انتقاد صادق رشیدی به نحوه داوری آثار ارسالی به کانون منتقدان خانه تئاتر؛
رویه محفلی غیرعلمی و موجب پایمال شدن حق دیگران است
ظاهراً در برخی موارد برای داوران این مسابقات و همچنین جشنوارهها مسالهٔ چگونه گفتن و در کدام مدخل و نشریه نوشتن اهمیتی ندارد و چه کسی دارد میگوید اهمیت داشته است.
ایلنا: صادق رشیدی با انتشار یادداشتی نسبت به نحوه داوری آثار دوازدهمین مسابقهٔ سالانهٔ مطبوعات انجمن نویسندگان و منتقدین خانه تئاتر انتقاد کرد.
به گزارش خبرنگار ایلنا، رشیدی در ابتدای یادداشت انتقادی خود بر اهمیت جایگاه مقالات علمی - پژوهشی در فرایند تحقیقات علمی تاکید کرده و آورده است: طبق فراخوان منتشر شده از طرف انجمن نویسندگان و منتقدین خانهٔ تئاتر، مسابقهٔ سالانهٔ مطبوعات، در قالبهای گوناگون از جمله گزارش، نقد، یادداشت، عکس و مقاله برگزار میشود و بدیهی است هر کدام از موارد ساز وکارها و اصول و قواعد خاص خود را دارند و لذا نمیتوان در حین داوری یک گزارش را با یک مقاله مقایسه کرد. اما در این بین چند نکتهٔ مهم حایز اهمیت است که تعمداً و یا غیر تعمداً توسط داوران محترم نادیده گرفته شده است. البته به نظر میرسد که تفکر عام و کلی از مطبوعات و مفهوم مطبوعات و همچنین بیاطلاعی از نقش یک مقالهٔ علمی - پژوهشی موجب چنین قضاوتهای غیر منصفانهای شده است.
وی در ادامه یادداشت انتقادی خود مینویسد: نخست اینکه ما در برخی موارد شاهد تاسیس سایتهایی در حوزهٔ فرهنگ و هنر هستیم که تحت عناوین مختلف به عنوان یک رسانه فعالیت میکنند و اغلب موراد هم مخاطبین عام دارند، مانند سایت " نمایشگر " و یا " ایران تئاتر " که البته در برخی موارد این سایتها کارکردهای چند منظوره دارند، یعنی هم کارکرد اطلاع رسانی و خبر رسانی و کارکرد مرجعگونه برای درج یادداشتها و مطالب متنوع. بنابراین چنین سایتهایی به رغم داشتن نقش مفید اطلاع رسانی در حوزههای فرهنگ و هنر هرگز مجاری و رسانههای علمی به شمار نمیروند. و مجامع معتبر علمی و ایضاً دانشگاهها نیز این سایتها را از نظر اعتبار علمی مطالب به رسمیت نمیشناسند، ضمن اینکه اغلب موارد در این سایتها مدخلی هم برای درج مقاله وجود دارد که با یک ساز و کار محدود و کلی، مطالبی را تحت نام مقاله منتشر میکنند که بیشتر نوشتارهایی توصیفی هستند و لذا معنای مقاله در این حوزه عام، کلی و گزارشی است.
رشیدی بخش دیگر یادداشت خود را به تشریح تفاوت رسانههای غیر رسمی با نشریات علمی اختصاص داده و میگوید: در مقابل با نشریاتی مواجه هستیم که در قالبهای گوناگون اعم از ماهنامهها و فصلنامهها و… منتشر میشوند. در این بین هم برخی از ماهنامهها مانند " نمایش " کارکرد چند گانه دارند برخی دیگر به صورت تخصصی صرفاً جهت انتشار مقالات علمی منتشر میشوند. بدیهی است که ماهیت رسانهای و همچنین ماهیت کارکرد و اهداف هر کدام از این نشریات متفاوت است و هر کدام جایگاه خود را دارند. چنانکه ما همان قدر که به نشریات اطلاع رسان جهت ارایهٔ خبرها و گزارشات و یادداشتهای هنری نیازمندیم بیشتر از آن هم به نشریات تخصصی و علمی نیاز داریم که البته در سالهای اخیر خوشبختانه تعداد این نشریات رو به فزونی بوده است. آنچه که در این بین مهم است توجه به هدف و ساختار هر نشریه و همچنین توجه به هدف و ساختار هر مطلب است. ظاهراً در برخی موارد برای داوران این مسابقات و همچنین جشنوارهها مسالهٔ چگونه گفتن و در کدام مدخل و نشریه نوشتن اهمیتی ندارد و چه کسی دارد میگوید اهمیت داشته است. در واقع زمانی که معیارهای علمی و تخصصی به کنار رانده شود سلیقه و عواطف اشخاص تصمیم گیرنده خواهد بود و این به معنای اجحاف در حق دیگری و دیگران است.
