کاکایی در گفتوگو با ایلنا:
آیا ترکیه میتواند نقش میانجی را ایفا کند؟
یک کارشناس حوزه ترکیه تاکید کرد: باید دید در این وضعیت که بار تنش در عرصه رسانهها میان تهران و واشنگتن بالا گرفته است، آیا آمریکا، ترکیه را به عنوان میانجی خواهد پذیرفت؟ از نگاه کلی، این موضوعات را باید در چارچوب نگرش سیاست خارجی ترکیه به ایفای نقشهای متوازن، دیپلماسی میانجگرایانه در بحرانها و مناقشات منطقهای و با توجه به نقش جدید سیاست خارجی ترکیه در عرصه دیپلماسی در نظر گرفت.
سیامک کاکایی کارشناس مسائل ترکیه در گفتوگو با ایلنا، درباره نشست اخیر آنکارا و نقش ترکیه در میانجگری میان ایران و آمریکا گفت: کشور ترکیه عضو ناتو است و در عرصه بینالمللی همواره تلاش کرده است که نقشهای جدیدی ایفا کند. نسبت به موضوعات و مسائل ایران، همواره از نزدیک برخورد کرده یا آنها را دنبال کرده است. موضوعی که اخیراً پیرامون افزایش تهدیدهای آمریکا و غرب علیه ایران در رسانهها به شکل جدی مورد بحث قرار گرفته است، منجر به تلاش ترکیه برای ایفای نقش جدیدی در این باره شده است. بهخصوص در یک هفته اخیر، شاهد تحرکات جدید دیپلماتیک ترکیه هم در سطح رئیس جمهوری و هم در سطح وزیر خارجه بودهایم.
ترکیه پیشتر هم نقش میانجی بین ایران و غرب داشته است
وی ادامه داد: ترکیه تلاش میکند نقش میانجی را بازی کند یا میانجیگری بین آمریکا و ایران داشته باشد. به لحاظ مبانی مفهومی، چنین رویکرد و نقشی که ترکیه به آن میپردازد و مقامهای ترکیه این مسئله را مطرح میکنند، جدید نیست. ترکیه پیشتر هم به عنوان نقش میانجی بین ایران و غرب در ماجرای برنامه هستهای، در حدود ده سال پیش و در جریان مذاکرات هستهای ایفای نقش کرده است.
ترکیه در عرصه سیاست جهانی به دنبال ایفای نقش میانجی بوده است
کاکایی با اشاره به این موضوع که ترکیه در صحنه سیاست جهانی در قبال برخی دیگر از بحرانهای منطقه و حتی در حوزه اروپا، رویکردیهای مشابهی را اتخاذ کرده است، یادآور شد: به عنوان مثال، هنگامی که جنگ روسیه علیه اوکراین اتفاق افتاد، ترکیه بلافاصله موضوع مذاکرات را در آستانه بحرانی که بین روسیه و اوکراین تشدید شد، مطرح کرد. بارها اردوغان موضوع میانجیگری بین رؤسای جمهوری دو کشور را مطرح کرد. در همان زمان ترکیه یک نقش میانجی را برای گفتوگوها، مذاکرات با آمریکا و اروپا به بحث گذاشت، اگرچه این از سوی نه روسیه و نه اوکراین به آن شکل که ترکیه چنین نقشی را در این زمان ایفا کند، پذیرفته نشد، اما این منجر به منتفی شدن تلاشهای ترکیه هم نشد و همواره ترکیه این موضوع را پیش برد.
آنکارا به دنبال یک سیاست متوازن میان غرب و شرق است
وی افزود: ترکیه یک رابطه نزدیک و مناسبات نزدیک با روسیه دارد و همینطور تلاش کرده است در یک سیاست دووجهی، مناسباتش را با اوکراین هم حفظ کند. ترکیه با یک سیاست توازن در مناسبات بین روسیه، اروپا، آمریکا و اوکراین، میخواست بتواند حلقه واسط باشد که هم روابطش با روسیه را ادامه دهد و هم با اروپا و آمریکا یا ناتو همراهی کند و در راه ندادن کشتیهای روسیه و عبور کشتی روسیه از تنگهها کمک کند.
