از دیوان داوری دعاوی ایران و آمریکا و وظایف آن چه میدانیم؟
دیوان داوری دعاوی ایران و آمریکا در لاهه یک دادگاه اختصاصی و بینالمللی است که در سال ۱۹۸۱ براساس بیانیههای الجزایر تشکیل شد و وظیفه آن حلوفصل اختلافهای حقوقی میان دولتهای ایران و آمریکا و همچنین دعاوی اتباع ۲ کشور علیه دولت مقابل است.
به گزارش ایلنا، دولت ایران بهتازگی در دیوان داوری لاهه، از آمریکا بهدلیل تجاوز نظامی به تاسیسات هستهای ایران، اعمال تحریمهای اقتصادی و تهدید به توسل به زور شکایت کرده است.
این دادخواست براساس مفاد بیانیههای ۱۹۸۱ الجزایر و به دلیل نقض تعهدات بینالمللی آمریکا در جنگ ۱۲ روزه علیه ایران، اسفند ۱۴۰۴ در دیوان داوری دعاوی ایران و آمریکا ثبت شده است.
ایران در دادخواست خود که تحت عنوان پرونده الف-۳۴ در دیوان داوری به ثبت رسیده، با استناد به بند اول بیانیه الجزایر، ضمن تبیین و تشریح مصادیق نقض تعهد آمریکا در جریان جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و همچنین اعمال تحریمهای اقتصادی و تهدید توسل به زور، از دیوان درخواست کرده که آمریکا را به نقض بند اول بیانیه محکوم کند و آن دولت را ملزم کند فورا به مداخلات مستقیم و غیر مستقیم خود در امور داخلی ایران پایان دهد؛ و ضمن ارائه تضمین عدم تکرار اعمال متخلفانه مزبور، خسارات وارده به ایران را نیز به طور کامل جبران کند.
براساس بند اول بیانیه الجزایر، دولت آمریکا متعهد شده است که به صورت مستقیم یا غیر مستقیم، سیاسی یا نظامی، در امور داخلی ایران مداخله نکند.
ماهیت دیوان داوری لاهه
دیوان داوری دعاوی ایران و آمریکا (IUSCT) یک دادگاه اختصاصی و بینالمللی است که در سال ۱۹۸۱ براساس بیانیههای الجزایر تشکیل شد.
این دیوان برای حلوفصل اختلافهای حقوقی میان دولتهای ایران و آمریکا و همچنین دعاوی اتباع ۲ کشور علیه دولت مقابل ایجاد شد.
این دیوان را نباید با دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ) که رکن قضایی سازمان ملل است، اشتباه گرفت. دیوان داوری یک نهاد مستقل با تمرکز ویژه بر روابط حقوقی تهران و واشنگتن است.
این دیوان از ۹ قاضی تشکیل شده است؛ ۳ قاضی ایرانی توسط دولت ایران منصوب میشوند؛ ۳ قاضی آمریکایی توسط دولت آمریکا منصوب میشوند؛ و ۳ قاضی ثالث (قضات بیطرف) که بهطور معمول از اتباع کشورهای دیگر هستند و توسط ۶ قاضی یادشده انتخاب میشوند.
هدف از این ترکیب این است که تصمیمهای دیوان با رویکردی فنی و حقوقی و به دور از جانبداری مستقیم صادر شود.
وظایف و صلاحیتهای اصلی دیوان داوری لاهه
وظیفه اصلی این دیوان رسیدگی به پروندههایی است که در ۴ دسته کلی قرار میگیرند:
دعاوی اتباع: رسیدگی به شکایت اشخاص حقیقی یا شرکتهای یک کشور علیه دولت مقابل. به عنوان نمونه، شکایت یک شرکت آمریکایی بابت مصادره اموال در ایران یا بالعکس.
دعاوی دولتی (بخش B): اختلافات مستقیم بین ۲ دولت براساس قراردادهای خرید کالا یا خدمات مانند پروندههای خرید تسلیحاتی ایران قبل از انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷.
تفسیر بیانیههای الجزایر (بخش A): حل اختلاف درمورد نحوه اجرای توافقهایی که به آزادی جاسوسان آمریکایی مستقر در لانه جاسوسی و رفع توقیف داراییهای ایران منجر شد.
تعهد به عدم مداخله: بررسی نقض تعهدات سیاسی و حقوقی که ۲ کشور در قبال یکدیگر پذیرفتهاند.
اهمیت دیوان داوری لاهه
دیوان داوری لاهه تنها کانال حقوقی رسمی و فعال میان ایران و آمریکا در دهههای اخیر بوده است. اهمیت این دیوان در موارد زیر خلاصه میشود:
الزامآور بودن احکام: احکام صادره از سوی این دیوان برای هر ۲ دولت قطعی و لازمالاجرا است.
استرداد داراییها: تاکنون میلیاردها دلار از طریق احکام این دیوان جابهجا شده است.
حل مسالمتآمیز اختلافات: مانع از تبدیل شدن بسیاری از اختلافات مالی و قراردادی به تنشهای سیاسی یا نظامی بزرگتر میشود.
دولت جمهوری اسلامی ایران روز گذشته با طرح دعوی در دیوان داوری لاهه، از ایالات متحده آمریکا بهدلیل «تجاوز نظامی به تأسیسات هستهای ایران»، «اعمال تحریمهای اقتصادی» و «تهدید به توسل به زور» شکایت کرد.
