مروری بر آنچه نوروز نامیده میشود؛
بیا بهار که ایران در انتظار توست
نوروز در واقع زنگ تفریح ایرانیانی است که خود را از مشغلهها و نگرانیهای روزانه خارج میکنند تا لحظهای به زندگی فکر کنند و فلسفهای غیر اقتصادی و عقلانی بر تن زندگی بپوشانند، و این زیبا بافته خود را با یک سفر در کنار اعضای خانواده و در دامن طبیعتی هزاران ساله که تنها یکی از نشانههای حضور خداوندگار عالمیان است،
در گوشه و کنار کشور چهار فصل ایران در هر زمانی میتوان نقاطی را یافت که فارغ از گرما و سرما در آن لحظهای درنگ کرد و البته به معنای واقعی کلمه زندگی کرد.
به گزارش خبرنگار ایلنا از مشهد، نوروز در واقع زنگ تفریح ایرانیانی است که خود را از مشغلهها و نگرانیهای روزانه خارج میکنند تا لحظهای به زندگی فکر کنند و فلسفهای غیر اقتصادی و عقلانی بر تن زندگی بپوشانند، و این زیبا بافته خود را با یک سفر در کنار اعضای خانواده و در دامن طبیعتی هزاران ساله که تنها یکی از نشانههای حضور خداوندگار عالمیان است، به امید داشتن سالی سرشار از سبزی و زیبایی، بازیابی کنند.
عید گردشی یا صله رحم؟
دید و بازدید یا اصطلاح عید گردشی را عدهای منحصر به ظهور بهار میدانند اما اگر این واژه را موشکافانهتر نگاه کنیم در واقع همان واژه صله رحمی است که منادیان اسلام از پس ۱۴۰۰ سال پیش برایمان به یادگار گذاشتهاند.
حجتالاسلام محمد امینپور امینی، استاد و پژوهشگر حوزه علمیه قم در این خصوص در میگوید: نوروز، که در میان ایرانیان به عنوان یک عید و سنت ملی مرسوم شده زیباییهای خاص خود را دارد. یکی از مهمترین جلوههای آن بحث دید و بازدید و صله رحم و سرزدن به اقوام و خویشان است.
نوروز فرصتی برای نو شدن
اگر به اقصی نقاط جهان برویم همواره میبینیم که آغاز بهار هماره فرصت و محلی برای متبلور شدن و زاد و ولد اندیشههای نیک انسانی است.
و نوروز که خواستگاه تبلور اندیشه ایرانی با سرشت اسلامی است، توانسته ایران و ایرانی را سرآمد تمام مردم جهان کند که با رسیدن بهار روز نویی را آغاز میکنند و از بهار به عنوان فرصتی برای تفکر و اندیشه بهره میبرند.
محبت کالای صادراتی بدون مرز ایرانی
ایران گردی رسمی است که برای ایرانیان با فرا رسیدن بهار رنگ و بو میگیرد و ایرانی فارغ از مسائل اقتصادی و صادرات و واردات همواره فرهنگ والای ایران اسلامی را به تمام جهان صادر میکند و این رسم و شیوه نانوشته در طول قرنها تکرار و تکرار شده است و تا ایران و نوروز استوار است این کالای صادراتی ایرانی بدون هیچ حد و مرز، جغرافیاهای مختلف را پست سر میگذارد و از این سوی کره خاکی به آن سوی کره خاکی صادر میشود بدون این نگرانی که مبادا تحریم و مشکلات گمرگی آن را در بر بگیرد.
و ادامه این مطلب با یافتههایی مجازی که البته کمی غافلگیرانه است کامل میشود که «میراث فرهنگ جهانی در سازمان یونسکو و پذیرش نوروز از سوی مجمع عمومی سازمان ملل به عنوان جشنی جهانی و دعوت به بزرگداشت آن، اکنون نه تنها فرستادن پیامهای نوروزی میان رهبران و مقامات جا افتاده، بلکه جشن گرفتن از سوی مردمانی که از ایران و کشورهای همجوار منطقه به غرب آمدهاند از پوشیدن لباسهای رنگی و جشنهای خودمانی میان دوستان و آشنایان فراتر میرود. ایرانیانی که در غرب زندگی میکنند توانستهاند به نهادهای فرهنگی غرب کمک کنند تا در روزگاری که تنش سیاسی بر پیوندهای میان ملتها سایه انداخته، از راه شناساندن آیینهای نوروزی به معرفی فرهنگ امروزی مردم ایران و منطقه بپردازند. امسال شهرهای بیشتری در اروپا و آمریکای شمالی که در آنها ایرانیان و دیگر مردم همجوار زندگی میکنند، به جرگه جشن گیرندگان نوروز پیوستهاند. در کشورهای ایالات متحده و کانادا جشنها از هر سال گستردهتر شده است.
در بریتانیا، دانشگاهها به صورت روزافزونی نوروز را نیز جشن میگیرند و در لندن موزه بریتانیا و نیز موزه ویکتوریا و آلبرت جشنهایی فرهنگی در پیوند با نوروز برپا کردهاند.»
