قهرمانپور در گفتوگو با ایلنا:
اقدام ترامپ در مورد تمدید آتشبس بیشتر یک اقدام تاکتیکی برای خرید زمان و پیدا کردن یک راهحل است/ درگیریها تا زیر آستانه جنگ همچنان ادامه دارد
کارشناس مسائل بینالملل گفت: تبادل پیامها را نباید به عنوان عقبنشینی دو طرف از مواضعشان تلقی کنیم. به همین خاطر همچنان باید محتاط باشیم درباره اینکه آیا دو طرف حتماً به جمعبندی خواهند رسید یا خیر. به نظر میرسد موانع و اختلافات موجود همچنان سر جای خود باقی هستند. هرچند ایران و آمریکا تلاش میکنند که این وضعیت را ادامه دهند، اما حتی اگر این توافق به نتیجه برسد، به معنای حلوفصل اختلافات نخواهد بود، بلکه به معنای تمدید وضعیت موجود است. پس از آن دوباره مشکلات اصلی که حول دو مسئله میچرخد، پدیدار خواهند شد: مسئله اول نحوه باز شدن تنگه هرمز و مسئله دوم انتقال یا سرنوشت اورانیوم ۶۰ درصدی در ایران.
رحمان قهرمانپور کارشناس مسائل بینالملل در گفتوگو با خبرنگار ایلنا، در پاسخ به این سوال که با توجه به اظهارات ضدو نقیض آمریکاییها، از جمله ترامپ و معاونانش، ارزیابی شما از روند مذاکرات چیست، گفت: واقعیت این است که اختلاف دو طرف بسیار زیاد است و هنوز نشانهای از اینکه یکی از دو طرف، یعنی ایران یا آمریکا، از مواضع قبلی خود عقبنشینی کنند، دیده نمیشود. بنابراین به نظر میرسد اقدام ترامپ در مورد تمدید آتشبس بیشتر یک اقدام تاکتیکی برای خرید زمان و پیدا کردن یک راهحل باشد.
وی ادامه داد: در مورد ایران هم همین نکته درست است. ایران هم تمایل دارد این وضعیت آتشبس ادامه پیدا کند تا بتواند توان رزمی، تهاجمی و توان موشکی خود را تقویت کند. همین امروز و دیروز خبرگزاریها اعلام کردند که ایران بخشی از گذرگاههای شهرهای موشکی خود را بازسازی کرده است.
موانع و اختلافات بین ایران و آمریکا همچنان سر جای خود باقی است
این کارشناس مسائل بینالملل گفت: بنابراین تبادل این پیامها را نباید به عنوان عقبنشینی دو طرف از مواضعشان تلقی کنیم. به همین خاطر همچنان باید محتاط باشیم درباره اینکه آیا دو طرف حتماً به جمعبندی خواهند رسید یا خیر. به نظر میرسد موانع و اختلافات موجود همچنان سر جای خود باقی هستند. هرچند ایران و آمریکا تلاش میکنند که این وضعیت را ادامه دهند، اما حتی اگر این توافق به نتیجه برسد، به معنای حلوفصل اختلافات نخواهد بود، بلکه به معنای تمدید وضعیت موجود است. پس از آن دوباره مشکلات اصلی که حول دو مسئله میچرخد، پدیدار خواهند شد: مسئله اول نحوه باز شدن تنگه هرمز و مسئله دوم انتقال یا سرنوشت اورانیوم ۶۰ درصدی در ایران.
قهرمانپور درباره اینکه براساس اعلام سخنگوی وزارت خارجه اگر بر سر همان کلیات ۱۴ بندی ایران تفاهم حاصل شود، باید ظرف ۳۰ تا ۶۰ روز درباره جزئیات گفتوگو و تصمیمگیری صورت بگیرد. حال چه تضمینی وجود دارد که در این مدت دوباره حملهای از سوی آمریکا به ما نشود، گفت: در سیاست بین الملل، درباره هیچ چیزی تضمین قطعی وجود ندارد. اگر آمریکا و چین بر سر تعرفهها به توافق برسند، آیا به یکدیگر تضمین میدهند؟ خیر. آن چیزی که در سیاست بینالملل نقش تضمین را ایفا میکند، در واقع روابط سیاسی و اقتصادی دو کشور از یک طرف و میزان قدرت آنها از طرف دیگر است.
