ایران حتی با وجود توافق هم باید حق شکایت خود را در مراجع بین‌المللی محفوظ نگه دارد

 علی اسلامی پناه عضو هیات علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران و عضو حقیقی هیات پیگیری اجرای قانون اساسی در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، درباره شکایت ایران از آمریکا و اسرائیل در مجامع بین‌المللی گفت: جنگی که ناخواسته و تحمیلی از سوی آمریکا و اسرائیل بر ایران تحمیل شد، یک جنگ نابرابر است. جنگی است که در آن انواع تجهیزات نظامی وارد منطقه شده و کشور ایران، که یکی از اعضای سازمان ملل متحد است، مورد تهدید و حمله قرار گرفته است.

وی ادامه داد: برای تهاجم به هر کشوری، تحت هر عنوانی، خواه تحت عنوان جنگ و خواه تحت عنوان دفاع مشروع یا دفاع پیش‌دستانه،  ابتدا باید در شورای امنیت قطعنامه صادر شود و کشوری که ادعا می‌کند قصد حمله به یک کشور دیگر را دارد، باید دلایل خود را به شورای امنیت بدهد و موافقت آن شورا را کسب کند، شورای امنیت تشکیل شده است تا جلوی چنین حملاتی به کشورها را بگیرد. اگر اعضای شورای امنیت این موضوع را رعایت نکنند و توافق، رضایت یا موافقت شورای امنیت را کسب نکنند و خودشان به کشوری تحت هر عنوانی حمله کنند، بعدها کشورهای دیگر هم تحت همین عنوان ممکن است مورد تهاجم قرار بگیرند؛ حتی کشورهای اروپایی، حتی کشورهای آسیایی دیگر.

عضو هیات علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران تصریح کرد: بنابراین، اگر کشوری شکایتی از ایران، از رفتار ایران یا از گفتار ایران دارد، حتما باید این موضوع را به اطلاع شورای امنیت برساند. شورای امنیت باید درباره آن قطعنامه صادر کند، سپس به یک سازمان بین‌المللی مثل ناتو یا حتی به آمریکا یا هر کشور دیگری،  مأموریت بدهد؛ مانند حمله به کشور عراق که در آنجا قطعنامه شورای امنیت اخذ شد و نظر شورای امنیت اعلام شد، سپس به ناتو مأموریت داده شد. آن‌ها به همراه کشور آمریکا و انگلیس وارد عمل شدند. اما درباره ایران چنین موضوعی وجود نداشته است؛ نه در جنگ ۱۲ روزه و نه در جنگ اخیر. هیچ‌کدام از این دو توجیه حقوقی وجود ندارد.

اگر هیچ منبع یا مرجع قضایی به عملیات نظامی آمریکایی‌ها رسیدگی نکند، فردا به رویه تبدیل می‌شود

اسلامی‌پناه با اشاره به همکاری کشورهای منطقه با آمریکا و اسرائیل در جنگ اخیر گفت: در این جنگ نابرابر ما صدمه دیدیم کشورهای منطقه هم ممکن است صدمه دیده باشند. اما ایران باید حق شکایت خود را در مراجع بین‌المللی محفوظ نگه دارد. باید این‌ها را مستندسازی کند؛ تمام حملاتی که به کشور ما می‌شود و تمام تخریب‌ها و صدماتی که چه مادی، چه نظامی، چه انسانی و چه غیره وارد می‌شود. این‌ها  توجیه قانونی و حقوقی ندارد. درست است از نظر سیاسی آمریکا ممکن است دست برتری در منطقه داشته باشد یا به وسیله تجهیزات نظامی که دارد، بخواهد مثلا یک عملیات نظامی را در هر جایی انجام دهد و به هر کشوری صدمه بزند، اما این نباید باب و به یک رویه تبدیل شود و شورای امنیت هم  چشم بر این رفتارها ببندد. این در آینده منشأ و منبع حقوق خواهد شد.

