ساعت صفر آخرالزمان!

امروز وقتی از گسترش فساد در جهان سخن می‌گوییم، فقط با چند رفتار نادرست فردی روبه‌رو نیستیم. فساد اقتصادی، بی‌عدالتی، سوءاستفاده‌های جنسی، گسترش بی‌بندوباری و عادی شدن برخی گناهان، در بسیاری از جوامع به یک مسئله جدی تبدیل شده است. نکته مهم این است که در نگاه دینی، رفتار انسان فقط به زندگی شخصی خودش محدود نمی‌شود. اعمال انسان می‌تواند بر فضای عمومی جامعه و حتی بر نعمت‌هایی که خداوند در اختیار مردم قرار داده، اثر بگذارد. به همین دلیل، در متون دینی میان افزایش گناه و تغییر شرایط زندگی انسان‌ها رابطه‌ای بیان شده است.

امام صادق علیه السلام در روایتی می‌فرماید: «حَیَاةُ دَوَابِّ الْبَحْرِ بِالْمَطَرِ، فَإِذَا کُفَّ الْمَطَرُ ظَهَرَ الْفَسَادُ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ، وَذَلِکَ إِذَا کَثُرَتِ الذُّنُوبُ وَالْمَعَاصِی»؛ زندگی جانوران دریا به باران است و وقتی باران بازداشته شود، فساد در خشکی و دریا پدیدار می‌شود و این زمانی است که گناهان و نافرمانی‌ها زیاد شود. این روایت در واقع همان رابطه‌ای را توضیح می‌دهد که در آیه 41 سوره روم آمده است: «ظَهَرَ الْفَسَادُ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا کَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ»؛ فساد در خشکی و دریا به سبب آنچه مردم انجام داده‌اند، آشکار شده است.

پس در نگاه ادیان آسمانی، نعمت‌های الهی چیزی جدا از رفتار انسان‌ها نیستند. باران، امنیت، آرامش و بسیاری از نعمت‌های دیگر می‌توانند تحت تأثیر رفتار انسان‌ها قرار بگیرند. همان‌طور که گناه می‌تواند زمینه از دست رفتن نعمت را فراهم کند، شکر و عمل درست نیز می‌تواند زمینه ماندگاری آن را فراهم کند. به همین دلیل است که در روایات، افزایش گناه تنها یک مسئله اخلاقی شخصی معرفی نشده، بلکه درباره پیامدهای عمومی آن نیز هشدار داده شده است.

این نگاه وقتی در کنار شرایط امروز جهان قرار می‌گیرد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. وقتی فساد اقتصادی، ظلم، ربا، سوءاستفاده، بی‌بندوباری و دیگر گناهان در جامعه زیاد می‌شوند و قبح برخی از آنها کم‌رنگ می‌شود، نمی‌توان پیامدهای اجتماعی آنها را نادیده گرفت. مسئله فقط این نیست که چند نفر مرتکب گناه می‌شوند؛ مسئله این است که فساد می‌تواند به تدریج در فضای عمومی جامعه ریشه بدواند و آثار آن دامن همه را بگیرد.

این مضمون و البته با همین آیه حتی در دعای عهد نیز دیده می‌شود؛ جایی که از خداوند می‌خواهیم با ظهور ولیّ خود، زمین را از ظلم و فساد پاک کند و وضعیت جهان را دگرگون کند. بنابراین، در نگاه شیعه، گسترش فساد در جهان فقط یک خبر یا مسئله اجتماعی نیست؛ هشداری است درباره مسیری که انسان‌ها با اعمال خود می‌سازند. هرچه جهان بیشتر به سمت فساد حرکت کند، نیاز به اصلاح و بازگشت به مسیر الهی نیز جدی‌تر می‌شود.

البته از این مطالب نمی‌توان برای تعیین زمان ظهور یا گفتن اینکه «ساعت صفر» دقیقاً چه زمانی است، استفاده کرد. اما می‌توان گفت نزدیک شدن به دوره‌ای که فساد در بخش‌های مختلف جهان گسترده شده، باید انسان را هوشیارتر کند. پیام این روایات فقط ترساندن از آینده نیست، بلکه دعوت به بازگشت است. همان آیه‌ای که از گسترش فساد سخن می‌گوید، در ادامه می‌فرماید: «لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ»؛ شاید بازگردند. یعنی هنوز راه اصلاح باز است و انسان می‌تواند با تغییر رفتار خود، در مسیر بازگشت نعمت و اصلاح جامعه قدم بردارد.