وی ادامه داد: به عبارت دیگر، هر یک از دو طرف احساس میکند که اگر برخلاف توافق عمل کند، باید هزینه آن را بپردازد. این همان تضمین در سیاست بینالملل است. غیر از این، ما تضمین محکمی نداریم. حتی اگر آمریکا تضمین بدهد یا خود ایران تضمین بدهد، باز هم پشتوانه این تضمین همان قدرتی است که دو کشور در اختیار دارند.
اگر ترامپ در چارچوب دیپلماسی اجبار به نتیجه نرسد، به احتمال زیاد به سمت گزینه نظامی برود
این کارشناس مسائل بینالملل در پاسخ به این سوال که آیا با توجه به رویکرد آمریکا، احتمال حمله مجدد وجود دارد، گفت: این احتمال نه صفر است و نه صد. بستگی به شرایط دارد. طبیعتاً اگر ترامپ در چارچوب دیپلماسی اجبار و از طریق دیپلماسی به نتیجه نرسد، به احتمال زیاد ممکن است به سمت گزینه نظامی برود. بنابراین چنین امکانی وجود دارد. اما از طرف دیگر، اگر توافقی برای تمدید آتشبس صورت بگیرد و مذاکرات روند مثبتی داشته باشد، در آن صورت گزینه جنگ کمرنگتر خواهد شد. بنابراین پاسخ من این است که همه چیز به شرایط بستگی دارد.
قهرمانپور درباره اینکه با توجه به سفر اخیر مقامات پاکستانی به آمریکا آیا آمریکا از خواستههای حداکثری خود عقبنشینی خواهد کرد تا توافقی بین ایران و آمریکا حاصل شود؛ گفت: در مذاکره فقط یک طرف مطرح نیست. اینطور نیست که صرفاً آمریکا از خواستههایش کوتاه بیاید؛ هر دو طرف باید از خواستههای خود عقبنشینیهایی داشته باشند. طبیعتاً اگر آمریکا احساس کند که خودش کوتاه آمده اما ایران کوتاه نمیآید، انگیزهاش را برای توافق از دست خواهد داد. برعکس آن هم درست است؛ یعنی اگر ایران کوتاه بیاید اما احساس کند آمریکا همچنان بر مواضع خود ایستاده است، آن نقطه بهینه، نقطه اپتیمم و نقطه توافق شکل نخواهد گرفت.
وی ادامه داد: بنابراین به نظر میرسد هم ایران و هم آمریکا تا حدی کوتاه آمدهاند، اما این تغییر مواضع و این عقبنشینیها هنوز در حدی نبوده که به توافق منجر شود. حالا باید منتظر بمانیم و ببینیم آیا این روند تبادل پیامها و رایزنیهایی که در جریان است میتواند به انعطاف بیشتر در مواضع هر دو طرف منجر شود یا خیر. واقعیت این است که ما نمیدانیم؛ هم پاسخ «بله» ممکن است درست باشد و هم پاسخ «خیر». همه چیز به شرایط داخلی و خارجی دو طرف بستگی دارد؛ به فضای سیاست داخلی ایران، به فشار لابی اسرائیل، به قدرت میانجیهایی مانند پاکستان و عوامل متعدد دیگر. بنابراین باید منتظر بمانیم و ببینیم که آیا مجموع نیروهایی که طرفدار توافق هستند قویتر خواهند شد یا نیروهایی که خواهان جنگ هستند؟
درگیریهای زیر آستانه جنگ همچنان وجود دارد
این کارشناس مسائل بین الملل در پاسخ به این سوال که تقریباً شاهد نقض آتشبس در جنوب و همچنین در حوزه خلیج فارس هستیم. از طرف دیگر، لبنان یکی از جبهههایی است که ما خواستار برقراری و حفظ آتشبس در آن هستیم، اما میبینیم که این آتشبس بهطور مداوم و مستمر توسط رژیم صهیونیستی نقض میشود. با توجه به این شرایط، فکر میکنید احتمال اینکه به سمت یک درگیری گستردهتر در حوزه خلیج فارس و سایر جبههها حرکت کنیم وجود دارد یا خیر؟، گفت: درگیریهای هر دو طرف همچنان ادامه داشته است؛ هم هفته گذشته که شدت بیشتری داشت و هم دیروز صبح که آمریکاییها به یک رادار در ایران حمله کردند و ایران هم به پایگاههای آمریکا در کویت حمله کرد. بنابراین درگیریهای زیر آستانه جنگ همچنان وجود دارد و این نشان میدهد که فعلاً دو طرف تمایلی به آغاز یک جنگ گستردهتر ندارند.