منتقد نحوه داوری آثار ارسال شده برای گروه داوران دوازدهمین جشن سالانه نویسندگان و منتقدان خانه تئاتر در بخش دیگر از یادداشت آورده است: با عنایت به موارد فوق جای تاسف و تعجب دارد که در مسابقهٔ سالانهٔ مطبوعات، یک مطلب از یک سایت نامعتبر با یک مقالهٔ علمی - پژوهشی مقایسه میشود و سرانجام مطلب آن سایت برگزیده میشود. چه دلایلی برای این قضاوت نسجیده و سلیقهای وجود دارد؟ به نظر این حقیر چند مورد مهم در اینجا مقفول مانده است که امیدوارم داوران محترم و رئیس انجمن منتقدین خانه تئاتر که خود تحصیل کردهٔ روزنامهنگاری است به این موارد عنایت داشته باشند:
الف - مقاله در لفظ فارسی ممکن است معنای عام و کلی داشته باشد چنانکه در این صورت به هر نوشتهای که جنبهٔ توصیفی و گزارشی و حتی انتقادی، در هر رسانهای میتوان گفت مقاله. اما اگر مقاله در معنای خاص یعنی Article در نظر گرفته شود مساله متفاوت است. هم از نظر ساختار و هم از نظر محتوا، ضمن اینکه ما در چارچوبهای علمی و دانشگاهی مقالات را به چند دسته مهم تقسیم میکنیم مانند: مقالهٔ علمی - پژوهشی، مقالهٔ علمی - ترویجی، مقالهٔ مروری، مقالهٔ تحلیلی، مقالهٔ گردآوری و… اگر به ساز و کارهای محتوایی و ساختاری این موارد آشنا نباشیم نتیجه این میشود که مقالهٔ توصیفی و شخصی یک سایت را که در چند شماره منتشر شده است را با مقالهٔ مندرج در یک نشریه معتبر علمی که با مجوز وزارت علوم، تحقیقات و فناوری متتشر میشود مقایسه میکنیم. مقالهٔ علمی –پژوهشی با هدف تولید علم و نظریه نوشته میشود و در طول چهار الی یکسال در نوبت انتشار قرار میگیرد و در سه مرحله مورد داوری علمی قرار میگیرد. ضمن اینکه مراجع و منابع مورد استفاده هم در اعتبار مقاله بسیار مهم است. حالا چطور میشود که یک به اصطلاح مقالهٔ عاطفی و ذوقی و گزارشی که صرفاً بدنبال توصیف یک جریان یا مساله است برگزیده مسابقه میشود؟ این مسابقه سالانهٔ سلیقههاست؟ یا مطبوعات؟ البته اگر این به اصطلاح مقاله با مطلبی از جنس خودش مورد داوری قرار بگیرد جای بحثو انتقاد ندارد اما ناآگاهی و بیاطلاعی از فرایند طاقت فرسای نوشتن و تولید مقالات علمی و پژوهشی موجب قضاوتهای غیر عادلانه میشود.
رشیدی در پایان مینویسد: در عجبم که آیا این استادان دانشگاه تا کنون مقالهٔ علمی ننوشتهاند که چنین قضاوتی را انجام دادهاند؟ واقعا باعثدرد و تاسف است که به یک نشریه معتبر علمی به دیدگاه کلی مطبوعاتی نگاه میشود، اگر اهداف این مسابقه صرفاً مطبوعات بوده پس چرا مقالهٔ علمی و یک نشریه معتبر که بصورت فصلنامه منتشر میشود را از همان ابتدا به مسابقه راه دادهاند؟ یعنی این علمای گرانقدر حتی خودشان تعریف مطبوعات را نمیدانند؟ هر چند آسیب جدی و اصلی وارد شده، غلبهٔ روحیهٔ روزنامهنگاری رئیس انجمن و سایرین در خانه تئاتر و انجمن منتقدین است وگر نه برای داوری بخشهای مختلف میبایست از افرادی با صلاحیت علمی و تخصصی استفاده میشد و نه صرفاً روزنامهنگارن و کسانی که بیشتر به کارهای اجرایی اشتغال دارند تا فعالیتهای علمی و پژوهشی. این روش که متاسفانه در فضاهای دیگر هم دیده شده است روشی محفلی است که اغلب در حوزهٔ تئاتر و توسط تئاتریها شکل میگیرد، توسط اشخاص غیر علمی و ناآشنا که خودشان حتی یک مقالهٔ علمی - پژوهشی ننوشتهاند. یعنی مفهوم و معنای پژوهش و تحقیق علمی در تئاتر و برای دوستان خانه تئاتر و البته داوران محترم مترادف است با هر گونه فعالیت مطبوعاتی و گزارش گونه. خاطرم هست زمانی که داوری بخش پژوهش جشنوارهٔ تئاتر دانشگاهی را بر عهده داشتم پس ار اعمال نظرات و داوری، شاهد بودم که نتیجهٔ نهایی توسط مدیران ارشد طور دیگری رقم خورد. این رفتارها ضدفرهنگی و غیر فرهنگی و غیر اخلاقی است. انتقاد این حقیر اساساً معطوف به نتیجه نیست بلکه معطوف به بنیان اشتباه و غلط داوری از همان ابتداست که جایگاهی برای مقالهٔ دانشگاهی که با رویکردی نوین یک نمونه بومی را بررسی کرده قائل نیست. هر چند سلیقهٔ افراد و نگرشهای اغلب شخصی، چنین مسائلی را رقم میزند. البته قضاوتی در خصوص سنتهای همیشگی و مرسوم یعنی لابیها و غیره نمیکنم اما انتظار ما این بود که هر رسانهای و اثری در قیاس با جنس و هم نوع خودش مقایسه شود. امیدوارم که دوستان مطبوعاتی و مدعی در خصوص برخی مفاهیم تجدید نظری داشته باشند و سعی نمایند اطلاعات تخصصی خود را در این زمینه بیشتر کنند.