سوختهای فسیلی آثار تاریخی را در معرض خطر قرار دادهاند
آلودگی هوای اصفهان، دست به گریبان تاریخ شده است
آلودگی هوا در کلان شهری چون اصفهان اینبار دست به گلوی آثار تاریخی شده و چشم آثار کهن را میسوزاند. تصاویر را هم تار و غبار آلود کرده است؛ تصاویری که در کوچه پس کوچههای گرد و خاک گرفته تاریخی مییابی.
ایلنا: آلودگی هوا در کلان شهری چون اصفهان این بار دست به گلوی آثار تاریخی شده و چشم آثار کهن را میسوزاند. تصاویر را هم تار و غبار آلود کرده است؛ تصاویری که در کوچه پس کوچههای گرد و خاک گرفته تاریخی مییابی.
به گزارش خبرنگار ایلنا از اصفهان،آنجا که حسی قوی و شیرین، خاطره صدها سال پیش را زنده میکند. آنجا که همچنان گرم و زنده است،اما در پس تمامی این خاطرات که ریشه دوانده، در تاریخ چند ساله ما دود و دم بیداد میکند و بر سر بناهایی میکوبد که از خاک برآمدهاند و روزی دیگر به خاک خواهند نشست.
به گفته دوستداران میراث فرهنگی آثار جبران ناپذیر آلودگی هوا، چون روز به روز و آهسته آهسته به پیش میرود به چشم نمی آید. ولی پس از مدتی میبینی که این دود و سرب چنان در بافت تاریخی اصفهان نفوذ میکند که بیرون کشیدن آن تقریبا ناممکن است. حالا با وجود تکنولوژی و ماشین باید نشست و رنگ باختن کاشیها و آجرهایی را دید که شاید تا چندی دیگر چیزی از آنها نماند.
دود ناشی از سوخت های فسیلی نه تنها بر آجر و سنگ بلکه بر کاشیها و چوب ها نیز اثر میگذارد و مثل خوره آنها را میبلعد.نیلی نیلگون کاشیها، خاکستری شده و آجرها رنگ اخرایی خود را به دوده ها بخشیدهاند.
انگار فراموش کرده ایم که تاریخ گذشته، دیگر برای آینده نخواهد بود. اگر با همین منوال به سمت ماشینهایمان برویم و کارخانجاتمان همینطور آلودگی به خورد آثاری بدهند که مظلومانه و به تدریج شاهد مرگشان هستیم. هم اکنون طبق اظهار نظر مسئولان میراث فرهنگی و گردشگری اصفهان، بیش از 40 اثر تاریخی در این استان وجود دارد.آثاری که در خطر هستند و استاندار اصفهان هم در این رابطه اعلام خطر کرده است.
به گفته بالاترین مقام استان اصفهان، کارخانجات صنعتی در چهار طرف شهر اصفهان بلای جان مردم و آثار تاریخی شده است و اکنون به حدی رسیده که از ادارات هم کاری ساخته نیست و باید منتظر فاجعه بود.چرا که سازمان میراث فرهنگی هزینه کافی برای مراقبت از اماکن تاریخی که حالا آغشته به آلودگی هوا هستند، ندارد.
به گفته رضا صدر، کارشناس محیط زیست و دوستدار میراث تاریخی، چاره کار در استفاده نکردن از سوختهای فسیلی و به طور کلی استفاده کمتر از اتومبیل است: این به عهده مردم و چاره دیگر بر عهده مسوولان و مدیران است، پیاده محوری و دور کردن اتومبیلها از پای آثار تاریخی،ضامن سلامت بازدیدگنندگان، امنیت و بقای بیشتر آثار باستانی است.
در همین رابطه حسین یقینی، كارشناس میراث فرهنگی، نیز با اشاره به اینکه آلودگی هوای اصفهان آثار تاریخی را تخریب میكند، میگوید: كاشیهای گنبدهای فیروزهایی مساجد استان اصفهان بر اثر آلودگی هوا پوسته شده و در حال تخریب است. بماند که سرپرست سازمان میراث فرهنگی،صنایع دستی و گردشگری اصفهان که خودش در کنه قضیه است، هم با این مساله موافق است که آلودگی هوا مهمترین عامل آسیب به بناهای تاریخی اصفهان است.
محسن مصلحی با تاکید بر اینکه این آسیب هنگامی هم که گازهای آلودهکننده با باران ترکیب میشود و تولید باران اسیدی میکند به مراتب بیشتر است، می گوید:به همین منظور،تحقیقاتی را در مورد استفاده از فناوری نانو روی بناهای تاریخی اصفهان از جمله گنبدها و آجرهای پلها شروع کردهایم که هنوز به نتیجه قطعی نرسیده اما در پی آن هستیم که این کار با سرعت انجام شود چرا که آلودگی هوا در شرایط امروز شهر اصفهان یک آلودگی مستمر است که آسیب آن هر چند اندک، اندک ولی هر روز وجود دارد است.
همین یکی دو سال پیش، پس از فرو ریختن بخشی از کاشیهای گنبد مدرسه چهارباغ، تحقیقاتی برای کارهای مرمتی انجام شد تحقیقاتی که با همکاری دانشگاه هنر و چند دانشگاه دیگر بود. اما با توجه به اینکه هنوز نتیجهای حاصل نشده، همچنان این آثار تاریخی اصفهان هستند که قربانی تاثیرعوامل فیزیكی و شیمیایی میشوند.
