در پنل تخصصی «ریسکهای ژئوپولیتیک منطقه و تورم در ایران» بررسی شد؛
چرا اقتصاد ایران به بنبست رسید؟ روایت اقتصاددانان از نقش تحریم، سیاست و فناوری
پنل تخصصی «ریسکهای ژئوپولیتیک منطقه و تورم در ایران» به همت مؤسسه کار و تأمین اجتماعی برگزار شد و طی آن صاحبنظران حوزه اقتصاد با بررسی آثار تحولات ژئوپولیتیکی، تحریمها و سیاستگذاریهای داخلی بر اقتصاد ایران، بر ضرورت اصلاح رویکردهای حکمرانی، تقویت تعاملات بینالمللی، توجه به فناوری و ایجاد بسترهای سیاسی مناسب برای اجرای سیاستهای اقتصادی تأکید کردند.
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی مؤسسه کار و تأمین اجتماعی، این پنل تخصصی با حضور دکتر حسین توکلیان، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، دکتر حسن حیدری، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، دکتر حسن توتونچی، پژوهشگر ارشد و مدرس اقتصاد و دکتر افشین حیدرپور، عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی، برگزار شد.
حیدری: تحریم مدرنترین سلاح آمریکا پس از جنگ جهانی دوم است
دکتر حسن حیدری، عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس، با اشاره به جایگاه تحریم در مناسبات بینالمللی اظهار کرد: تحریمها را باید جدیترین و مدرنترین سلاح آمریکا پس از جنگ جهانی دوم دانست؛ ابزاری که آثار آن تنها به حوزه اقتصاد محدود نمیشود و میتواند مسیر توسعه کشورها را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
وی گفت: متأسفانه این موضوع در کشور ما آنگونه که باید جدی گرفته نشد و همین مسئله هزینههای سنگینی را به اقتصاد ایران تحمیل کرد.
حیدری با اشاره به تجربه سایر کشورها اظهار کرد: برای مثال، ترکیه تلاش کرد تا از قرار گرفتن در شرایط تحریمی جلوگیری کند و همین رویکرد سبب شد بخش قابل توجهی از هزینههایی که ایران متحمل شد، به این کشور تحمیل نشود.
وی با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از تجربههای جهانی افزود: گذشته چراغ راه آینده است، اما متأسفانه در کشور ما گاهی این دیدگاه مطرح میشود که نباید از تجارب بینالمللی استفاده کنیم و باید همه مسائل را صرفاً به صورت بومی حل کنیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس ادامه داد: این تعریف میتواند خطرناک باشد، زیرا علم اقتصاد حاصل تجربههای انباشتهشده کشورهای مختلف است و نادیده گرفتن این تجربیات، تصمیمگیری را پرهزینهتر میکند.
وی خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، برخی معتقدند نظریههای اقتصادی بینالمللی در ایران کارایی ندارند، در حالی که ایران عملاً به آزمایشگاهی برای آزمون بسیاری از این نظریهها تبدیل شده است و نمیتوان خود را از دانش و تجربه جهانی بینیاز دانست.
تنشزدایی، عامل موفقیت برنامه سوم توسعه بود
حیدری با اشاره به تجربه برنامه سوم توسعه اظهار کرد: در سالهای منتهی به دهه ۸۰، برنامه سوم توسعه اجرا شد که از دیدگاه بسیاری از کارشناسان، موفقترین برنامه توسعه کشور پس از جنگ تحمیلی محسوب میشود.
وی گفت: یکی از مهمترین ویژگیهای آن دوره، حرکت به سمت تنشزدایی در عرصه بینالمللی بود و همین موضوع شرایط مناسبی برای رشد اقتصادی، افزایش رقابت و پویایی بازار فراهم کرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس افزود: در آن سالها اقتصاد کشور در مسیر مطلوبتری قرار داشت و سیاستگذاران بیش از گذشته به رقابت و کارآمدی بازار توجه میکردند، اما به مرور زمان شرایط تغییر کرد و اقتصاد ایران بیش از گذشته تحت تأثیر مسائل سیاسی قرار گرفت.
وی با اشاره به دیدگاه دکتر علی طیبنیا، وزیر پیشین امور اقتصادی و دارایی، اظهار کرد: همانگونه که وی نیز تأکید کرده بود، اقتصاد ایران راهحل سیاسی دارد و تا زمانی که این مسئله حل نشود، نمیتوان انتظار داشت سیاستهای اقتصادی به نتیجه مطلوب برسند.
حیدری تصریح کرد: تغییر پارادایم در حکمرانی اقتصادی ضرورتی انکارناپذیر است و این تغییر باید با تکیه بر تعامل سازنده با جهان، بهرهگیری از تجربههای موفق بینالمللی و کاهش تنشهای سیاسی صورت گیرد.
توتونچی: تورم، نقطه آغاز همه مشکلات اقتصادی کشور است
در ادامه این نشست، دکتر حسن توتونچی، پژوهشگر ارشد و مدرس اقتصاد، با اشاره به ریشههای تورم در اقتصاد ایران اظهار کرد: تورم در کشور ما ماهیتی ساختاری دارد و بخش مهمی از آن به دلیل مداخلات گسترده دولت در اقتصاد شکل گرفته است.
