بازار نفت پس از کاهش «حق ریسک جنگ» همچنان ناآرام است
بازار جهانی نفت در هفته منتهی به ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۶، متاثر از همزمانی عوامل ژئوپلیتیک، محدودیتهای عرضه، کاهش ذخایر و تحولات اقتصاد کلان قرار داشت. قیمت نفت در ابتدای هفته تحتتأثیر نشانههایی از کاهش تنش میان آمریکا و ایران افت کرد، اما تداوم نااطمینانی درباره تنگه هرمز، گسترش درگیریها به مسیرهای مهم انتقال انرژی، حملات به زیرساختهای نفتی و پالایشی و کاهش ذخایر نفت خام آمریکا، بار دیگر ریسک عرضه را به بازار بازگرداند.
به گزارش ایلنا از وزارت نفت، براساس گزارش هفتگی اداره کل امور اوپک، مجامع و سازمانهای بینالمللی وزارت نفت، در چنین شرایطی، میانگین قیمت سبد نفتی اوپک در هفته گذشته با ۵ دلار و ۶۰ سنت کاهش به ۸۸ دلار و ۱۹ سنت برای هر بشکه رسید. قیمت نفت برنت نیز با ۵ دلار و ۸۹ سنت کاهش، ۸۸ دلار و ۴۷ سنت و وست تگزاس اینترمدیت با ۴ دلار و ۳۸ سنت کاهش، ۸۲ دلار و ۹۲ سنت در هر بشکه ثبت شد. به این ترتیب، میانگین هفتگی قیمت برنت، WTI و سبد نفتی اوپک نسبت به هفته پیش بهترتیب ۵.۹۷، ۵.۰۱ و ۶.۲۴ درصد کاهش یافت.
با وجود این کاهش، رفتار بازار نشان میدهد افت قیمت را نمیتوان نشانه بازگشت کامل بازار به شرایط عادی تلقی کرد. بازار همچنان تحتتأثیر ریسکهای سیاسی و امنیتی قرار دارد و هر تحول در مسیرهای انتقال نفت، بهویژه تنگه هرمز و بابالمندب، میتواند بهسرعت جهت قیمتها را تغییر دهد.
کاهش قیمت نفت؛ یک عقبنشینی موقت
قیمت نفت در آغاز هفته در واکنش به سیگنالهای تنشزدایی میان واشنگتن و تهران کاهش یافت. پس از آنکه قیمت برنت در دو هفته قبل به نزدیکی ۱۰۰ دلار و WTI به بالای ۹۰ دلار رسیده بود، توقف غیررسمی حملات آمریکا و تعلیق اقدامهای تلافیجویانه ایران سبب شد بخش قابل توجهی از «اضافه قیمت ریسک جنگ» از بازار حذف شود و برنت به محدوده ۸۴ تا ۸۵ دلار و WTI به محدوده ۷۹ تا ۸۲ دلار برسد.
بااینحال، این کاهش قیمت بیش از آنکه بیانگر پایان بحران باشد، نوعی «تنفس تاکتیکی» در بازار بود. ناکامی در دستیابی به توافق، رد طرحهای مدیریت مشترک تنگه هرمز و ازسرگیری حملات موشکی و پهپادی به مراکز نظامی و تأسیسات انرژی، بار دیگر ریسک عرضه را افزایش داد. تعطیلی پالایشگاه ۴۰۰ هزار بشکهای جیزان عربستان در پی حملات پهپادی نیز بر نگرانیها افزود.
از سوی دیگر، بازار با یک عامل بنیادی مهم نیز روبهروست: کاهش ذخایر نفت خام. براساس دادههای منتشرشده، ذخایر تجاری نفت خام آمریکا به پایینترین سطح از سال ۲۰۱۸ رسیده و ذخایر راهبردی این کشور نیز با تداوم برداشتها به بیش از ۳۰۷ میلیون بشکه کاهش یافته است؛ سطحی که پایینترین میزان از مارس ۱۹۸۳ اعلام شده است. بنابراین، حتی در صورت کاهش موقت ریسک ژئوپلیتیک، محدودیت موجودیها همچنان میتواند از قیمت نفت حمایت کند.
