چرا خاراندن بدن ، حس خوبی ایجاد می کند؟
خاراندن با ترکیبی از مکانیسم های عصبی، ترشح اندورفین و غریزه تکاملی، احساس لذت و آرامش ایجاد می کند؛ اما باید دانست که خاراندن مکرر می تواند به پوست آسیب بزند.
خاراندن یکی از واکنش های طبیعی بدن به خارش است، اما چرا با وجود اینکه گاهی آسیب زا است، این قدر حس خوبی به ما می دهد؟ پاسخ در ترکیبی از سازوکارهای عصبی، شیمیایی و تکاملی نهفته است.
۱. تسکین از طریق «درد ملایم» مغز ما نمی تواند همزمان دو حس متفاوت را از یک ناحیه پوست با شدت یکسان پردازش کند. وقتی می خارانیم، حس ناخوشایند خارش با حس ملایم درد و فشار ناشی از ناخن یا کف دست قطع می شود. این پدیده شبیه «تئوری دروازه ای درد» است: سیگنال های لمسی/فشاری سریع تر از سیگنال های خارش به نخاع می رسند و دروازه ورود سیگنال خارش را موقتاً می بندند. به این ترتیب مغز به جای خارش، محرک دیگری را دریافت می کند و احساس آرامش می کنیم.
۲. ترشح اندورفین و سروتونین خاراندن، حتی در حد ملایم، باعث آزاد شدن اندورفین ها (مسکن های طبیعی بدن) و سروتونین در مغز می شود. این مواد شیمیایی احساس لذت و سرخوشی ایجاد می کنند و مانند یک پاداش طبیعی عمل می کنند. به بیان ساده، بدن می گوید: «این کار را بکن، احساس خوبی به تو می دهد!» البته نکته جالب این است که سروتونین بعد از مدت کوتاهی می تواند دوباره سیگنال خارش را تقویت کند و چرخه «خارش-خاراندن» را ایجاد کند؛ به همین دلیل است که خاراندن زیاد، گاهی خارش را بدتر می کند.
۳. غریزه تکاملی برای بقا خارش معمولاً نشانه وجود عاملی مزاحم روی پوست است؛ مانند حشره، انگل، مواد تحریک کننده یا آلرژن. جدای از حس ناخوشایند، اگر این عوامل را از بین نبریم، ممکن است به پوست آسیب بزنند یا عفونت ایجاد کنند. بنابراین غریزه خاراندن به بقای ما کمک می کرده است. انتخاب طبیعی به افرادی که خارش را برطرف می کردند، پاداش می داد و این حس خوب به مرور در مغز ما حک شده است.
۴. رهایی از ناراحتی به هر قیمتی ذهن ما از کاهش یک محرک آزاردهنده لذت می برد؛ دقیقاً مثل رفع گرسنگی، تشنگی یا یک فشار طولانی. خاراندن، ناراحتی را موقتاً از بین می برد و این «تسکین» به خودی خود لذت بخش است، فارغ از اینکه عامل اصلی خارش چیست.
چرا خاراندنِ زیاد مضر است؟
با وجود لذت لحظه ای، خاراندن شدید و مکرر می تواند به پوست آسیب بزند، سد محافظ آن را بشکند، التهاب بیاورد و حتی چرخه خارش را تشدید کند (مثلاً در اگزما یا کهیر). در چنین مواردی بهتر است از روش های ایمن مانند کمپرس سرد یا داروهای ضدخارش استفاده کرد، اما برای یک خارش ساده، یک خاراندنِ حساب شده و کوتاه واقعاً می تواند یکی از لذت های کوچک زندگی باشد!
