نقش پنهان روسیه در جنگ ایران؛ مسکو چه کمکی به تهران می‌کند؟
هم‌زمان با ادامه جنگ ایران و آمریکا، گزارش‌هایی درباره همکاری اطلاعاتی و نظامی روسیه با تهران منتشر شده است؛ همکاری‌ای که به گفته برخی تحلیلگران، می‌تواند توان ایران برای هدف قرار دادن مواضع آمریکا را تقویت کند، اما مسکو در عین حال می‌کوشد از ورود مستقیم به رویارویی با واشنگتن پرهیز کند.
به گزارش ایلنا، بر اساس گزارشی که وب‌سایت «رادیو اروپای آزاد» منتشر کرده، سفر سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، به تهران در ۱۹ اکتبر و دیدار او با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، عباس عراقچی، وزیر خارجه و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، بار دیگر توجه‌ها را به ابعاد حمایت مسکو از تهران جلب کرده است.
این سفر پس از حضور لاوروف در منامه و شرکت در نشستی با مقام‌های شورای همکاری خلیج فارس انجام شد؛ نشستی که در آن کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس از مسکو خواستند از نفوذ خود برای متوقف کردن حملات ایران به کشورهای همسایه استفاده کند.
وزارت خارجه روسیه مذاکرات لاوروف در تهران را سازنده توصیف کرد و از تمرکز گفت‌وگوها بر تقویت مشارکت راهبردی دو کشور خبر داد. در بیانیه این وزارتخانه همچنین بر هماهنگی درباره تحولات خاورمیانه، خلیج فارس، قفقاز جنوبی و منطقه دریای خزر تأکید شد و آمادگی مسکو برای کمک به دستیابی به راه‌حلی برای جنگ پیرامون ایران اعلام شد. با این حال، در این بیانیه اشاره‌ای به همکاری نظامی یا اطلاعاتی دو کشور نشده است.
ترامپ: کمک روسیه به ایران بسیار محدود است
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، ۱۸ اکتبر مدعی شد روسیه کمک چندانی به ایران نمی‌کند و میزان حمایت احتمالی مسکو بسیار کمتر از آن چیزی است که می‌تواند ارائه دهد. او پیش‌تر نیز گفته بود روسیه و چین یا اصلا به ایران کمک نمی‌کنند یا حمایت آن‌ها بسیار محدود است و هشدار داده بود واشنگتن در صورت وجود شواهد خلاف این ادعا، به‌سرعت از آن مطلع خواهد شد.
ترامپ این مواضع را در دفاع از تصمیم خود برای صرف‌نظر کردن از اعمال تحریم‌های گسترده علیه روسیه مطرح کرد و مدعی شد چنین تحریم‌هایی ممکن است کرملین را از مذاکرات پایان جنگ اوکراین دور کند.
دولت آمریکا همچنین اخیرا تحریم‌های مربوط به صادرات گازوئیل روسیه را لغو کرده است؛ تصمیمی که با انتقادهایی در هر دو حزب آمریکا و اعتراض اوکراین و شماری از شرکای بین‌المللی واشنگتن روبه‌رو شد.
ادعای انتقال اطلاعات نظامی به تهران
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه بین‌المللی بحران، در گفت‌وگو با رسانه اماراتی «ارم‌نیوز» می‌گوید روسیه از تأمین تسلیحات سنگین برای ایران خودداری کرده و مذاکرات مربوط به فروش جنگنده‌های سوخو-۳۵ نیز به نتیجه نرسیده است؛ با این حال، به گفته او، این موضوع به معنای نبود حمایت روسیه از تهران نیست.
عزیزی مدعی است مسکو همچنان اطلاعات نظامی و اطلاعاتی در اختیار ایران قرار می‌دهد که می‌تواند به اجرای حملات دقیق علیه پایگاه‌های آمریکا کمک کند. او همچنین از تداوم همکاری‌های فنی و نظامی دو کشور سخن گفته و معتقد است این همکاری‌ها در ارتقای سامانه‌های ساخت ایران، از جمله پهپادهای شاهد، مؤثر بوده است.
برخی تحلیلگران برای نشان دادن اهمیت احتمالی این همکاری‌ها به حمله ایران به پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در ماه مارس اشاره می‌کنند؛ حمله‌ای که به گفته منابع مطرح‌شده در گزارش، به زخمی شدن ۱۲ نظامی آمریکایی انجامید.
این تحلیلگران احتمال داده‌اند دقت این حمله با اطلاعات ارائه‌شده از سوی روسیه مرتبط بوده باشد. این گمانه‌زنی پس از انتشار گزارش‌هایی مطرح شد که بر اساس آن‌ها، ۱۴ ماهواره جاسوسی روسیه دو روز پیش از حمله از فراز این پایگاه عبور کرده بودند. به نوشته گزارش، مقام‌های آمریکایی نیز بعدا به این نتیجه رسیدند که اطلاعات روسیه به اجرای دقیق حمله کمک کرده است.
در مقابل، یک مقام ارشد اتحادیه اروپا گفته است حمایت روسیه از ایران به دلیل مصرف بخش بزرگی از منابع مسکو در جنگ اوکراین محدود مانده است. با این حال، او نشانه‌ای از کاهش این حمایت ندیده و اظهارات ترامپ را بخشی از تلاش برای توجیه رویکرد نرم‌تر واشنگتن در قبال روسیه و اعمال فشار بر اوکراین دانسته است.
حمایت محدود برای پرهیز از رویارویی مستقیم با آمریکا
از زمان حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، گزارش‌های رسانه‌ای به نقل از مقام‌های آمریکایی، اروپایی و اوکراینی از افزایش حمایت روسیه از تهران حکایت داشته‌اند. طبق این گزارش‌ها، بخشی از این حمایت شامل ارائه اطلاعات درباره موقعیت و تحرکات نیروهای آمریکایی، بر پایه تصاویر ماهواره‌ای، بوده است.
ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، نیز گفته است کشورش شواهدی در اختیار دارد که نشان می‌دهد روسیه اطلاعات و سیگنال‌های اطلاعاتی الکترونیکی در اختیار ایران قرار می‌دهد.
آندریا کندال-تیلور و ریچارد فونتین، از کارشناسان مرکز امنیت آمریکای نوین، در تحلیلی در نشریه «فارن افرز» حمایت روسیه را از نظر عملی مؤثر، اما به‌دقت محدودشده توصیف کرده‌اند. به گفته آن‌ها، مسکو راه‌هایی برای کمک به ایران در هدف قرار دادن مواضع آمریکا و ادامه جنگ، از طریق پشتیبانی مادی و حمایت دیپلماتیک، یافته است؛ بدون آنکه اقداماتی انجام دهد که این کشور را به رویارویی مستقیم با واشنگتن بکشاند.
امیر شاهکی، تحلیلگر مقیم آلمان، نیز معتقد است ولادیمیر پوتین می‌کوشد از ایران به‌عنوان اهرم فشار در تعاملات خود با ترامپ استفاده کند و واشنگتن را به اعمال فشار بر اوکراین سوق دهد.
به گفته او، اگر پوتین بتواند تهران را به نزدیک شدن به خواسته‌های ترامپ ترغیب کند، ممکن است زمینه را برای گرفتن امتیازهای بیشتر از آمریکا فراهم کند. این ارزیابی نشان می‌دهد که حمایت احتمالی روسیه از ایران، علاوه بر ملاحظات دوجانبه، با محاسبات گسترده‌تر مسکو درباره جنگ اوکراین و روابطش با واشنگتن نیز ارتباط دارد.
