خبرگزاری کار ایران

جانشین فرماندهی انتظامی استان اصفهان:

سرقت به عنف؛ علل و عوامل و راهكارهای پیشگیرانه

سرقت به عنف؛ علل و عوامل و راهكارهای پیشگیرانه

برداشتن یا تلاش برای برداشتن هر چیز ارزشمندی از یک شخص به زور و یا با تهدید که به صورت غیر منتظره، ناگهانی و گاهی اوقات همراه با ترسانیدن را سرقت به زور یا به اصطلاح سرقت به‌عنف می‌گویند.

ایلنا:سرقت یک نوع کج رفتاری اقتصادی است و از آن جهت که این نوع کج رفتاری اقتصادی به صورت آشکار و گاه خشن و نیز از سوی یک پایگاه اجتماعی یعنی افراد طبقه ضعیف صورت می گیرد، جزء جرایم خشن محسوب می‌گردد.

رقت از باسابقه‌ترین جرایم بشری است که در جامعه های مختلف به شیوه های گوناگون دیده می شود و با گذشت زمان روش های سرقت، نوع اموال و اشیای مسروقه و وسایل مورد استفاده برای ارتکاب سرقت تغییر یافته است به گونه‌ای که امروزه برخی از سارقان از آخرین تکنیک ها و تکنولوژی‌ها برای پیشرفت کار خود استفاده می کنند و به همین دلیل مقابله با آنها برای پلیس سخت تر می‌گردد.

روان‌شناسان بر این عقیده اند که عمل دزدی در افراد سارق بیش از اینکه جنبه دیگرآزاری داشته باشد ماهیت تامین نیازهای سارقان را دارد و به عبارتی خود سارق برای اینکه نیازهای خود را رفع کرده باشد دست به سرقت میزند.

سرقت به انواعى از قبیل سرقت از منازل، مراكز تجارى و مغازه ها، جیب برى، كیف قاپى، گردن بند قاپى، سرقت وسایط نقلیه و تجهیزات داخل خودرو، سرقت احشام، سرقت هاى مسلحانه و راهزنى، سرقت هاى كامپیوترى و سرقت از طریق هیپنوتیزم تقسیم مى شود. بررسى آمار حكایت از رشد بى سابقه جرم سرقت طى چند سال اخیر داشته و گویاى این واقعیت است كه جرم سرقت بعد از جرایم مربوط به «قاچاق مواد مخدر و اعتیاد» دومین رتبه را در بین جرایم مردان و سومین رتبه را بین جرایم زنان داشته است.

همچنین بیشترین بزه كودكان در ایران «سرقت» است كه با هدایت بزرگسالان صورت مى گیرد.شروع سرقت از اوان كودكى بوده و انگیزه هایى مانند نیاز و جلب توجه فرد را به سمت سرقت سوق مى دهد، این در حالیست كه سرقت از جرایمى است كه در تمام گروههاى سنى دیده مى شود ولى نوع و فراوانى آن در گروههاى مختلف سنى متفاوت بوده و از نظر جنس نیز سرقت زنان نسبت به مردان بسیار كم است.

تحقیقات حاكیست كه سارقان معمولاً از یكسرى عقده هاى روحى و روانى رنج مى برند و این عقده ها را با اارتكاب سرقت ارضاء مى كنند، از سوى دیگر سارقین افرادى ضعیف النفس و بى ثبات از نظر شخصیتى هستند كه اعتماد به نفس نداشته و زود تحت تأثیر قرار مى گیرند و ممکن است دست به خشونت بزنند و با آزار و اذیت قربانیان، اموال آنها را بدزدند.

همچنین در میان عوامل اجتماعى فاكتورهایى از قبیل عوامل اقتصادى شامل تورم، گرانى، فقر و نیازهاى اولیه، نیازهاى رفاه طلبانه، نیازهاى كاذب و نیازهاى مقطعى براى مداواى بیمارى ها، فقر فرهنگى، بى سوادى و كم سوادى، تنبلى، تن پرورى، بى عدالتى اجتماعى كه باعث ایجاد ناامیدى در جامعه شده و منجر به گرفتن امكاناتى از طبقه محروم شده مانند سیاست پولى كردن دانشگاهها و... در وقوع سرقت مؤثر است. در استان اصفهان نیز آمار سرقت های بعنف همچنان بالا بوده و تاثیرات زیاد آن بر امنیت و احساس امنیت اجتماعی دلیلی بر انتخاب این موضوع جهت گزارش اجتماعی گردید.