وی گفت: هرچه دولت بزرگتر و دامنه مداخلات آن بیشتر باشد، زمینه بروز چنین مشکلاتی نیز افزایش پیدا میکند و تجربه اقتصاد ایران نیز این موضوع را به خوبی نشان میدهد.
توتونچی افزود: اگر تمام مشکلات اقتصادی کشور را درون یک جعبه قرار دهیم، کلید باز کردن آن جعبه «تورم» است، زیرا این پدیده نه تنها شاخصهای اقتصادی، بلکه ساختار اجتماعی، فرهنگی و حتی حقوق مالکیت را نیز دچار آسیب میکند.
وی با تأکید بر آثار گسترده تورم اظهار کرد: تورم موجب افزایش نااطمینانی، کاهش امنیت سرمایهگذاری، تضعیف انگیزه تولید و کاهش رفاه عمومی میشود و در نهایت آثار آن در تمامی بخشهای اقتصاد قابل مشاهده است.
تحریمها بیشترین آسیب را به تولید و فناوری وارد کردهاند
توتونچی با اشاره به آثار تحریمها بر بخش تولید کشور اظهار کرد: بزرگترین مصائب ناشی از تحریمها در ساختار تولید کشور نمایان شده است؛ به گونهای که امروز حتی حوزههای برق، آب و انرژی نیز به چالشهای جدی تبدیل شدهاند.
وی افزود: این وضعیت در حالی رقم خورده که ایران از بزرگترین منابع انرژی جهان برخوردار است، اما محدودیتهای ایجادشده موجب افزایش هزینههای مبادله و کاهش بهرهوری شده است.
پژوهشگر ارشد و مدرس اقتصاد ادامه داد: نبود دسترسی به فناوریهای نوین و تجهیزات پیشرفته باعث شده هزینه تولید برای فعالان اقتصادی افزایش یابد و توان رقابت تولیدکنندگان ایرانی کاهش پیدا کند.
وی همچنین فساد در ساختار اداری و اجرایی را از دیگر عوامل فشار بر اقتصاد کشور دانست و اظهار کرد: وجود فساد، هزینههای مبادله را افزایش میدهد و مانعی جدی بر سر راه سرمایهگذاری و رشد تولید محسوب میشود.
توتونچی: حل مسائل اقتصادی بدون ثبات سیاسی امکانپذیر نیست
دکتر حسن توتونچی، پژوهشگر ارشد و مدرس اقتصاد، با تأکید بر ارتباط مستقیم اقتصاد و سیاست اظهار کرد: تصور من این است که راه علاج مسائل اقتصادی کشور از مسیر سیاست میگذرد. اقتصاد در چارچوب مفروضات مشخصی عمل میکند و زمانی میتواند کارآمد باشد که محیطی باثبات، آرام و قابل پیشبینی بر آن حاکم باشد.
وی افزود: اگر این بستر فراهم نباشد، حتی بهترین سیاستهای اقتصادی نیز امکان اجرا و اثربخشی نخواهند داشت و نظام حکمرانی اقتصادی با چالشهای جدی مواجه خواهد شد.
توتونچی با انتقاد از نحوه مدیریت منابع مالی در کشور اظهار کرد: متأسفانه هیچگاه نتوانستهایم در حوزه اقتصاد مدیریت حکیمانهای داشته باشیم تا منابع مالی به شکل بهینه در اختیار بخشهای مولد قرار گیرد.
وی ادامه داد: این پرسش مطرح است که چرا باید مدیری انتخاب شود که در تخصیص بهینه منابع به بخش تولید با مشکل مواجه باشد و حتی رئیسجمهور برای هدایت منابع به سمت تولید ناچار به درخواست و پیگیری شود.
پژوهشگر ارشد و مدرس اقتصاد با اشاره به شکاف فناوری میان ایران و جهان گفت: از نیمه دوم سال ۱۳۹۰ به بعد، انشقاق تکنولوژیکی قابل توجهی میان ایران و کشورهای پیشرفته ایجاد شد که این فاصله امروز به یکی از مهمترین عوامل افزایش هزینههای مبادله در اقتصاد کشور تبدیل شده است.
وی اظهار کرد: علاوه بر فشارهای خارجی، بخشی از مدیران و تصمیمگیران کشور نیز از مقبولیت کافی در میان جامعه دانشگاهی برخوردار نیستند و همین مسئله موجب شده فاصله میان سیاستگذاری و دانش تخصصی بیش از گذشته افزایش یابد.
توتونچی با تأکید بر ضرورت اصلاح نظام حکمرانی افزود: مدیریت کشور باید بر پایه تدبیر، شایستهسالاری، تصمیمگیری علمی و تخصیص کارآمد منابع استوار باشد. تجربههای موفقی نیز در کشور وجود دارد، اما متأسفانه این تجربهها به صورت جزیرهای باقی مانده و به سیاستهای عمومی تبدیل نشدهاند.
