دو نظریه درباره جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران/ موازنه قدرت و بازدارندگی، نقش مهمی در جلوگیری از تکرار چنین حملاتی دارد

حسن هانی زاده، کارشناس مسائل منطقه با اشاره به حمله اسرائیل و آمریکا به ایران در گفت‌وگو با ایلنا عنوان کرد: در واقع، بار دیگر ایالات متحده آمریکا ثابت کرد که طرف قابل اعتمادی نیست. متأسفانه، در شرایطی که نهادهای بین‌المللی در برقراری صلح و امنیت جهانی ناتوان هستند، آمریکا و اسرائیل به‌صورت هماهنگ درصدد اجرای طرح‌های توطئه‌آمیز خود علیه کشورهای منطقه، به‌ویژه ایران، به‌عنوان محوری‌ترین کشور در تقابل با نفوذ اسرائیلی–آمریکایی، هستند و تلاش می‌کنند ایران را به‌شدت تضعیف کنند. این در حالی است که مذاکرات در جریان بوده و قرار بود دور چهارم گفت‌وگوها در وین، پایتخت اتریش، برگزار شود و ایران و آمریکا به یک توافق جامع دست یابند تا منطقه از ورود به یک بحران جدید دور بماند. اما متأسفانه، آمریکا و اسرائیل به‌صورت غافلگیرانه به ایران حمله کردند؛ آن هم در ماه رمضان و در شرایطی که مردم روزه‌دار بودند. این اقدام نشان می‌دهد که مسائل انسانی، اخلاقی و قوانین بین‌المللی جایگاهی در هژمونی آمریکا ندارد.

وی ادامه داد: این حمله علاوه بر شهادت رهبر انقلاب، آسیب‌هایی به مناطق مختلف ایران وارد کرد، به‌ویژه در شهر میناب که در نتیجه هدف قرار گرفتن مناطق مسکونی، چندین دانش‌آموز دختر به شهادت رسیدند. در مقابل، پاسخ کوبنده ایران در همان دقایق اولیه نشان داد که ایران به‌طور جدی در پی دفاع از خود و تقابل با آمریکا و اسرائیل است. موشک‌هایی که ایران به پایگاه‌های آمریکا در منطقه شلیک کرد، بیانگر سطح بالای توانمندی نظامی کشور بود. همه از پایگاه‌های آمریکا در کشورهای حاشیه خلیج فارس هدف قرار گرفتند. همچنین مراکز مهم و راهبردی اسرائیل در اراضی اشغالی هم مورد حمله قرار گرفتند که این اقدامات نشان می‌دهد ایران از قدرت بازدارندگی بالایی برخوردار است.

هانی‌زاده گفت: در این میان، دو نظریه مطرح است. نظریه نخست بر این اساس است که جنگ ممکن است به همین شکل ادامه یابد؛ به‌گونه‌ای که آمریکا و اسرائیل حملات هوایی انجام دهند و ایران هم پاسخ دهد. این روند می‌تواند طولانی شود و به کشورهای منطقه و اقتصاد جهانی آسیب وارد کند. نظریه دوم این است که آمریکا تلاش خواهد کرد از طریق برخی کشورهای اروپایی و منطقه‌ای که با ایران ارتباط دارند، زمینه میانجی‌گری و برقراری آتش‌بس را فراهم کند. 

این تحلیلگر مسائل سیاسی تصریح کرد: این گزینه محتمل به نظر می‌رسد، زیرا آمریکا متحمل آسیب‌هایی شده و گزارش‌هایی وجود دارد نشان می‌دهد چندین سرباز آمریکایی در پایگاه‌های مختلف منطقه کشته یا زخمی شده‌اند. اسرائیل هم خسارات جدی دیده و برخی کشورهای حوزه خلیج فارس، از جمله امارات متحده عربی، بحرین، عربستان سعودی، قطر و کویت، متحمل خسارات شده‌اند. این تحولات نشان می‌دهد که ایران آمادگی ادامه یک جنگ طولانی را دارد، اما چنین روندی به نفع آمریکا و اسرائیل نیست.

هانی‌زاده تاکید کرد: در حال حاضر، تمامی پروازها در اراضی اشغالی لغو شده و تنگه هرمز بسته و عبور کشتی‌ها متوقف شده است. این وضعیت نشان می‌دهد که گسترش بحران و منطقه‌ای شدن جنگ، به نفع هیچ‌یک از بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی نیست. به نظر می‌رسد که ممکن است دونالد ترامپ از برخی سران کشورهای اسلامی بخواهد میانجی‌گری کنند تا ایران به آتش‌بس تن دهد.

این تحلیل‌گر مسائل بین‌الملل یادآور شد: اگر سطح تنش به‌صورت پلکانی افزایش یابد، با توجه به انباشت تسلیحات در منطقه و مواضع کشورهای عربی، شرایط پیچیده‌تر خواهد شد. این پیچیدگی در دو عرصه قابل مشاهده است؛ نخست عرصه میدانی و دوم عرصه دیپلماتیک. در همین چارچوب، بسیاری از وزرای خارجه کشورهای مختلف با عباس عراقچی تماس گرفته و موضوع بازگشت به میز مذاکره را مطرح کرده‌اند.

وی افزود: بدیهی است که گسترش تنش، آسیب‌های جدی به اقتصاد جهانی، به‌ویژه در حوزه انرژی، وارد خواهد کرد و موجب افزایش سریع قیمت نفت خواهد شد. این مسئله در شرایطی که کشورهای اروپایی و آمریکا به نفت خلیج فارس نیاز دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. به همین دلیل، احتمال دارد آمریکا همانند جنگ‌های کوتاه‌مدت پیشین، به‌دنبال برقراری آتش‌بس و ادامه مذاکرات باشد، در حالی که تلاش کند خود را پیروز این درگیری معرفی کند.

وی تاکید کرد: در چنین شرایطی، ایران باید تغییراتی در سیاست‌های مذاکراتی خود ایجاد کند و سقف مطالبات خود را افزایش دهد. همچنین پیگیری حقوقی شهادت رهبر انقلاب و حملات اخیر در نهادهای بین‌المللی علیه آمریکا و اسرائیل ضروری است. برخی تحلیل‌ها نیز بر این باورند که ایران باید در راهبردهای بازدارندگی خود بازنگری کند، زیرا مسیرهای مسالمت‌آمیز و دیپلماتیک تاکنون نتوانسته‌اند مانع از وقوع این حملات شوند.

هانی زاده در پایان خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، این روند ممکن است برای مردم ایران از نظر معیشتی و امنیتی مشکلاتی ایجاد کند، اما تحولات اخیر نشان داده است که موازنه قدرت و بازدارندگی، نقش مهمی در جلوگیری از تکرار چنین حملاتی دارد. در خصوص نقش کشورهای عربی هم باید گفت که این کشورها تلاش می‌کنند ایران را در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی منزوی کنند و در چارچوب ائتلاف با آمریکا، فشارها بر ایران را افزایش دهند. با این حال، این کشورها از نظر توان نظامی و موقعیت ژئوپلیتیکی در سطحی نیستند که بتوانند به‌طور مستقیم وارد جنگ با ایران شوند، اما احتمالاً به حمایت‌های لجستیکی و سیاسی از آمریکا ادامه خواهند داد؛ چراکه این سیاست در راستای راهبرد کلی این کشورها برای مهار و تضعیف ایران قابل ارزیابی است.