تعریف سرقت به عنف

برداشتن یا تلاش برای برداشتن هر چیز ارزشمندی از یک شخص به زور و یا با تهدید که به صورت غیر منتظره، ناگهانی و گاهی اوقات همراه با ترسانیدن را سرقت به زور یا به اصطلاح سرقت بعنف می گویند. ویژگی مشترک در تمامی این نوع سرقت ها عبارت است از اینکه مجرم با فرد قربانی مواجه می شود و اگر زور یا تهدید در کار نباشد از شمول اینگونه سرقت ها خارج است.

زورگیرها هم در ردیف این نوع سرقت ها قرار دارند. زورگیرها در نقاط خلوت قربانی خود را انتخاب کرده و با تهدید و زور، محتویات جیب وی را خالی نموده و فرار می کنند. در سرقتهای بعنف، جبر و زور و عناصری مانند عنصر قانونی جرم، عنصر مادی جرم و عنصر روانی جرم وجود دارد که در ادامه بیشتر توضیح داده می شوند.

1.عنصر قانونی جرم: ماده ی 23 قانون مجازات عمومی مصوب 1304 در فصل هفتم تحت عنوان "سرقت" مقرر داشته بود «هرگاه سرقت، بعنف باشد مرتکب به حبس جنایی درجه یک از سه سال تا پانزده سال محکوم خواهد شد و اگر جرحی نیز واقع شده باشد به حداکثر مجازات محکوم می‌شود.»

در حال حاضر عنصر قانونی جرم سرقت بعنف عبارت از ماده ی 652 قانون مجازات اسلامی است که مطابق این ماده هرگاه سرقت مقرون به آزار باشد و یا سارق مسلح باشد به حبس از 3 ماه تا ده سال و شلاق تا 74 ضربه محکوم می شود و اگر جرحی نیز واقع شده باشد علاوه بر مجازات جرح به حداکثر مجازات مذکور در این ماده محکوم خواهد شد.

2.عنصر مادی جرم: رکن اصلی جرم سرقت در حقوق ایران "ربایش" است که بدون تحقق آن عنصر مادی جرم سرقت به وقوع نخواهد پیوست و لازمه ی تحقق ربایش نقل مکان دادن مال از محلی به محل دیگر است. عنصر مادی جرم سرقت بعنف(سرقت مقرون به آزار و یا تهدید) عبارت است از ارتکاب فعل یا رفتار مادی فیزیکی از سوی سارق به شکل ربایش همراه با آزار و تهدید متصرف مال یا دیگران. بنابراین شرط اصلی برای تحقق عنصر مادی این قسم سرقت آن است که سارق یاسارقین در حین سرقت و مقارن آن برای ربودن مال منقول متعلق به دیگری اقدام به آزار و یا تهدید کرده باشند. بدیهی است که با توجه به اطلاق ماده در تحقق جرم مذکور شدت آزار یا تهدید شرط نیست. بنابراین نواختن یک سیلی به گوش مالباخته یا تهدید به کتک زدن او برای تحقق شرط مذکور در ماده کفایت می‌کند. همین طور منظور از جرح نیز هرنوع جراحت اعم از سطحی یا عمیق اس

ت. به علاوه همانطور که عبارت عام ماده نشان می دهد لازم نیست که آزار یا تهدید علیه شخص مالباخته باشد یا جراحت لزوماً به جسم خود وی وارد شود. بنابراین تهدید به مجروح کردن یا کشتن یکی دیگر از افراد حاضر در صحنه یا حتی رهگذری که رابطه ی خاص با صاحب مال داشته باشد برای تحقق عنصر مادی جرم و شرط آزار یا تهدید مذکور در ماده کفایت می کند. لیکن هرگاه شخص ثالثی که تهدید متوجه او می شود کسی باشد که تهدید یا آزار او تاثیر منفی بر صاحب مال نداشته باشد تحقق شرط مذکور در ماده بعید به نظر می رسد.