آیینهای بیمثال نوروز قسمتی از فرهنگ شفاهی ایران زمین
در گوشه و کنار ایران میتوان با آیین و رسومی مواجه شد که هر کدام نشأت گرفته از گوشهای از فرهنگ ایرانی است و البته جذابیت آن هر بیندهای را غرق در شادی و شعف میکند.
خانه تکانی، بیرون کردن کالاهای غیر ضروری و البته کمک به مستمندان و نیازمندان، زیارت اهل قبور، چیدن سفره هفت سین، خواندن دعا و قرآن در لحظه تحویل سال و عیدی دادن به کودکان از رسوم عمومی نوروز است اما برخی از رسوم بسیار منحصر به فرد و جالب هستند که در این میان میتوان به تکم خوانی مردم سرزمین آذربایجان اشاره کرد که در این رسم زیبا و به یادماندنی در چند روز مانده به چهارشنبه سوری صورت میگیرد و تکمچیها و تکم گردانان در بین دو چهارشنبه آخر یعنی اوت چرشنبه و گول چرشنبه میآیند و اشعارشان را خوانده و مژدگانی آمدن عید و فرا رسیدن نوروز را میآورند و عروسک موسوم به تکم را در دست میچرخانند.
البته نوروز در میان قبایل ترکمن خراسان شمالی هم دینی است چرا که آنان با رسومی همچون نوروز کجه، نوروز بامه، سمنی (سمنو) و اجرای بازیهای مختلف توسط جوانان ترکمن حال وهوای دیگری به این جشن و شادی میدهند و همچنین در ایام نوروز مسابقات مختلفی در بین ترکمنها برگزار میشود که میتوان به مسابقات اسب دوانی، کشتی، پرش برای گرفتن دستمال از بلندی، خروس جنگی، شاخ زنی میشها، مهره بازی، تاب بازی اشاره کرد.
نوروز در سرزمین آفتاب
حالا لازم است تا از خراسان شمالی سفری چند ساعته را طی کنیم و به سرزمین تولد آفتاب یعنی خراسان رضوی برویم که انصافاً خراسان بزرگ را میتوان معدنی بر ذخایر ارزشمند گردشگری کشور برشمرد، همانجایی که به برکت قدوم امامی از جنس نور و معرفت، هشتمین قبله آمال شیعیان حضرت علی ابن موسی الرضا (ع) هر گوشه و کنارش رنگ و بوی خاص و جلوهای بینظیر دارد.
با ظهور بهار دوباره فیروزخوانها فضای شهرمان را پس از گذراندن یک زمستان سرد پر از غوقا میکنند و با آن صورتی که تنها از روی خوشی سیاه شده و کلاه قرمزشان در هر کوی و برزن جلوی عابرین را گرفته و از مردم عیدی میگیرند.
این روزها کم کم جوانههای گندم خیس خورده دست مادر بزرگها دارند سروشکل میگیرند تا بوی سمنو از هر محلی به مشام برسد و با پخش سمنو به دوست و همسایه نوروز را خوش آمد بگویند.
مراسم «علفه» در روستاهای استانهای خراسان بویژه مناطق جنوبی خراسان رضوی و جنوبی چون گناباد، بیرجند، قاین، سرخس، بجنورد، فردوس و تربت حیدریه درآخرین روز سال یعنی روز قبل از نوروز انجام میشود در نیشابور علفه دو روز است، یک روز پیش از نوروز و دیگری روز اول سال است. در سبزوار و قوچان سه روزمانده به نوروز علفه است و درگز و اطراف آن دو روز قبل از نوروز علفه نامیده میشود
دز این مراسم که شیوههای اجرای مختلفی دارد معمولا مردم به صحرا رفته ومقداری علف سبز آورده و آن را در سر در و آستانه خانه وکلیددان و بر سر قبر تازه درگذشتگان خودمی گذارند و در نگاهی عمومیتر مردم دز آستانه رسیدن سال نو با حضور در قبرستانها برای شادی روح اموات خود قرآن وفاتحه خوانده وخیرات میکنند.
نوروز یک پایان و یک آغاز یک روزگار
اما از هر چه بگذریم سخن بزرگترها خوشتر است، باید سعی ما بر این باشد که حداقل روز نخست عید را پایانی بدهیم برآنچه که در طول ۳۶۵ روز پیشین برایمان کدورتهایی را ایجاد کرده و آغاز کنیم راهی روشنتر را برای ۳۶۵ روز باقی مانده تا نوروزی دیگر و بهترین صفتی را که همواره در وجود ایرانیان نهفته است و حد تفاوت یک ایرانی و غربی که همان احترام به بزرگترها را در این عید از همان اول با رفتن به دیدار بزرگترهایمان برای آیندگان و به ویژه کودکانمان نهادینه و یادگاری بگذاریم.
محمد جواد ابوعطا