در گفتوگو با ایلنا مطرح شد:
رمزگشایی از اهداف ژئوانرژی حمله به ایران/ فعالیت چراغ خاموش ترامپ و کوشنر برای هاب انرژی تلآویو
مدیر موسسه مطالعات بین المللی انرژی وین گفت: در دور اول ریاست جمهوری ترامپ؛ کوشنر، داماد او که یهودی است، چندین بار به اسراییل و کشورهای منطقه سفر و در مورد اهمیت تبدیل اسراییل به هاب انرژی منطقه فعالیت می کرد. البته با تجربه ناموفق دفعه گذشته و اتهامات مالی که به او زده شده بود، در این دور از ریاست جمهوری ترامپ با چراغ خاموش فعالیت می کند. در واشنگتن نیز لابیهای اقتصادی و بیزنس عموما در فعالیتهای تکنولوژی و نوآوری و تسلیحات نظامی فعالیت می کنند.
فریدون برکشلی در گفت وگو با خبرنگار اقتصادی ایلنا، در ارزیابی حمله نظامی امریکا و اسراییل و بسته شدن تنگه هرمز و تاثیرگذاری بر بازار نفت اظهار داشت: اسراییل با وسعتی کمتر از ۲۱ هزار کیلومتر مربع و جمعیت ۹ میلیون نفر فاقد منابع طبیعی و زیر زمینی قابل اعتنا منجمله نفت است. البته در سالهای اخیر تولید گاز عمدتا از مناطق ساحلی و فلات قاره سرعت گرفته، به طوری که اکنون صادرات گاز هم دارد.
وی افزود: ذخایر گاز طبیعی در اطراف مرزهای رژیم صهیونیستی با سوریه و لبنان هم وجود دارد. با توجه به موقعیت ژیوپلیتیکی، امنیت تامین انرژی کانون دکترین اقتصادی-انرژی رژیم صهیونیستی را تشکیل می دهد.
مدیر گروه مرکز مطالعات بین المللی انرژی وین گفت: در مورد نقش نفت در تامین مالی رژیم صهیونیستی تعرفه ای بر روی واردات و صادرات نفت و گاز وضع نشده، اما مالیات اندکی بر روی تولید و توزیع فراورده های نفتی برقرار است که رقم بالایی را تشکیل نمی دهد.البته با توجه به اینکه نفت و گاز و انرژی در فرایندهای متعددی کاربرد دارند، درآمدهای دولت به صورت غیر مستقیم، کسب میشود و رقم آنها را نمی توان مشخصا تعیین کرد.
وی تاکید کرد: در عین حال باید توجه داشت که شدت انرژی (oil intensity) در اقتصاد اسراییل پایین و در سطح کشورهای صنعتی است. به عبارتی اقتصاد اسراییل برای تولید مقدار معینی از کالا و خدمات، مصرف نفت بالنسبه کمی دارد.
برکشلی گفت: بر پایه گزارش بلومبرگ در طی سه ماهه دوم ۲۰۲۵، اسراییل ۳۴۵ هزار بشکه نفت خام و ۸۶ هزار بشکه در روز فراورده وارد کرده که نسبت به زمان مشابه در سال ۲۰۲۴، نزدیک به ۳۳ درصد افزایش داشته است. با توجه به اینکه نفت و فرآوردههای نفتی در تحرکات نظامی و عملیات جنگی کاربرد دارد، افزایش چشمگیر واردات نفت و فرآورده، نسبت به دوره مشابه سال قبل نشان از آماده سازی نظامی این رژیم برای افزایش امنیت امنیت انرژی و پشتیبانی لجستیک برای جنگ با جمهوری اسلامی بوده است.
وی ادامه داد: این رژیم از منابع متعددی نفت خود را تامین می کند. از سال ۲۰۲۰، یک پنجم واردات نفت خام اسراییل از جمهوری آذربایجان خریداری می شد. اما بعد از آغاز جنگ غزه، اسراییل نزدیک به ۵۰ درصد از نفت خام خود را از آذربایجان وارد کرده است. اسراییل قراردادهای طویل مدت با امریکا، برزیل و کشورهای غرب افریقا، به ویژه گابن دارد. تعداد زیادی از شرکتها دست اندرکار تامین و خرید و فروش نفت و فرآوردههای نفتی برای اسراییل هستند. در عین حال معامله گران اسراییلی هم خود در معاملات نفتی در خاورمیانه، روسیه و سایر کشورها، فعالیت دارند.
این کارشناس ارشد حوزه انرژی خاطرنشان کرد: دو پالایشگاه اسراییل پیشرفته هستند و می توانند طیف گسترده ای از انواع نفت خام را پالایش کنند. پالایشگاه بازان ( Bazan) واقع در بندر حیفا، جدید و مدرن است و می تواند طیف گسترده ای از انواع نفت خام را پالایش کند و فراورده های متنوعی پالایش و تولید می کند.
