هشدار در خصوص خطرات گزیدگی حیوانات در تابستان
رئیس گروه بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوان وزارت بهداشت میگوید: حتی اگر سگ یا گربه خانگیتان واکسن هاری زده باشد، بعد از گزش بلافاصله به واحدهای مراقبت و پیشگیری هاری در سراسر کشور مراجعه کنید.
حدود ۶۰ درصد بیماریهای عفونی شناختهشده در انسان، منشأ حیوانی دارند و بسیاری از بیماریهای نوپدید نیز از همین مسیر منتقل میشوند. متخصصان میگویند رعایت نکات ساده در تماس با حیوانات، مصرف فرآوردههای دامی و توجه به توصیههای بهداشتی میتواند از ابتلا به بسیاری از این بیماریها پیشگیری کند. نکاتی که متولیان نظام سلامت در هفته ملی زئونوزها (بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوان) که از ۲۵ تا ۳۱ تیر برگزار میشود بیشتر به آن میپردازند.
بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوان را بشناسید
دکتر محمد زینلی، رئیس گروه بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوان وزارت بهداشت در این باره میگوید: بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوان، بیماریهایی هستند که از حیوانات مهرهدار به انسان منتقل میشوند. عوامل متعددی میتوانند باعث بروز این بیماریها در انسان شوند؛ از جمله عوامل باکتریایی، ویروسی، انگلی و قارچی. این عوامل میتوانند بیماریهای متعددی از جمله هاری که کشندگی بسیار بالایی دارد، تب خونریزیدهنده کریمه کنگو با میزان مرگومیر ۳۰ تا ۵۰ درصد، تب مالت، لشمانیوز پوستی (سالک از نوع حیوانی)، سیاهزخم، لپتوسپیروز و کیست هیداتید را ایجاد کنند. این بیماریها از جمله بیماریهایی هستند که در کشور ما به صورت بومی و اندمیک وجود دارند.
یک بیماری ۱۰۰درصد کُشنده اما قابل پیشگیری
رئیس گروه بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوان وزارت بهداشت درباره بیماری هاری و موضوع حیوانگزیدگی در کشور آماری ارائه میدهد و میگوید: براساس آخرین آمار، در سال ۱۴۰۴ حدود ۴۴۵ هزار مورد حیوانگزیدگی در کشور ثبت شده است. هاری بیماریای است که گرچه در صورت بروز علائم، تقریباً صددرصد کشنده است، اما در عین حال، صددرصد هم قابل پیشگیری است. این بیماری در حیوانات وحشی، حیوانات اهلی و انسان وجود دارد و از بیماریهای بومی کشور محسوب میشود. انتقال بیماری در نتیجه تماس انسان با حیوان و عمدتاً از طریق گاز گرفته شدن توسط حیوان آلوده صورت میگیرد.
او میگوید: البته در بسیاری از موارد، ارتباط انسان با دام اجتنابناپذیر است؛ به خصوص در حوزه تولیدات دامی. چون مردم روزانه از فرآوردههای دامهایی مانند گوسفند، گاو و سایر حیوانات استفاده میکنند و این ارتباط بخشی جداییناپذیر از زندگی است. همچنین در برخی موارد، نگهداری سگ بهعنوان سگ نگهبان یا سگ گله هم اجتنابناپذیر است، اما نگهداری حیوانات بهعنوان حیوان خانگی (پت) در منزل، تا حد امکان باید با کاهش تماس مستقیم همراه باشد.
این مسئول تاکید میکند: در صورتی که قرار است حیوانی در منزل نگهداری شود، رعایت تمام استانداردهای لازم براساس توصیههای سازمان دامپزشکی ضروری است. چون هر حیوانی ممکن است آلودگیهای خاص خود را داشته باشد و این آلودگیها را به انسان منتقل کند.
آمار حیوانگزیدگی؛ سگها ۷۰ درصد و گربهها ۳۰ درصد
رئیس گروه بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوان وزارت بهداشت به آمار حیوانگزیدگی در کشور به تفکیک اشاره میکند و میگوید: در زمینه هاری، حدود ۷۰ درصد حیوانگزیدگیهای کشور توسط سگ، ۳۵ تا ۳۸ درصد توسط گربه و حدود ۲ تا ۳ درصد هم توسط سایر حیوانات که همان حیوانات وحشی هستند، رخ میدهد. به همین دلیل، تأکید اکید ما این است که در صورت هرگونه گزش یا حتی خراشیدگی توسط هر حیوانی - حتی اگر آن حیوان واکسن هاری دریافت کرده باشد - افراد باید بلافاصله به واحدهای مراقبت و پیشگیری هاری در سراسر کشور مراجعه کنند.