وی ادامه داد: یعنی اگر عملیات نظامی آمریکایی‌ها در منطقه با هیچ واکنشی از سوی جامعه بین‌المللی مواجه نشود و هیچ منبع یا مرجع قضایی به آن رسیدگی نکند، فردا این خود به رویه تبدیل می‌شود. این‌گونه گفته خواهد شد که ایران هم پذیرفته است. بنابراین ایران، حتی اگر دعوای آن رد شود، باید حتما اقامه دعوا کند. این اقدامات باید مستندسازی شده و به مراجع بین‌المللی صالح شکایت شود. کشورهای منطقه هم ممکن است پس از جنگ به دلیل صدماتی که دیده‌اند، مطالباتی داشته باشند، این یک امر طرفینی است؛ صدمات و ضربات طرفینی است که به کشورهای منطقه، آمریکا یا اسرائیل وارد شده و ایران هم بخشی از این درگیری است. اما ایران هیچ‌گاه حتی با وجود توافق نباید تسلیم شود و این رفتارها را از نظر حقوقی پیگیری نکند.

عضو هیات علمی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران گفت: وزارت امور خارجه باید از همین حالا موضوعات را در مجامع بین‌المللی مطرح کرده و اعتراض خود را اعلام کند. این اعتراض باید روزانه و در همان لحظه وقوع تهدید، حمله یا اتفاقات مشابه صورت گیرد که این اتفاق افتاده است. وزارت خارجه ما باید حتما این موارد را مستندسازی کرده و دعوا و اعتراض خود را به مجامع بین‌المللی و شورای امنیت اعلام کند. همچنین، باید در مجامع بین‌المللی اقامه دعوا کند، حتی اگر دعوای ایران رد شود، این مانع از آن نیست که از نظر حقوقی این پرونده مسکوت بماند یا اصلا تشکیل نشود. ایران باید به عنوان کشوری که مورد تهاجم قرار گرفته و مورد حمله واقع شده است، این موضوع را پیگیری کند.

وقتی اساس حمله نامشروع باشد، حتی حمله به مراکز نظامی هم توجیه ندارد

اسلامی‌پناه خاطرنشان کرد: بسیاری از تأسیسات ما، مثلاً پتروشیمی‌ها که جزو زیرساخت‌های اقتصادی هر جامعه‌ای هستند، مورد حمله قرار گرفته‌اند. حمله به پتروشیمی‌ها یا کارخانه‌هایی مانند نورد فولاد، هیچ توجیه نظامی ندارد. درست است که قدرت نظامی هر کشوری به قدرت اقتصادی آن کشور هم مرتبط است، اما اگر بخواهند قدرت نظامی ما را تضعیف کنند، این به معنای آن نیست که آن‌ها مجاز به انجام هر حرکتی هستند. جنگ هم قواعد و اصولی دارد و باید طبق قطعنامه‌های جنگ و منشور سازمان ملل عمل شود. نمی‌شود که شورای امنیت چشم خود را ببندد و آمریکایی‌ها بدون اخذ موافقت شورای امنیت، بدون صدور هیچ قطعنامه‌ای و بدون اثبات اینکه ایران تهدیدی برای منطقه است، به ایران حمله کنند و این حمله هم بدون پاسخ بماند، از نظر حقوقی توجیهی ندارد.

وی با اشاره به ترور شخصیت‌های غیرنظامی و حمله به غیرنظامیان گفت: ما چون مبنای این جنگ را مبنای غیرقانونی و غیرحقوقی می‌دانیم، باید روی این نکته تأکید کنیم. چون منشأ، مبنا، اساس و پایه این جنگ نامشروع و غیرقانونی است، ما می‌گوییم که نیاز به موافقت شورای امنیت و صدور قطعنامه شورای امنیت وجود دارد. بدون صدور قطعنامه، کشوری نمی‌تواند به کشور دیگری تهاجم کرده و حمله کند و همه‌چیز آن را مورد تهاجم، حمله و نابودی قرار دهد. مراکز نظامی، مراکز غیرنظامی و مراکز اقتصادی ما همه مشمول این موضوع می‌شوند، زیرا اساس این حمله نامشروع است. وقتی اساس نامشروع باشد، حتی حمله به مراکز نظامی و پادگان‌های ما و سربازانی که در آنجا بوده‌اند هم توجیه ندارد. در مورد غیرنظامیان هم چون منشأ نامشروع بوده است، بنابراین هرگونه حمله را ناحق و نادرست می‌دانیم. اما درخصوص مراکز غیرنظامی و شخصیت‌ها، به طریق اولی باید مدنظر قرار گیرند و از آن‌ها شکایت شود.