ترکیه به دنبال ایجاد بازی جدید در سیاست خارجی خود است
این تحلیلگر سیاست خارجی ترکیه در تشریح مدل سیاست خارجی که آنکارا دنبال میکند، گفت: یکی از مسائلی که بهخصوص از سال ۲۰۲۳ به بعد در عرصه سیاست خارجی ترکیه بیشتر به چشم میخورد، ایجاد مذاکرات واسطهای و ایجاد میانجیگری است تا یک بازی جدیدی را در دیپلماسی خود برای ایفای نقش فعالانهتر در سیاست خارجی ایفا کند و در این مدت این کارها را کرده است. از جمله جدیدترین آنها در ارتباط با بحث روسیه و اوکراین بوده است.
ایران و ترکیه همکاریهای گستردهای با هم داشتهاند
کاکایی در خصوص دلایل ترکیه برای تقویت روابط با ایران توضیح داد: از یک سو با توجه به پیشینه روابطی که ایران و ترکیه دارند، مناسباتی که بین ایران و ترکیه بوده، گفتوگوهایی که بین مقامهای دو کشور جریان داشته، رایزنیهایی که در مسائل منطقهای مطرح انجام داد، نقشی که ایران و ترکیه با هم در موضوعات منطقهای داشتند یا عرصه دوستی که وجود داشته است، باعث شده ترکیه قصد میانجگری داشته باشد. به هر حال ترکیه به عنوان همسایه و یک کشور مهم منطقهای در این مسیر در حال حرکت است و تلاش میکند که از توان دیپلماسی خود استفاده کند.
وی اضافه کرد: این نگرش ترکیه همراستا با تلاش برای افزایش وزن سیاسیاش در سیاست جهانی و در معادلات سیاسی منطقهای و بینالمللی است تا به عنوان کشوری که فعالانه در بحرانهای منطقه و بینالمللی ایفای نقش میکند، خودش را مطرح سازد و این موضوع از این جنبهها قابل بررسی است.
هاکان فیدان نقش مهمی در تنشزداییهای منطقهای ایفا میکند
این تحلیلگر مسائل منطقهای درباره سفر وزیر امور خارجه کشورمان به استانبول عنوان کرد: سفری که وزیر خارجه ایران به ترکیه انجام داد، مذاکراتی که با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه انجام شد یا نشستهایی که برگزار شد، در مسیر سیاسی و دیپلماسی برای ایفای نقش ترکیه بوده است. این موضوع فعال کردن سیاست خارجی ترکیه در ارتباط با ایفای نقش در بحرانهای منطقه، مناقشات یا تنشها است که به عنوان شاخص در سیاست خارجی ترکیه مطرح میشود. هاکان فیدان هم نقش مهمی دارد. جدای از این، نقش اردوغان را هم باید مورد توجه قرار داد.
آیا آمریکا، ترکیه را به عنوان میانجی می پذیرد؟!
وی با طرح این سوال که تا چه اندازه ترکیه میتواند دیپلماسی را فعالانه پیش ببرد و بر روند مذاکرات تاثیرگذار باشد، اظهار کرد: باید دید در این وضعیت که بار تنش در عرصه رسانهها میان تهران و واشنگتن بالا گرفته است، آیا آمریکا، ترکیه را به عنوان میانجی خواهد پذیرفت؟ باید دید آمریکا تا چه اندازه به ترکیه مجال نقش میانجی در این موضوع را خواهد داد؟ اینها بحثهایی است که نکات دیگری را باید درباره آن مورد توجه قرار داد. از نگاه کلی، این را باید در چارچوب نگرش سیاست خارجی ترکیه به ایفای نقشهای متوازن، دیپلماسی میانجگرایانه در بحرانها و مناقشات منطقهای و توجه به نقش جدید سیاست خارجی ترکیه در عرصه دیپلماسی در نظر گرفت؛ این موضوعات قابل بحث و گفتوگو است.