وی ادامه داد: اما اگر سؤال این باشد که آیا امکان وقوع یک جنگ گستردهتر وجود دارد یا خیر، باید عرض کنم که این موضوع به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ به روند دیپلماسی، به قدرت میانجیها، به نقش لابی اسرائیل، به تصمیمات ترامپ و همچنین به رویکرد ایران. اگر مجموعه این عوامل شرایط را به سمت توافق سوق دهند، این درگیریها در همین سطح محدود باقی خواهند ماند و احتمال دستیابی به توافق بیشتر خواهد شد. اما اگر شرایط به سمت تشدید تنشها حرکت کند، طبیعتاً احتمال گسترش درگیریها نیز افزایش مییابد. بنابراین در موقعیتی قرار داریم که هم احتمال تمدید آتشبس وجود دارد و هم احتمال تشدید درگیریهای محدود فعلی.
لابی اسرائیل در بازههای زمانی کوتاهمدت نمیتواند آمریکا را برای جنگ متقاعد کند اما در بلندمدت میتواند
وی درباره لابی اسرائیل در شرایط فعلی و رویکرد کشورهای خلیج فارس گفت: لابی اسرائیل معمولا یک شیوه خاص دارد یعنی در بازههای زمانی کوتاهمدت شاید نتواند آمریکا را به ورود به جنگ متقاعد کند، اما در بازههای زمانی بلندمدت معمولاً نشان داده که چنین ظرفیتی را دارد. همانطور که در گذشته شاهد حملات نظامی بودیم، این احتمال وجود دارد که دوباره بتواند ترامپ را برای اقدام نظامی علیه ایران متقاعد کند.
این کارشناس مسائل بینالملل گفت: اما درباره اینکه آیا در شرایط فعلی چنین توانی دارد یا باید زمان بیشتری سپری شود، به نظر میرسد فعلاً با محدودیتهایی روبهرو باشد. در فضای سیاسی آمریکا این برداشت شکل گرفته که ترامپ تابع نتانیاهو است و نتانیاهو توانسته او را تحت تأثیر قرار دهد. این تصویر برای شخصیت ترامپ چندان قابل پذیرش نیست، زیرا او همواره علاقه دارد نفر اول و شماره یک باشد.
قهرمانپور تاکید کرد: به همین دلیل این احتمال وجود دارد که ترامپ فعلاً در برابر درخواستهای نتانیاهو برای جنگ مقاومت کند. با این حال، این مقاومت لزوماً دائمی نخواهد بود و اگر توافقی حاصل نشود، اسرائیل همچنان میتواند مانند گذشته دولت ترامپ را به سمت اقدام نظامی مجدد سوق دهد.
در صورت ادامه طولانیمدت انسداد تنگه هرمز ممکن است میان اعضای ناتو اجماعی برای اقدام شکل بگیرد
وی در بخش دیگری از صحبتهایش درباره اینکه ناتو اعلام کرده که ممکن است در هماهنگی با آمریکا اقداماتی را انجام دهد که در نهایت به نوعی مشارکت یا مداخله نظامی منجر شود، گفت: در وهله اول باید توجه داشت که تصمیمهای ناتو بهصورت جمعی اتخاذ میشود. بنابراین خبری که منتشر شده، بیشتر به این معناست که ناتو احتمالاً در حال بررسی این موضوع است. اما اگر مسئله انسداد تنگه هرمز برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، ممکن است در داخل ناتو و میان اعضای آن نوعی اجماع برای اقدام شکل بگیرد. تا این لحظه چنین اجماعی وجود ندارد.
قهرمانپور گفت: همچنین ائتلاف بینالمللی که فرانسه و بریتانیا درباره آن صحبت کردهاند هم تاکنون در عمل اقدام مشخصی انجام نداده است. این کشورها اعلام کردهاند که در صورت پایان جنگ، آمادگی مشارکت در عملیات مینروبی را خواهند داشت. بنابراین باید با احتیاط به این خبر نگاه کرد. احتمالاً هدف از مطرح شدن این موضوع آن است که اگر انسداد تنگه هرمز ادامه پیدا کند، ناتو گزینههای خود را برای اقدام بررسی کند.