اسلامی پناه درباره طرح شکایت از آمریکا گفت: از نظر حقوق بین‌الملل، ایران می‌تواند در یکی از مراجع صلاحیت‌دار ذیل را طرح دعوی کند که شامل ۱- دادگاه حقوق بین‌الملل (ICJ)، ۲- دادگاه کیفری بین‌المللی (ICC)، ۳- دیوان داوری ایران و آمریکا (لاهه) است. این ابزارهای سه گانه حقوق بین‌الملل هر یک سازوکار مخصوص خود را دارند.

وی درخصوص طرح دعوی در دادگاه کیفری بین المللی یا ICC گفت: دعوای ایران در ICC  منوط به دو شرط است: اول این که ایران عضو کنوانسیون ICC باشد که هنوز ایران و آمریکا هیچ‌یک به ICC ملحق نشده‌اند. دوم این که شورای امنیت با صدور قطعنامه‌ای حمله آمریکا به ایران را محکوم کند و رسیدگی به آن را به ICC محول کند که شورای امنیت هنوز چنین اقدامی نکرده است. بنابراین هیچ‌یک از این دو شرط برای ایران برای شکایت از آمریکا و اسرائیل در این ICC وجود ندارد، ولی در عین حال از آن‌جایی که رئیس دوره ای شورای امنیت در دوره کنونی کشور چین است ایران مراتب شکایت خود را باید به دبیر کل سازمان ملل متحد و شورای امنیت تحویل دهد و از رئیس شورای امنیت بخواهد که نشست شورای امنیت را برقرار نموده و محکومیت آمریکا و اسرائیل و حملات آنها به ایران را به صورت قطعنامه اعلام کند و کشور چین هم به عنوان دوست صمیمی ایران و هم به عنوان رئیس دوره ای شورای امنیت اگر این قطعنامه را به شورای امنیت که دارای ۱۵ عضو است) ببرد حتی اگر قطعنامه رای نیاورد و یا توسط آمریکا وتو شود همان قطعنامه نصفه و نیمه هم بعداً به عنوان یک سند بین المللی در برخی مراجع قابل ارائه است.

این حقوقدان گفت: درباره طرح دعوا در ICJ گفت: دعوای ایران در ICJ یک دعوای حقوقی و صرفاً برای دریافت خسارت خواهد بود. شرط اقامه دعوی در این دادگاه این است که بین ایران و امریکا یک قرار داد باشد و امریکا بندهای آن قرارداد را نقض کرده باشد از آنجا که قبلاً بین ایران و امریکا معاهده دو جانبه ای به نام عهد نامه مودت وجود داشته ولی امریکا اخیراً از این عهدنامه دو جانبه خارج شد است این عهدنامه هم مسیر مطمئنی برای طراح شکایت ایران علیه امریک و اسرائیل نیست. یک عهد نامه دیگر بین ایران و امریکا به نام عهدنامه الجزایر در سال ۱۳۵۹ منعقد شده که شاید به آن هم بتواند استناد کرد. بنابراین ایران میتواند به استناد همین دو عهدنامه میان ایران و امریکا در ICJ طرح شکایت کند حتی اگر این مرجع شکایت ایران را رد کنند ولی به عنوان سابقه ایران باید از این ابزار موجود حتی با احتمال اندک استفاده کنند

وی همچنین درباره طرح دعوی در دیوان داوری دعاوی ایران و امریکا (لاهه) گفت: ظاهراً اخیراً ایران از حملات امریکا علیه مراکز هسته ای خود در این مرجع اقامه دعوی کرده است علیرغم تأملاتی که ممکن است این دیوان داشته باشه این راه حل هم یکی از روش ها سه گانه طرح دعوی علیه امریکا است.