وی در ادامه گفت: هیچ یک از کشورهای عرب عمده تولید کننده نفت در خاورمیانه، در میان تامین کنندگان نفت اسراییل دیده نمی شوند. احتمالا چنانچه مواردی هم باشد، از طریق صادرات مجدد و مبادی صادراتی متفاوتی انجام می شود. بازار اسراییل هم برای تولید کنندگان عمده خلیج فارس جذاب محسوب نمی شود. در هر صورت نفت یک فعالیت بین المللی است. معامله گران در اقصی نقاط جهان به فعالیت مشغولند. در یک معامله نفتی، گاهی تعداد زیادی افراد و شرکتها از چندین ملیت در حال فعالیت هستند.
برکشلی تصریح کرد: با توجه به اینکه ریسک جنگ رژیم صهیونیستی در غزه، امنیت تامین انرژی در منطقه را کاهش داده و از سوی دیگر سیاستهای تحریمی امریکا و اتحادیه اروپا بر علیه روسیه، عرضه نفت این کشور را تحت تاثیر قرار داده است، این امکان که روسیه و اسراییل، مشترکاتی برای همکاری پیدا کنند، وجود دارد. لذا چنانچه دو کشور به توافقاتی برسند برای اسراییلیها تنوع مسیرهای واردات و تجارت نفت یک فرصت طلایی محسوب میشود.
وی تاکید کرد: این امکان هم وجود دارد که اسراییل میانجی عبور نفت روسیه به بازارهای اروپا یا مدیترانه باشد. چنین اقدامی ممکن است که نقشه و جغرافیای ژئوانرژی بخش مهمی از نفت جهان را تغییر دهد. البته این برنامه نیازمند سرمایه گذاری بالا در تامین زیر ساخت هاست. ترمینال ها، بنادر و لوله گذاری، نیازمند سرمایه گذاری و زمان است.
این کارشناس ارشد حوزه انرژی گفت: در اسراییل جمعییت یهودیان روسی-اوکراینی زیادی زندگی و کار می کنند و در الیگارشی های نفتی روسیه نفوذ زیادی دارند. البته دشواری های سیاسی زیادی بر این پروژه سایه می اندازد. در واشنگتن، لابیهای متعدد قدرت، باید متقاعد شوند که از تحقق چنین پروژهای سود میبرند. علاوه بر اهمیت تامین مالی و بهرهمندی لابی های قدرت در امریکا، بازیگران منطقهای به ویژه شرکت های ملی نفت منطقه خاورمیانه هم می بایستی تکلیف خود را مشخص کنند.
وی ادامه داد: اگر اسراییل بتواند این تنوع را به صورت عملیاتی در مقیاس بزرگ، اجرا کند،این رژیم به عنوان یک بازیگر انرژی منطقه ای و بین المللی برای دو دهه آینده کانون انرژی بزرگی خواهد بود. در دور اول ریاست جمهوری ترامپ، کوشنر، داماد او که یهودی است، چندین بار به اسراییل و کشورهای منطقه سفر و در مورد اهمیت تبدیل اسراییل به هاب انرژی منطقه فعالیت می کرد.دالبته با تجربه ناموفق دفعه گذشته و اتهامات مالی که به او زده شده بود، در این دور از ریاست جمهوری ترامپ با چراغ خاموش فعالیت میکند. در واشنگتن، لابیهای اقتصادی و بیزنس عموما در فعالیتهای تکنولوژی و نواوری و تسلیحات نظامی فعالیت میکنند. بخش نفت کماکان در دست لابی تگزاس است که بالنسبه دلبستگی خاصی نسبت به اسراییل ندارند.
برکشلی تاکید کرد: امکان تبدیل اسراییل به یک بازیگر انرژی در منطقه، غیر ممکن نیست، اما بسیار دشوار است. ظهور شرکت های غول آسای ملی نفت در منطقه خلیج فارس، آرامکو، ادناک، شرکت ملی نفت ایران یا قطر گاز، مانع جدی حضور موثر اسراییل به عنوان یک بازیگر نفتی یا گازی است. اسراییل رژیم؛ درگیریها است. این درگیری هم دایمی است. کمپانی ها و سرمایه گذاران، از مناطق پر حادثه، گریزان هستند. خاورمیانه با سنگاپور یا هنگ کنگ فرق دارد. لذا همین موضوع ثبات و امنیت بلند مدت، خیلی جدی است. البته جمهوری آذربایجان سعی زیادی دارد که از طریق اسراییل خودش را از حصار جغرافیایی رها کند، ولی شرکت نفتی سوکار آرربایجان در مقیاس شرکت های ملی خلیج فارس کوچک است و بازیگر قابل اعتنایی محسوب نمی شود.