به گفته این مقام مسئول در وزارت بهداشت، در حال حاضر، ۷۲۹ واحد مراقبت و پیشگیری هاری در کشور فعالند که خدمات پیشگیری و درمان را ارائه میدهند. در این مراکز در صورت نیاز واکسن هاری، سرم یا ایمونوگلوبولین ضد هاری و همچنین واکسن کزاز برای فرد تزریق میشود و سایر مراحل درمان یا پیشگیری هم طبق دستورالعملهای مربوطه انجام خواهد شد.
چرا بیماری هاری فرد را میکشد؟
زینلی در پاسخ به این سوال که چه اتفاقی در بدن رخ میدهد که گزش حیوان میتواند به مرگ قطعی فرد منجر شود، توضیح میدهد: ویروس هاری، یک ویروس عصبدوست است. این ویروس از طریق بزاق حیوان آلوده و موقع گزش، به دلیل نفوذ دندانهای حیوان به عضله و آسیب به اعصاب، وارد اعصاب محیطی میشود و بهتدریج به سمت سیستم عصبی مرکزی و مغز حرکت میکند.
البته به گفته او،این بیماری دارای دوره کمون است؛ یعنی بین ورود ویروس به بدن تا رسیدن آن به اعصاب مرکزی یا سلولهای مغزی یک فاصله زمانی هست. این دوره ممکن است حدود دو ماه طول بکشد. اگرچه حرکت ویروس روی اعصاب نسبتاً کند است، اما به محض آنکه ویروس وارد بافت عصبی شد، دیگر امکان درمان بیمار وجود ندارد و در آن مرحله دیگر نمیتوان از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد.
محل گزش را ۲۰ دقیقه بشویید
نکته بسیار مهم بعد از گزش توسط حیوانات، به گفته زینلی این است که بلافاصله بعد از هرگونه گزش، محل زخم باید به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه با آب و صابون شستوشو داده شود. چون حدود ۹۰ درصد ویروس در مراحل اولیه با شستوشوی مناسب با آب و صابون از بین میرود.
این مسئول ادامه میدهد: در مورد ۱۰ درصد باقیمانده هم براساس دستورالعملهای موجود، واکسن هاری باید در روز صفر (روز گزش)، روز سوم و روز هفتم تزریق شود. همچنین اگر گزش یا خراش باعث خونریزی شده باشد، سرم یا ایمونوگلوبولین ضد هاری هم به صورت موضعی و عضلانی به فرد تزریق میشود.
به گفته زینلی، اجرای این مراحل باعث شده که از میان ۴۴۵ هزار مورد حیوانگزیدگی ثبتشده در کشور در سال گذشته، موارد هاری در کشور کاهش پیدا کند و تنها ۲۰ مورد مرگ ناشی از هاری ثبت شود.
تب کریمه کنگو در تیر و مرداد شایعتر است
رئیس گروه بیماریهای قابل انتقال بین انسان و حیوان وزارت بهداشت در ادامه به یکی دیگر از بیماریهای مهم مشترک بین انسان و حیوان که شیوع آن در فصل گرماست، اشاره میکند؛ تب خونریزیدهنده کریمه کنگو. او در توضیح بیشتر بیان میکند: این بیماری مخصوصا در ماههای تیر و مرداد شایعتر است.ناقل آن هم نوعی کنه به نام «کنه هیالوما» است که به صورت پراکنده در نقاط مختلف کشور به خصوص در مراتع و محلهای نگهداری دام وجود دارد.
این مسئول از هموطنان درخواست میکند که در ایام اربعین که نزدیک است و موقع انجام ذبح دام، با توجه به راههای انتقال بیماری که میتواند هم از طریق گزش کنه و هم از طریق تماس با خون و ترشحات دام در هنگام ذبح غیربهداشتی باشد، اصول حفاظت فردی را رعایت کنند.
او همچنین توصیه میکند که ذبح دام توسط خود افراد انجام نشود و تحت نظارت سازمان دامپزشکی صورت گیرد. چون ذبح غیربهداشتی دام میتواند خطر انتقال بیماری را افزایش دهد.
به گفته زینلی هر سال مواردی از مرگ ناشی از کریمه کنگو را در کشور داریم.
