توافق شکننده و حادثهای تازه.. پشت پرده تحولات جدید تنگه هرمز چیست؟
حمله به یک کشتی باری، توقف عملیات انتقال بیش از ۱۱ هزار ملوان و ادامه اختلافها بر سر مسیرهای عبور، بار دیگر تنگه هرمز را به کانون تحولات منطقه تبدیل کرده است.
به گزارش ایلنا به نقل از الجزیره، با وجود آغاز تدریجی ازسرگیری تردد کشتیهای تجاری در تنگه هرمز پس از توافق اخیر میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا، اصابت یک پرتابه ناشناس به یک کشتی باری در نزدیکی سواحل عمان، بار دیگر امنیت این آبراه راهبردی را در کانون توجه قرار داده و روند عادیسازی تردد دریایی را با ابهام مواجه کرده است.
در پی این حادثه، سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) برنامه اضطراری خود برای انتقال بیش از ۱۱ هزار ملوان گرفتار در منطقه را بهطور موقت متوقف کرد؛ اقدامی که نشاندهنده تداوم نگرانیها درباره وضعیت امنیتی این گذرگاه حیاتی است.
جزئیات حادثه
آرسنیو دومینگز، دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی اعلام کرد که بخشی از ملوانان پیشتر تخلیه شدهاند، اما ادامه این عملیات تا زمان فراهم شدن تضمینهای امنیتی لازم به تعویق افتاده است.
این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که مرکز عملیات تجارت دریایی انگلیس (UKMTO) از اصابت یک «پرتابه ناشناس» به یک کشتی باری در نزدیکی سواحل عمان خبر داد. بر اساس گزارشها، این حادثه تلفاتی در پی نداشته است.
این رویداد در حالی رخ داد که هفته گذشته تهران و واشنگتن در قالب یک یادداشت تفاهم، بر توقف درگیریها و ازسرگیری تدریجی عبور و مرور دریایی در تنگه هرمز توافق کرده بودند.
اختلاف بر سر مدیریت تنگه هرمز
پس از حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در اواخر فوریه، تهران در چارچوب اقدامات متقابل خود، محدودیتهایی برای عبور کشتیها از تنگه هرمز اعمال کرد. در مقابل، آمریکا نیز محدودیتهایی علیه کشتیهای مرتبط با ایران وضع کرد که به تشدید تنشها در این آبراه انجامید.
اگرچه پس از توافق اخیر، عبور کشتیهای تجاری بهتدریج از سر گرفته شده، اما اختلافات درباره نحوه مدیریت تردد، مسیرهای مجاز و سازوکار تأمین امنیت همچنان ادامه دارد.
عمان و سازمان بینالمللی دریانوردی مسیر دریایی جدیدی را پیشنهاد کردهاند که بخشی از آن خارج از محدوده تحت مدیریت مستقیم ایران قرار میگیرد. تهران این طرح را به دلیل عدم هماهنگی با جمهوری اسلامی و همچنین ادامه عملیات پاکسازی مینهای دریایی، مغایر با ملاحظات امنیتی و حقوق کشور ساحلی دانسته است.
دلیل توقف عملیات انتقال ملوانان
پس از آغاز جنگ، محدودیتهای متقابل باعث شد هزاران ملوان در کشتیهای متوقفشده در تنگه هرمز گرفتار شوند. بر اساس گزارشها، در جریان حملات صورتگرفته به برخی شناورها نیز شماری از ملوانان جان خود را از دست دادهاند.
سازمان بینالمللی دریانوردی با همکاری ایران، عمان، آمریکا و دیگر کشورهای ساحلی، برنامهای برای انتقال تدریجی این افراد تدوین کرده بود، اما حادثه اخیر موجب توقف موقت این عملیات شد.
کشتی هدف قرار گرفته
کشتی باری Ever Lovely با پرچم سنگاپور هنگام عبور از تنگه هرمز هدف یک پرتابه ناشناس قرار گرفت.
دادههای رهگیری کشتیها نشان میدهد این شناور از مسیر جنوبی پیشنهادی سازمان بینالمللی دریانوردی عبور میکرد؛ مسیری که پیشتر با مخالفت جمهوری اسلامی ایران روبهرو شده بود.
مقامهای سنگاپور اعلام کردهاند تمامی ۲۱ خدمه این کشتی در سلامت هستند و شناور نیز به مسیر خود ادامه داده است.
موضع جمهوری اسلامی ایران
در حالی که تاکنون عامل این حمله بهطور قطعی مشخص نشده است، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیشتر تأکید کرده بود که عبور از تنگه هرمز باید از مسیرهای اعلامشده و با هماهنگی با مراجع ذیصلاح جمهوری اسلامی ایران انجام شود.
کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه نیز تصریح کرده است که هرگونه سازوکار جدید برای تردد دریایی باید با هماهنگی ایران، بهعنوان کشور ساحلی، و در چارچوب توافقات موجود اجرا شود تا امنیت کشتیرانی تضمین شود.
همچنین رسانههای رسمی ایران گزارش دادهاند که چند نفتکش خارجی که بدون هماهنگی قصد عبور از مسیرهای تعیینشده را داشتند، پس از دریافت هشدار، مسیر خود را تغییر دادهاند.
اختلافات باقیمانده
بر اساس یادداشت تفاهم اخیر، جمهوری اسلامی ایران پذیرفته است به مدت ۶۰ روز، عبور ایمن کشتیهای تجاری را بدون دریافت عوارض تسهیل کند تا مذاکرات درباره سازوکار دائمی مدیریت تنگه هرمز ادامه یابد.
در عین حال، عملیات پاکسازی مینهای دریایی نیز باید تکمیل شود و رایزنیها میان ایران، عمان و دیگر کشورهای منطقه درباره چارچوب نهایی مدیریت این آبراه همچنان ادامه دارد.
مقامهای ایرانی نیز تأکید کردهاند که ترتیبات امنیتی تنگه هرمز پس از جنگ، با شرایط پیش از درگیریها متفاوت خواهد بود و هرگونه سازوکار جدید باید حقوق و منافع جمهوری اسلامی ایران را بهعنوان کشور ساحلی تأمین کند.
آخرین وضعیت تردد کشتیها
تردد کشتیهای تجاری در تنگه هرمز بهصورت تدریجی از سر گرفته شده، اما حجم عبور و مرور همچنان پایینتر از شرایط عادی است.
کارشناسان معتقدند با وجود کاهش نسبی تنشها، تا زمان رفع کامل تهدیدهای امنیتی، پاکسازی مینهای دریایی و دستیابی به توافقی جامع درباره نحوه مدیریت این آبراه، تنگه هرمز همچنان یکی از حساسترین کانونهای ژئوپلیتیکی جهان باقی خواهد ماند.