3.عنصر روانی جرم: جرم سرقت مقرون به آزار یا تهدید(سرقت بعنف) از جمله جرایم عمدی است بنابراین عنصر روانی آن عبارت است از این که اولاً سارق در ارتکاب عمل مادی ربودن مال متعلق به دیگری عمد و سوء نیت داشته باشد یعنی به قصد تصرف مال اقدام به ربایش آن کرده باشد(سوء‌نیت‌عام). ثانیاً مال منقول متعلق به دیگری را آگاهانه و از روی علم بعد از ربودن تصرف کند و ببرد(سوء‌نیت‌خاص).

علاوه بر این شرط اصلی تحقق این نوع سرقت عبارت است از این که سارق در حین سرقت به آزار یا تهدید صاحب مال یا دیگران متوسل شده باشد. بدین ترتیب اعمال خشونت از سوی سارق که نشانگر تجری بیش از حد وی برای ربودن و بردن مال دیگری است بایستی از روی عمد و اراده و برای انجام سرقت بوده باشد. بدیهی است تشخیص آزار یا تهدید برای انجام سرقت با دادگاه صالح رسیدگی کننده به پرونده است که در هر مورد با توجه به اوضاع احوال قضیه و عرف متداول احراز خواهد کرد.(خلعتبری، خوشزاد، احمدی، 1384،166)

سرقت مقرون به آزار: مقصود از آزار هر نوع صدمه و آسیبی اعم از جسمی و یا روحی، هرچند خفیف است که سارق در جریان سرقت و ضمن آن و برای انجام سرقت نسبت به متصرف مال یا شخص یا اشخاصی که در صحنه ی جرم حاضرند بعمل آورد ولو اینکه صدمه وارده موجب جراحت یا موجب آثاری در بدن نشود.

سرقت مقرون به تهدید: در اصطلاح مقصود از تهدید عبارت است از هر نوع اعمال زور و قدرت برای ترسانیدن متصرف مال یا شخص و اشخاص دیگر حاضر در صحنه ی جرم در حین سرقت. در مورد اعمال تهدید‌آمیز باید خصوصیات طرف و اوضاع و احوال واقعه از هر جهت در نظر گرفته شود.

اهمیت و ضرورت برخورد با سارقان بعنف:

مبارزه مستمر و هدفمند با سرقت های بعنف(زورگیران خیابانی، کیف قاپی، سرقت های تحت پوشش مسافر و مسافربر و سرقت های تحت پوشش مامورین انتظامی) یکی از اهداف اولویت دار پلیس می باشد به همین جهت در خصوص ضرورت پرداختن به موضوع سرقت بعنف بایدگفت؛ بر اساس تغییرات وسیع اجتماعی در جامعه كنونی ایران و رشد توسعه تکنولوژی با گذشت زمان، شیوه‌ها و روش‌های سرقت انواع اموال و اشیاء مسروقه و وسایل و ابزار مورد استفاده برای ارتكاب سرقت تغییر یافته بطوری كه امروزه برخی از سارقان از آخرین تكنیك‌ها و تكنولوژی‌های روز برای پیشبرد كار خود استفاده می‌كنند.

تکنولوژی هایی مانند سرقت مسلحانه و کیف قاپی. همچنین با گرم شدن هوا در اواخر فصل بهار و شروع فصل تابستان، مردم شهر اصفهان اکثراً به پارکها و بوستانهای شهر پناه آورده تا از گرمای زیاد در امان باشند و نیاز فیزیولوژیک خود را برطرف کنند همچنین ممکن است با پوشش کمتری در خیابانها حاضر شوند غافل از اینکه برق طلاها و جواهرات و اشیای قیمتی باعث شده تا آنها در بند یک آسیب اجتماعی دیگر یعنی سرقت قرار بگیرند که در بیشتر مواقع مقرون به آزار و تهدید می‌باشد.

با این وضعیت باید چاره ای اندیشید تا به مراتب از وقوع این حوادث که بدون تردید باعث خدشه دار شدن عنصر امنیت و تامین آرامش و مهمتر از همه احساس امنیت در جامعه می‌شود کم کرد.