لزوم تعامل فناورانه با جهان و حمایت از سرمایهگذاری
توتونچی با اشاره به عقبماندگی فناوری در کشور اظهار کرد: امروز ایران در حوزه فناوری فاصله قابل توجهی با کشورهای پیشرفته پیدا کرده است و برای جبران این فاصله باید همکاریهای بینالمللی در حوزه فناوری گسترش یابد.
وی افزود: حتی اگر امکان همکاری گسترده با همه کشورها فراهم نباشد، میتوان تعاملات مؤثر فناورانه را با کشورهایی که اختلافات کمتری با ایران دارند، توسعه داد و از ظرفیتهای آنها برای ارتقای فناوری داخلی بهره گرفت.
این پژوهشگر ارشد و مدرس اقتصاد همچنین بر ضرورت تمرکز اتاقهای فکر اقتصادی بر چند اولویت اساسی تأکید کرد و گفت: سرمایهگذاری داخلی و خارجی باید مورد تکریم قرار گیرد و هر مانعی که بر سر راه سرمایهگذاران وجود دارد، باید با سرعت برطرف شود.
وی افزود: مقابله با فساد نیز باید به صورت جدی در ابعاد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی دنبال شود، زیرا فساد یکی از مهمترین موانع رشد اقتصادی و توسعه پایدار است.
توتونچی با اشاره به ظرفیتهای اقتصادی ایران اظهار کرد: کشور ما در حوزه انرژی و گردشگری از مزیتهای مطلق برخوردار است و پژوهشهای متعددی نیز این موضوع را اثبات کردهاند.
وی ادامه داد: اکنون زمان انجام مطالعات جدید درباره اینکه در چه حوزههایی مزیت داریم نیست؛ این پژوهشها سالها قبل انجام شده و امروز باید از نتایج آنها برای توسعه اقتصادی و جذب سرمایهگذاری بهرهبرداری کنیم.
توکلیان: شاسی اقتصاد، سیاست است
در ادامه این نشست، دکتر حسین توکلیان، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، با تشبیه اقتصاد به یک خودرو اظهار کرد: نمیتوان از خودرویی انتظار حرکت داشت، در حالی که شاسی، فرمان و چرخ نداشته باشد. شاسی اقتصاد، شرایط سیاسی است و فراهم کردن این بستر، وظیفه اقتصاددانان نیست.
وی گفت: مسئولیت ایجاد این شرایط بر عهده نظام حکمرانی است و زمانی که بستر سیاسی مناسب فراهم شود، سیاستهای اقتصادی نیز میتوانند نقش واقعی خود را ایفا کنند.
توکلیان با تأکید بر اینکه در شرایط فعلی امکان اجرای کامل سیاستهای اقتصادی وجود ندارد، افزود: تا زمانی که شرایط لازم برای شکلگیری یک نظام صحیح عرضه و تقاضا فراهم نشود، نمیتوان انتظار داشت سیاستهای اقتصادی به نتیجه مطلوب برسند.
وی اظهار کرد: در شرایط کنونی، اولویت اصلی کشور باید سیاستگذاری سیاسی باشد، زیرا بدون اصلاح این بستر، سیاستگذاری اقتصادی نیز با محدودیتهای جدی مواجه خواهد بود.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی ادامه داد: در بسیاری از کشورهای دنیا، سیاست در خدمت اقتصاد قرار دارد، اما در ایران گاهی اقتصاد فدای سیاست میشود، در حالی که همه سیاستها باید در نهایت در خدمت بهبود وضعیت اقتصادی و ارتقای کیفیت زندگی مردم قرار گیرند.
حیدرپور: اقتصاد ایران نیازمند تقویت بخش عرضه و تعامل مؤثر بینالمللی است
در پایان این نشست، دکتر افشین حیدرپور، عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهش و برنامهریزی آموزش عالی، در جمعبندی مباحث مطرحشده اظهار کرد: مجموعه دیدگاههای ارائهشده نشان میدهد که اقتصاد ایران برای عبور از شرایط کنونی نیازمند مجموعهای از اصلاحات ساختاری و سیاستی است.
وی با اشاره به مهمترین محورهای مطرحشده در نشست افزود: توجه جدی به بخش عرضه اقتصاد، هدایت منابع مالی به سمت بخشهای پیشران، اجرای خصوصیسازی کارآمد، تقویت بنگاهداری و ایجاد بستر مناسب برای توسعه فناوری باید در اولویت سیاستگذاران قرار گیرد.
حیدرپور با تأکید بر نقش فناوری در رشد اقتصادی اظهار کرد: توسعه فناوری بدون ایجاد ارتباطات مؤثر و هدفمند با اقتصاد و نظام بینالملل امکانپذیر نیست و باید برای کاهش فاصله فناوری ایران با جهان، برنامهریزی منسجم و بلندمدت صورت گیرد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: تحقق رشد اقتصادی پایدار مستلزم همافزایی میان سیاستگذاری، مدیریت منابع، توسعه فناوری، تعاملات بینالمللی و تقویت بخش خصوصی است و تنها با اتخاذ چنین رویکردی میتوان زمینه ارتقای بهرهوری، کاهش تورم و بهبود شرایط اقتصادی کشور را فراهم کرد.