وی اظهار داشت: اسراییل ممکن است که در صورت دوام و با حمایت کافی امریکا، در بخش نفت و یا برق به توفیقاتی نایل شود، اما در بخش نفت، در حدی که بتواند امنیت انرژی خودش را تامین کند، یک موفقیت هست. اسراییلیها در زمینه انرژیهای نو و تجدیدپذیر و همچنین انرژی هسته ای توفیقات زیادی داشته اند. همچنین از ذغال سنگ برای تولید برق استفاده می کنند. لذا موضوع تبدیل آن به یک هاب برقی هم گاهی در دستورالعمل استراتژی های آتی آنان مورد بحث قرار می گیرد.
مدیر گروه موسسه مطالعات بین المللی انرژی وین گفت: در عین حال برای اسراییل، کسب موقعیت هاب انرژی در مدیترانه و اروپا، منبعث از حمایت کامل امریکاست. واشنگتن پس از یک وقفه کوتاه کم توجهی به خاورمیانه، اینک مجددا سیاستهای خاورمیانه گرایانهاش را دنبال میکند. بدون حمایت تمام و کمال امریکا، رژیم اسرایبل شانسی برای کسب یک موقعیت ممتاز در ایفای نقش در کریدور انرژی نخواهد داشت. در عین حال چین و هند هم به عنوان دو کشوری که در طول دهه های آینده، بیشترین وابستگی به منابع نفت و گاز خاورمیانه را خواهند داشت، از هر نوع تنش در منطقه پرهیز دارند.در هر صورت، ظاهرا در حال حاضر جمهوری آذربایجان تنها کشوری است که مایل است، اسراییل به هاب انرژی مدیترانه تبدیل شود.
وی تاکید کرد: خط لوله باکو-تفلیس-جیهان یکی از مسیرهای عمده صادرات نفت آذربایجان به بازار مدیترانه و غرب است. یعنی از طریق گرجستان تا بندر جیهان در ترکیه. هدف اصلی احداث این خط لوله ایجاد مسیری مستقل از خاک روسیه به بازارهای جهانی است. به این ترتیب وابستگی انتقال نفت جمهوری آذربایجان از طریق روسیه قطع می شود. این خط لوله ضمن تنوع بخشیدن به منابع عرضه نفت آذربایجان، وابستگی همیشگی به روسیه را هم منتفی میکند. در عین حال احداث خط لوله، یک موضوع است، امکان استفاده از ان موضوع دیگری است. برای روسیه خیلی سخت است که اجازه دهد، جمهوری آذربایجان با دست باز، برای عرضه نفت به اروپا با مسکو رقابت کند.
برکشلی تاکید کرد: البته این طرح پرهزینه و سنگین است و با مشارکت کمپانی های بین المللی مانند بی پی انجام می شود. اهمیت ژئو پلیتیک و ژئوانرژی این طرح خیلی مهم است و امکان انتقال انرژی آذربایجان به بازارهای اروپایی بدون روسیه را فراهم می آورد. البته این طرح برای اسراییل هم خیلی اهمیت دارد. زیرا انتقال گاز از بندر جیهان به بنادر اسراییل هم میسر میشود. آذربایجان ظرفیت تولید نفت بالایی ندارد. اما این امکان که جمهوری های دیگر آسیای میانه مانند قزاقستان هم به این خط لوله متصل شوند فراهم می آید.
وی افزود؛ بر اساس براوردهای موجود، اذربایجان و قزاقستان می توانند معادل ۶۰ درصد از نیاز اسراییل به نفت را تامین کنند. خط لوله باکو-تفلیس-جیهان تقریبا ۱۸۰۰ کیلومتر است. خط لوله انتقال گاز روسیه به چین ۳۰۰۰ کیلومتر تا مرز چین است. در اینجا اجازه دهید به یک نکته مهم اشاره کنم و آن موضوع اهمیت و محوریت پیدا کردن آسیای میانه و قفقاز به عنوان کریدورهای مهم و ژئواستراتژیک تامین و عرضه انرژی برای دهه های آتی است. دایما شبکه ها و کریدورهای انتقال و هاب های انرژی در همسایگی ایران در حال شکل گیری هستند که مسیر ایران را دور می زنند. حالا پس از اعلام فشار تحریمی مضاعف امریکا بر روی چاه بهار باید دید که واکنش دهلی نو، چگونه خواهد بود.
این کارشناس ارشد انرژی یادآور شد: ایران در دههها گذشته بخش اعظم توان دیپلماسی خود را معطوف خاورمیانه، ساخت و نسبت به تحولات شمال و کاسپین غفلت شد. از ظرفیتهای پیمان اکو، سازمان همکاریهای اقتصادی که دبیرخانه آن در تهران است، استفاده معناداری صورت نگرفت.
