گفتگو با کارگردان خط ویژه؛ فیلم برگزیدهی آرای مردمی:
بین شعار و عمل مسولان فاصله زیاد است
تمام مسئولان سینمایی حرفشان این است که سینما را با مردم آشتی دهند. هرچند این حرف درستی است اما همیشه در حد حرف باقی مانده و به مرحله عمل نرسیده است.
ایلنا: فیلم سینمایی خط ویژه به کارگردانی مصطفی کیایی درکنار فیلم شیار ۱۴۳ برندهی بهترین سیمرغ مردمی شد. جایزهای که خودش میگوید بهترین تندیس برای وی و بازیگران فیلم است. با کیایی گفتگوی کوتاهی انجام دادیم.
* جشنواره فیلم فجر و اختتامیهی آن را چطور دیدید؟
_ _ مشکل من با سیاست جشنواره فیلم فجر این است که مسئولان جشنواره بین شعار و عمل فاصله زیادی دارند. تمام مسئولان سینمایی کشور حرفشان این است که سینما را با مردم آشتی دهند. رئیس سازمان سینمایی، وزیر ارشاد و مسئولان اداره کل ارشاد و داوران همه میخواهند سینما را با مردم آشتی دهند هر چند این حرف درستی است اما همیشه در حد حرف باقی مانده و به مرحله عمل نرسیده است.
جشنواره فیلم فجر بهترین مکان برای انگیزه و خط دهی مناسب برای آشتی دادن مردم با سینما است اما زمانی که مدل بها دادن به سینما و فیلمها، مدلی باشد که کارگردان فیلم مورد توجه مجبور باشد برای توضیح مفهوم فیلم خود در برنامه «هفت» حضور پیدا کند و فیلمش آنقدر توان بیان حرفهای کارگردان را ندارد؛ پس این جشنواره دیگر تاثیری نخواهد داشت. در چنین شرایطی فیلمسازان جوان به این نتیجه میرسند که برای دیده شدن باید فیلمهایی با پز روشنفکری یا فیلمهایی که تاریخ مصرفشان گذشته است، بسازند؛ فیلمهایی که با مخاطب ارتباط برقرار نمیکند و شوخیها و عاشق شدنها در آن برای ۲۰ سال پیش است. فیلمهایی که کارگردانان آن با جامعه رشد نکردهاند. کارگردانانی که حرفهای آنان هنوز حوض، ماهی و باغچه است. در چنین شرایطی تکلیف این سینما کاملا مشخص است.
* چرا از سینمای طنزگونه به سینمایی اجتماعی روی آوردهاید؟
_ _ من به عنوان یک فیلمساز دوست دارم که در فضاهای مختلف کار کنم و کار در ژانرهای مختلف را تجربه کنم. برای من سوژه و قصه فیلم مطرح و مهم بوده است بعد روایت آن؛ خواه در فضای کمدی باشد و خواه در فضای اجتماعی. مهم کارکرد فیلمنامه است که میتواند به فیلم جهت دهد.
* ایده و داستان فیلم چگونه شکل گرفت؟
_ _ ماجرای این فیلم از یک اتفاق ساده شروع شد. وقتی که برای گرفتن یک وام ازدواج ۵ میلیون تومانی به بانک رفته بودم مدارک بسیاری را از من خواستند. انگار میخواهم وام ۲ میلیاردی بگیرم درحالیکه این مدارک را از کسانی که وام میلیاردی میخواهند بگیرند؛ درخواست نمیکنند. فکر کردم که این موضوع شاید بتواند موضوع خوبی برای فیلم باشد چراکه دغدغه دریافت وامهای کوچک توسط جوانان و مشکلات دریافت آن و گرفتن وامهای بزرگ توسط افرادی خاص دغدغه امروز جوانان این مملکت است.
داستان فیلم، داستان پول هنگفتی است که به دست چند جوان میافتد و به دلایلی کار آنها به زندان میکشد. در این اثر هفت جوان در تقابل با هم قرار میگیرند. هفت جوان در طول داستان به هم گره میخورند که مجموعه این درهم تنیده شدنهای داستان یک داستان را روایت میکند. هیچکدام از این هفت شخصیت شخصیت اول نیست و بازی میان آنها تقسیم شده است. هرکدام از این هفت نفر داستانهای خود را دارند و در فیلم میبینیم که هفت نفر در موقعیتها و شخصیتهای خاص اجتماعی خود هستند. در کنار هم داستان فیلم را ساخته و تقابل این شخصیتها داستان فیلم را میسازد.
