تبلیغات منفی تا کجا؟
هر انتخاباتی دو وجه ایجابی و سلبی دارد و این طبیعی است که نامزدها در عین حال که خود را معرفی میکنند به نقد طرف مقابل نیز بپردازند و نقاط ضعف او را بیان کنند؛ بهویژه در انتخابات دور دوم ریاست جمهوری این مسأله برجسته شده و عموم نقدها متوجه نامزد طرفدار دولت میشود.
این حق نامزدها است که انتقاد کنند، ولی ممکن است راهبرد اصلی آنان بر رد و نقد وضع موجود به هر قیمتی و با هر ترفندی باشد بدون اینکه اصولا خودشان نقد شوند یا مواضع مثبت و ایجابی خود را بیان کنند. چنین رفتاری برای جامعه و رقابت زیانبار و برای فرد پرخاشگر و منتقد نیز خسارتآفرین است.
فرض کنیم که تمامی این انتقادها وارد باشد. در این صورت آیا حق نداریم بپرسیم پس چرا در طول این ۴سال سخنی گفته نمیشد؟ سهل است که زبان به تمجید میگشودند. مگر میشود نقدهای یک دولت را فقط در طول چند روز انتخابات ردیف کرد؟ خوب ۴سال وقت بود، چرا در آن دوره و با فراغ بال و بهدور از شائبه رأیآوری چنین نقدهایی را بیان نکردهایم تا دولت نیز در فرصت مناسب پاسخ دهد و مردم درباره نقدها و پاسخها قضاوت کنند.
هنگامی که چنین رفتاری که بسیار هم طبیعی است، دیده نمیشود، چارهای نیست جز اینکه هدف همه انتقادها را معطوف به رأیآوری و نه کشف حقیقت بدانیم.
مسأله کلیدی در «سیاست نقد و تخریب به هر قیمتی» این است که فرد یا جناح منتقد پس از مدتی اسیر نقدهای خود میشود. به این معنا که برای پیشبرد هدف خود هر لحظه مجبور است به صورت کورکورانه بر شدت مخالفت خود اضافه کند؛ در نتیجه به انتقاد معتاد میشود، بدون اینکه هیچگونه نگاه سازندهای را نمایندگی کند. چنین رفتاری بیش از آنکه سازنده باشد ویرانگر و مخرب است.
امام علی(ع) در توصیف این رفتار مثال جالبی را در نهجالبلاغه بیان میکند. ایشان وقتی مردی را میبیند که به صورت چشمبسته و با تندی علیه شخص دیگر عمل میکند، مطلبی به این مضمون دارند که او مثل کسی است که میخواهد فردی را که پشت خودش است بکشد؛ از اینرو خنجر را به شکم خود فرو میکند تا از پشت خودش بیرون آید و به آن فرد اصابت کند! روشن است که چنین فردی در درجه نخست خودش هلاک خواهد شد.
در نقد نیز باید جانب اعتدال و انصاف را رعایت کرد. اتفاقا مردم نیز نقد منصفانه را بهتر میپذیرند. دوران نقدهای چکشی و سیاه و سفید گذشته است. اینکه گمان کنیم میتوانیم جا بیندازیم که یک نفر دیو است و دیگری فرشته، امکانپذیر نیست.
همه ما نقاط ضعف و قوت فراوانی داریم. وقتی که در آموزههای دینی میبینیم که عیسی مسیح از راهی عبور میکرد که دید مردم به تماشای جنازه سگی ایستادهاند، هرکدام صفتی زشت از آن سگ را برمیشمرد. ناگاه عیسی مسیح گفت آن سگ چه دندانهای سفیدی دارد و توجه همه را به زیبایی و نیکیهای موجودات جلب کرد.
حال چگونه ممکن است این همه دستاوردهای مثبت و قابل دفاع را ببینیم و تمام هم و غم خود را معطوف به زشت نشان دادن آن کنیم. جالب اینکه برای این کار یک بطری اسید ابتدا روی صورت طرف میریزیم، بعد شروع به توصیف زشتی آن میکنیم!
انقلاب اسلامی پیامآور اخلاق و انصاف بود، حال چگونه شده است که چهار دهه پس از پیروزی آن به جای آنکه در این زمینه چند گام جلوتر رفته باشیم، چند گام هم به عقب برمیداریم و برای رسیدن به چند رأی، انواع و اقسام اتهامات و نقدهای غیرواقعی را طرح میکنیم؟ رأیی که با این شیوه حاصل شود، ماهیت عملکرد آن را از الان هم میتوان حدس زد. مگر نه اینکه میگوییم آثار وضعی لقمه حلال و حرام بر تربیت و اخلاق فرد اثر دارد؟ به همین نسبت آثار وضعی آرایی که به این صورت به دست آید بر عملکرد مدیران آن تأثیرگذار است.
متاسفانه در این انتخابات شاهد دو فرآیند مشابه و بهظاهر متمایز بودهایم. فرآیند نخست ایراد اتهامات و نقدهای غیرواقعی است که امکان پاسخگویی به آنها در مدت کوتاه وجود ندارد یا امکان شنیدن پاسخها وجود ندارد، همچنانکه در هفته گذشته انواع و اقسام پاسخهای مقامات دولتی در این زمینهها طرح شد ولی فضای آلوده انتخابات به گونه دیگری رقم میخورد. فرآیند دوم دادن وعدههای موهوم و عجیب و غریب است که آدم را به یاد پاسخ رسولالله به وعدههای قریش میاندازد که به عمویش ابوطالب فرمود به آنان بگو اگر خورشید را در دست راست من و ماه را در دست چپ من بگذارند من به آنان تمایلی نخواهم داشت.
درواقع پوچ دانستن وعدههای موهوم در برابر واقعیت چیزی بود که پیامبر بزرگمرتبه در پاسخ به خواستههای دیگران بیان کرد. امیدواریم که ما در یک هفته باقیمانده مشمول چنین مشکلی نشویم.
منبع: روزنامه شهروند