اکنون هیچ کشوری به طور رسمی میانجی ایران و آمریکا نیست
کاکایی با اشاره به نوع مناسبات و همکاریهایی که ایران و ترکیه دارند، تصریح کرد: پیشینهی گفتوگوهایی که میان ایران و ترکیه وجود دارد، بیتأثیر بر تلاشهای ترکیه نیست. کشورهای دیگر هم در این مسیر حرکت کردند، مانند عربستان، قطر و حتی مصر. موضوعاتی از این دست اکنون در یک فرایند رسانهای به عنوان بده بستانهای رسانهای مورد بحث است و فعلاً ورود به مرحله جدی پیدا نکرده است. اما ترکیه می خواهد نشان دهد که چنین جایگاهی را در سیاست جهانی و منطقهای دارد.
تنشهای ایران و آمریکا قابل مقایسه با هیچ یک از وقایع منطقه نیست
این کارشناس مسائل ترکیه در پاسخ به این سوال که اگر اراده غرب بر جنگ با ایران باشد، آیا ترکیه توان مقاومت در برابر غربیها را دارد، بیان کرد: در این خصوص چند مصادق وجود دارد که ترکیه از جنگ منطقهای استقبال نکرده است، مانند حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ که ترکیه با آمریکا همراهی نکرد و پایگاهی را در اختیار آمریکا قرار نداد. البته این بدین معنا نیست که مقیاس کنونی تنشها بین در ارتباط با ایران مانند جنگ عراق باشد؛ منظور من اینگونه نیست. ترکیه در فضای رسانهای یک پروپاگاندا را پیش میبرد و در رسانههای جهانی هم از تلاشهای ترکیه صحبت میشود. ترکیه همیشه از مذاکره حمایت میکند. ترکیه اعلام میکند که مایل نیست در منطقه جنگی رخ دهد و تلاشش بر آن است که این مذاکرات انجام شود.
ترکیه با سیاست متوازن رضایت شرق و غرب را به دست آورده است
کاکایی درباره احتمال همراهی ترکیه با مواضع آمریکا عنوان کرد: ترکیه تقریباً چند ماه پیش از اینکه آمریکا تحریمهای جدیدی علیه ایران وضع کند، از این سیاست آمریکا استقبال میکرد، حتی گفته شد برخی از شرکتهای ایرانی از سوی ترکیه مورد تحریم قرار گرفتند. بنابراین، بستگی دارد ترکیه تا چه اندازه در مدار سیاستها و نگاهی که آمریکا و اروپا پیش میبرند، قرار دارد. قصد ندارم روش تطبیقی ایران و اوکراین و روسیه را بیان کنم، بلکه درباره روسیه و اوکراین، ترکیه سیاست متوازن را پیش برد. این سیاست متوازن سبب شد که هم آمریکا و اروپا از ترکیه استقبال کنند. در این موضوع هم غرب از سیاست همکاری با غرب و با ناتو در بحث تنگهها حمایت کرد و هم اینکه روسیه از سیاست ترکیه در همراهی نکردن با اروپا و آمریکا در تحریمها علیه روسیه استقبال کرد. بنابراین، این سیاست چندوجهی را ترکیه در این باره خیلی جدی پیگیری کرد و رضایت هر دو طرف را به دست آورده است.
سیاست خارجی ترکیه درباره ایران وابسته به نوع نگاه آمریکا و پیشینه روابط با تهران است
این کارشناس سیاست خارجی در پاسخ به این سوال که آیا ترکیه از تحریمهای غرب علیه ایران استقبال یا دوری خواهد کرد، تصریح کرد: بستگی دارد تا چه اندازه ترکیه نسبت به نوع نگاه آمریکا در عرصه منطقه همراهی خواهد کرد و تا چه اندازه همکاری با ایران را در چارچوب همسایگی، پیشینه مناسبات ایران، نوع گفتوگوهایی که بین ایران و ترکیه وجود دارد و حتی سیاستی که ترکیه به عنوان سیاست همفکری، مذاکره و پرهیز از جنگ پیگیری میکند، اهمیت دارد.
وی خاطرنشان کرد: آنچه بیشتر الان به چشم میخورد، تلاش و تحرک در سیاست و دیپلماسی خارجی ترکیه به عنوان کشوری است که میتواند در مناقشات، تنشها، کشمکشها و حتی بحرانهای منطقهای ورود کند. اما این به معنای نتیجهبخش بودن کامل این سیاستها نیست، بلکه ورود به این موضوع برای فعال نشان دادن سیاست و دیپلماسی خارجی خودش در صحنه منطقهای و عرصه سیاست جهانی است.