تهدیدات و آسیب ها:

· توریستی بودن اغلب شهرهای این استان و داشتن گردشگران داخلی و خارجی

· کنترل ضعیف خانواده بر کودکان و نوجوانان خود در بسیاری از موارد

· رقابت های ناسالم در جامعه و وجود باورهای غیر اسلامی

· ارتباط و تعامل با افراد مجرم و دوستان ناباب

· نمایش جواهرات و اشیای قیمتی در ملأ عام

· حضور اتباع افغانی به دلیل کاهش فرصت های شغلی افراد بدون تخصص داخلی

· کارکرد ضعیف نهاد‌ها، سازمانها و ساختارهای اجتماعی در تولید امنیت

· وجود نقاط جرم خیز زیاد در این استان(حاشیه نشینی)

· عدم سرمایه گذاری و مدیریت مناسب از سوی نهادهای اجتماعی در خط تولید

· وجود نقص در کالبدهای زندگی اجتماعی کلانشهر اصفهان

· جغرافیا و فیزیک نامناسب محله و شهر به گونه ای که جهت سرقت مناسب است

نتیجه گیری و ارائه راهکارها و پیشنهادات:

پیشنهادات انتظامی:

ü اتخاذ تدابیر امنیتی بیشتر توسط پاسگاهها در مناطق جرم خیز و نظارت بیشتر بر مجرمین شناخته شده

ü استفاده از اطلاعات و توانمندیهای نیروهای بسیج که در بطن محلات بوده و بر نقاط و اشخاص مرتبط با جرم به خوبی اشرافیت دارند.

ü ایجاد روشنایی بیشتر در بوستان ها و پارک های دور از شهر و خلوت تر

ü تشدید برخورد با سارقین بعنف و اجرای حکم در ملأ عام تا درس عبرتی برای سایر سارقین باشد

ü گسترده نمودن فعالیت های منابع و مخبرین در جهت جمع آوری اخبار

ü تعامل با شهرداری جهت بر طرف کردن موانع کار پلیس مانند کوچه های تنگ و تاریک و مناطق کم جمعیت و تاریک

ü توسعه پلیس محله محور و استفاده از نگهبانان محله به صورت جدی

پیشنهادات فرهنگی:

ü آگاهی دادن به خانواده ها برای نظارت و کنترل بیشتر آنان بر فرزندان و گوشزد کردن میزان مجازات جرایم در صورت ارتکاب سرقت بعنف توسط آنان

ü اطلاع رسانی شفاف برای تشویق جوانان برای فرصت هایی که جامعه برای آنها قرار داده است

ü شناسایی نوجوانان بزهکار و هدایت آنها به سمت مراکز مشاوره و مددکاری نیروی انتظامی

ü ساماندهی و کنترل معتادان ولگرد و بی بضاعت

ü فعال نمودن رسانه های جمعی و گروهی با نظارت دیگر ارگانهای مربوط در خصوص آموزش همگانی

ü تقویت آموزه های اسلامی توسط مسئولین فرهنگی در بین افراد مستعد کجروی

ü آگاه سازی شفاف از خطر در معرض قرار دادن اشیای قیمتی توسط ارگانهای مربوطه

پیشنهادات اجتماعی:

ü با توجه به کاهش سن جرم باید قوانینی متناسب با این قشر ارائه گردد

ü با توجه به اینکه سرقت جرمی است که بر علیه اموال دیگران صورت می‌پذیرد و ارتباط تنگاتنگی با مساله فقر و بیکاری دارد، پس باید از طریق راهکارهای اقتصادی و سیاسی در جهت کاهش فقر اقدام شود

ü فراهم نمودن شغل مناسب جهت افراد آزاد شده از زندان و اجرای مجازات برای سارقینی که سابقه تکرار و تعدد جرم را دارند.

ü تغییر تا حد امکان در بافت شهری مناطق جرم خیز جهت مدیریت بهتر سرقت‌های بعنف

منابع و ضمائم:

v بیات، بهرام، فراتحلیل آسیب های اجتماعی، معاونت اجتماعی_اداره کل مطالعات اجتماعی

v محسنی، منوچهر(1390) جامعه شناسی انحرافات اجتماعی، انتشارات طهوری

v خلعتبری، عبدالحسین- خوش زاد،سید رضا- احمدی، احمد رضا(1384) سرقت های مسلحانه و به عنف- کتابسرای تندیس

تهیه و تنظیم، سرهنگ كارآگاه حسین حسین زاده، جانشین فرماندهی انتظامی استان اصفهان

 

ارسال نظر
پیشنهاد امروز