاه خود محاصره میشود، به لحاظ فیزیکی؛ بسیار سخت بود چراکه مجبور بودم مسافتی را در شنها و رملها بدوم درحالیکه پاهایم تا زانو در شن فرورفته بود، این حرکت به معنای واقعی کلمه غیرممکن بود و بدن ورزیده و آمادهای را میطلبید و بارها آقای میرباقری دویدنهای مرا در این سکانس نمیپذیرفت.
بعد از این سکانس؛ سکانس فینال بود که باید دیالوگهای تند و متعددی به مختار میگفتم و با ایجاد جنگ روانی؛ فضایی را برای فرار از او مهیا میکردم. واقعا این سکانس و این دیالوگها فشار بسیاری را به من تحمیل کرد که در انتها به جان دادن حرمله ختم میشود که بعدها به دلیل خشونت موجود در این سکانس تعدیل شد.
از لحاظ حسی؛ سختترین سکانس؛ رها کردن تیر به گلوی حضرت علی اصغر(ع) بود که به لحاظ درونی برایم بسیار سخت بود. باید تأثرم را در دلم نگه میداشتم و آنرا مثل یک عقده فرومیخوردم و در ظاهر نفرت و خشونت حرمله را نشان میدادم.
چطور به فضای کوچه و خیابان و خانواده برمیگشتی وقتی تاثیری منفی از خودت بجا میگذاشتی؟
مخاطب امروز البته آنقدر ارتقاء یافته و به لحاظ هنری به کاراکتر نگاه کرده که ارتباط برقرار کردن با آن برایش آسان شده. خواهر و برادرم هم با این نقش کنار آمدند اما مادرم چون خیلی حساس بود و به شدن اهل هیئت و عزاداری امام؛ با آن کنار نیامد. زمان برد تا آن را هضم کرد که بخشی از آن بعداز صحبت آشنایان اتفاق افتاد.
بعداز مختارنامه برای نقش شمر انتخاب شدید، دلیلش حرمله بود؟
زمانی که آقای احمدرضا درویش مرا برای شمر بودن انتخاب کرد؛ هنوز مختارنامه پخش نشده بود و ایشان هم اطلاعی از حضورم در نقش حرمله نداشت. بعداز چند جلسه حضور در دفتر ایشان و تستهای مختلف و نقشخوانی نقشهایی غیر از شمر، نهایتا به من اعلام شد برای شمر انتخاب شدهام.
ترسی از تکرار نقشهای سیاه و منفور مذهبی نداشتید؟
این ترس در عالم بازیگری وجود دارد اما نفس حضور در دو اثر بزرگ و فاخر مربوط به قیام عاشورا و سیدالشهدا به اندازهی کافی جذابیت و کشش برای قبول این نقش را داشت. شاید من از معدود بازیگرانی باشم که سعادت حضور در دو اثر فاخر مرتبط با عاشورا را داشتهام. حضورم در این دو اثر با اعتقاد قلبی و ارادت به سیدالشهداء صورت گرفت کمااینکه نقشهای من هردو سیاهترین نقشها بوده اما مطمئننا ایفای این نقش و نمایاندن چهره این دو شخص منفور و مذموم آنهم به نحو احسن میتواند بیانگر ظلم دشمنان سیدالشهدا و مظلومیت اهل بیت باشد. به جرات میگویم از حرمله تا شمر؛ عرض ارادت من به سیدالشهداست. اگر به سیدالشهدا و اهل بیت ایشان ارادت نداشتم؛ هیچگاه شمر و حرمله را نمیپذیرفتم.
برای ایفای این دو نقش نیاز به یک کالبدشکافی و شخصیتشناسیست. آیا مابهازای شمر و حرمله در زمانه ما وجود دارند؟
تاریخ دائما درحال تکرار است. اساسا درس عاشورا درس ایستادگی مقابل شمر و حرملههای زمان است. امروز هم چه در جامعه ما و چه در جوامع غربی مابهازای شمر و حرمله و عمرسعد و یزید بسیارند و تنها راه مقابله با آنان ایستادگی و عزت نفس است و شاید شعار معروف سیدالشهدا بهترین مصداق و سرمشق برای این مساله باشد که فرمودند " هیهات من الذله " و این شعار بهترین دلیل و برهان سینه سپر کردن مقابل شمرهای زمانه است.
معظمیاین روزها برای یک تئاتر عاشورایی خود را آماده کرده. خورشید کاروان امسال بیست و چهارمین سال اجرا را پشت سر میگذارد. نمایش قرار است در مرکز سه استان اجرا شود. اولین اجرا؛ یک روز بعداز عاشورا در بوشهر است برای ده روز. بعد برای ده روز در یزد و ده روز دیگر در زاهدان. بعدهم هم به تهران میآید.
میگوید:هفته گذشته بازی در نمایش " تقصیر " به نویسندگی فرهاد آییش و کارگردانی حسین کشفی اصل را به پایان رساندهام. روز رستاخیز به کارگردانی احمدرضا درویش در انتظار اکران است که امیدوارم هرچه سریعتر با برداشته شدن موانع و مشکلات اکران شود. در مجموعه تلویزیونی " آسمان من " به کارگردانی محمدرضا آهنج در یک اپیزود به عنوان نقش اصلی ایفای نقش کردهام که احتمالا بعد از محرم به روی آنتن خواهد رفت. مجموعه تاریخی " جلال الدین " به کاگردانی شهرام اسدی را آماده پخش دارم که نقش جهانگیر یکی از سرداران محمد خوارزمشاه را دارم. نمایشنامهای هم باعنوان " خاکستر و زمان " نوشتهام که چاپ شده و موضوع آن داستان کشف حجاب در سال ۱۳۱۴ است و با کارگردانی محمد مداحیان روی صحنه میرود.
گفتگو: علی جزایری