* عدهای بر این باورند که خط ویژه ادامه دو فیلم قبلیتان است. خودتان این باور را قبول دارید؟
_ _ «خط ویژه» در راستای نگاه منتقدانه به یک پدیدهی اجتماعی ساخته شده و یک فضای رئال بر جو فیلم حاکم است. نمیتوان گفت «خط ویژه» ادامه دهنده یا تکمیل کننده دو فیلم قبلیام است زیرا فضای آن با دو ساخته پیشین من متفاوت است. فیلمنامه خط ویژه به این سمت رفت که اتفاق بدی نیفتد. در این فیلم نیز همان نگاه فیلمهای اول و دوم من هست و لحنی شیرین در آن وجود دارد ولی سوژه طنز نیست.
* فکر میکنید نسل جوان با این فیلم به راحتی ارتباط برقرار میکند؟
_ _ معتقدم نمیتوان یک فیلم را برای مخاطب دستهبندی کرد که مثلا فلان فیلم مخاطب جوان دارد و فلان اثر سینمایی مخاطب غیرجوان ولی به طور حتم و به خاطر داستانی که فیلم خط ویژه دارد؛ جوانان همذاتپنداری بیشتری با آن خواهند کرد.
در طول فیلم مخاطب با مسائل روز جامعه برخورد میکند و هر فردی در فیلم نماینده یک نوع نگاه و یک نوع فرهنگ است و به همین خاطر متناسب با زندگی افراد به نوعی درد و دلی برآمده از اجتماع را روایت میکند. من سعی کردم براساس واقعیتها فیلم بسازم دوستانی که میگویند در این فیلم به مردم بیحرمتی شده باید بگویم که من در دو دیالوگ در فیلم به اصل داستان اشاره کردم. خط ویژه یک فیلم سیاسی نیست و هر آدم عدالت خواهی بدنبال آن است که رانت و تبعیض از کشورش دور شود.
* دلیل انتخاب برادر شما در این فیلم به عنوان یک بازیگر درکنار چهرههای نامآشنای سینمایی چه بود؟
_ _ محسن در دو فیلم قبلی من هم حضور داشت. من کارگردانی هستم که بازیگری یکی از دغدههای اصلی من است و همیشه با برادرم و بازی او ارتباط خوبی داشته و دارم. او فضای کاری من را درک میکند و من هم ترجیح میدهم با چنین کسی کار کنم.
* ساخته شدن خط ویژه چقدر به طول انجامید؟
_ _ بیش از یک سال و اندی فیلمنامه من در ارشاد دولت قبل خاک خورد و تمام تلاش من برای رسیدن به جریان ساخت آن تا ماههای اخر دولت قبل بینتیجه ماند. فیلمنامه من در وهله اول در کانون تهیهکنندگان اصلاحیه خورد و سپس چندماهی در سازمان سینمایی دولت دهم متوقف شد. بعداز چندین و چند جلسه موافقت اصولی برای ساخت این اثر دادند و سپس پروانه ساخت آن صادر شد. دلیلش اصلاحیههایی بود که به فیلم من داشتند. در مقابل برخی مقاوم کرده و همین باعثطولانی شدن ساخت آن شد البته در دوماه آخر سال دولت دهم بود که فضا باز شد و فیلمسازانی چون من، کمال تبریزی و رضا درمشیان توانستند فیلم بسازند.
این فیلم کاملا خصوصی است و این روند طولانی باعثشد که در ابتدا چند سرمایهگذار خود را از دست بدهیم ولی بالاخره آقای لشکری تهیهکننده این فیلم شد و اواخر مهرماه کار تولید را شروع کردیم و بعد از ۳۵ جلسه فیلمبرداری «خط ویژه» را تحویل دادیم. کل پروسه تولید این اثر سه ماه و نیم طول کشید.