تنگه هرمز و بابالمندب؛ گلوگاههای تعیینکننده بازار
در هفته مورد بررسی، تحولات پیرامون تنگه هرمز همچنان یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده رفتار بازار بود. افزایش نسبی عبور نفتکشها از تنگه و مذاکرات ایران و عمان از سوی معاملهگران بهعنوان نشانهای از احتمال عادیترشدن شرایط تفسیر شد؛ بااینحال، گزارش تأکید میکند که شرایط بنیادی بازار همچنان متفاوت است.
تداوم اختلاف بر سر نحوه مدیریت تنگه هرمز به این معناست که حتی در صورت بازگشت تردد به سطوح بالاتر، ریسک و هزینه ساختاری انتقال نفت از خلیج فارس میتواند برای مدتی در بازار باقی بماند. همین موضوع سبب شده است فعالان بازار نسبت به امنیت عرضه نفت خلیج فارس حساستر شوند.
همزمان، دامنه نااطمینانی به دریای سرخ و بابالمندب نیز کشیده شده است. عربستان پیشنهاد تشکیل یک ائتلاف دفاعی دریایی با مشارکت ۱۴ کشور برای تأمین امنیت بابالمندب، دریای سرخ و خلیج عدن را مطرح کرده است. از سوی دیگر، حمله پهپادی به دو شناور گازی در بندر دمیاط مصر، امنیت زیرساختهای انرژی در مدیترانه را با چالش روبهرو کرده و مسیرهای جایگزین انتقال نفت و گاز را نیز تحت فشار قرار داده است.
چین نیز در این میان تلاش کرده است با حفظ روابط خود با طرفهای مختلف، نقش دیپلماتیک محتاطانهای ایفا کند. کشورهای حوزه خلیج فارس از پکن خواستهاند از نفوذ اقتصادی خود برای کمک به بازگشایی تنگه هرمز استفاده کند و گزارشها از رایزنی چین با حوثیها برای تضمین عبور امن نفتکشهای مرتبط با این کشور حکایت دارد.
اختلال در پالایشگاهها و افزایش فشار بر بازار فرآوردهها
ریسک عرضه تنها به نفت خام محدود نمانده و بازار فرآوردههای نفتی نیز تحت فشار قرار گرفته است. حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههای روسیه، تعطیلی پالایشگاه جیزان عربستان و محدودیت صادرات فرآورده از سوی روسیه، شرایط بازار فرآوردهها را دشوارتر کرده است.
روسیه ممنوعیت صادرات گازوئیل خود را تا اول سپتامبر تمدید کرده و ممنوعیت صادرات بنزین نیز برای همه فعالان بازار تا پایان سال ۲۰۲۶ ادامه خواهد داشت. همچنین، محدودیت صادرات سوخت هواپیما تا نوامبر تمدید شده است. براساس گزارش مورد استناد، در پی حملات پهپادی اوکراین، نزدیک به یکسوم پالایشگاههای روسیه از چرخه خارج شده و تولید بنزین این کشور نسبت به سال قبل ۲۵ درصد کاهش یافته است.
این اختلالها سبب شده حاشیه سود پالایشگاهها در مناطق مختلف افزایش یابد. در هفته منتهی به ۳۱ ژوئیه، سود پالایشی در آمریکا با افزایش ۵.۲۷ دلار به ۵۲.۲۷ دلار در هر بشکه رسید. در اروپا نیز سود پالایشی با افزایش ۸.۲۰ دلار، ۴۷.۹۱ دلار در هر بشکه شد و در آسیا با افزایش ۴.۱۲ دلار به ۳۰.۵۰ دلار رسید.
در میان فرآوردهها، گازوئیل همچنان بالاترین سودآوری را در اغلب بازارها داشت؛ موضوعی که به محدودیت عرضه و تداوم تقاضای بخش صنعت و حملونقل مربوط میشود. سوخت جت نیز به دلیل رشد سفرهای بینالمللی عملکرد قدرتمندی داشت. درنتیجه، پالایشگاههایی که سهم بیشتری از تولید آنها به فرآوردههای میانتقطیر، بهویژه گازوئیل و سوخت جت، اختصاص دارد، از شرایط کنونی بیشترین منفعت را بردهاند.