کارشناسان میراث فرهنگی اعتقاد دارند: تغییرات حرارتی و افزایش و كاهش نابهنگام دما هم سبب تخریب بناهای تاریخی میشود و این در مورد اصفهانی که حالا با کم و زیاد شدن و نبود آب در رودخانه، آب و هوای کویری را تجربه میکند هم صدق میکند. این در حالی است که استفاده از سوختهای فسیلی هم این مساله را تشدید کرده است. دی اکسیدکربن موجود در هوا، دود ماشین و کارخانهجات وقتی با رطوبت ترکیب شود، تبدیل به اسید خواهد شد.ترکیبات سولفورکربن و تتراکلراید کربن، وقتی بر روی لایههای آجری کاشی و یا ساروج پلها مینشیند، باعث ایجاد چربی بر روی این سازهها میشود و در طول زمان ساروج و آهک را تضعیف و نفوذپذری آب در آن را زیاد میکند.ضمن اینکه دی اکسیدکرین در صورتی که دمای هوا بالاتر برود سرعت تخریب را تسریع میکند.
به گفته حسین یقینی، كارشناس میراث فرهنگی، دوستداران میراث فرهنگی نقش آلایندهها را نادیده میگیرند که به مراتب مخرب تر است.
وی با بیان اینكه آثار و بناهای تاریخی كه در حال تخریب است را باید ابتدا شناسایی و بعد مرمت یا بازسازی كرد، میگوید: سازمان میراث فرهنگی اصفهان فعالیتهای خوبی در این زمینه انجام داده است. البته این مساله در طی سالهای اخیر در اغلب کشورها بهوجود آمده و آثار و بناهای تاریخی که ضمن قرون متمادی از دستبرد زمانه مصون مانده بودند در طی چند دهه اخیر آسیبهای فراوانی را به خاطر آلودگی هوا دیدهاند. علت این امر را باید در آلودگی هوای شهرها و مراکز صنعتی جستجو کرد.زیرا هوای این مناطق غالبا با دود حاصل از سوخت کورهها و منازل اشباع شده است. به گفته کارشناسان از میان مواد مضری که از سوختن نفت و ذغال در هوا منتشر میشود، میتوان دوده و گازهایی نظیر انیدرید کربنیک و انیدرید سولفورو را نام برد.
گاز اخیر در آب و مه و باران و برف حل شده و به اسید سولفورو و بتدریج به اسید سولفوریک تبدیل میشود که همگان تا حدودی از خواص مخرب و خورنده آنها آگاه هستند. به طور متوسط شش درصد (6%) وزن سوختهای معمولی تبدیل به دوده میشود و از دوده نیز تا پنج درصد (5%) اسید سولفوریک بهدست میآید. معمولا هوایی که در هر متر مکعبش به طور متوسط پنج میلی گرم انیدرید سولفورو یافت شود، هوای آلوده به شمار میآید. باید در نظر داشت که در نتیجه سوخت هر گیلوگرم ذغال بیست گرم انیدرید سولفورو متصاعد میشود و به این ترتیب میتوان پیش بینی كرد که در مراکز صنعتی سالیانه چه مقدار معتنابهی از این گاز در هوا منتشر میشود. این در حالی است که مصرف روزافزون روغنهای سنگین، مانند مازوت و نفت سیاه و غیره وضعیت را وخیمتر كرده است. زیرا میزان انیدرید سولفور حاصل از سوختن آنها به مراتب بیشتر از ذغال است و در حقیقت با توجه به ارقام بالا میتوان ادعا کرد که مراکز صنعتی و شهرهای بزرگ به منزله یک کارخانه و منبع بزرگ تولید کننده اسید سولفوریک است. به اعتقاد کنعانی، کارشناس سازه به هر حال در هوای آلوده روی آثار تاریخی، معمولا قشر غیر قابل نفوذ و سختی از دوده و گرد و خاک تشکیل میشود که دارای مقدار زیادی گچ است. تشکیل این لایه سیاه رنگ و بدنما اولین قدم خرابی و فساد است. دومین مرحله آن هنگامی شروع میشود که فساد به علت نفوذپذیری لایه مزبور از آن تجاوز کرده و به طبقات زیرین برسد و در نتیجه تبلور مواد مختلف در زیر این قشر اتصال آن به مواد سالم از بین رفته و بتدریج جدا میشود و به مرور زمان قشر سولفاتی به شکل تاولها و فلسهایی در آمده و بهتدریج پوستهپوسته شده و میریزد و طبقهای که از زیر آن نمایان می شود، کمکم با آب باران شسته شده یا بوسیله باد به آسانی سائیده میشود. هم اکنون براساس مقررات یونسکو اگر دولت ها از مقررات و ضوابط نگهداری میراث فرهنگی شان در برابر عوامل ویرانگری همچون آلایندههای شیمیایی یا دزدی و تخریب جلوگیری نکنند، نام آن اثر از فهرست یونسکو حذف خواهد شد.تاریخ اصفهان حالا پر است از این دلنگرانیها که مبادا به علت ویران شدن در برابر آلودگی از این فهرست جدا شوند و به جمع آثاری بپیوندد که در حال فراموشی است. پس ای کاش اعتبارات کم یا عدم توانایی ادارات بهانه شود.اصفهان به عنوان یک کلان شهر، نیازمند ناوگان حمل و نقلی قوی است که باعث میشود ماشینهای تک سرنشین کمتر در خیابانهایش تردد کنند. باید بودجه و فرهنگسازی و ناوگان پر توان حمل و نقل عمومی دست به دست هم بدهند تا آثار تاریخی از دلهره تخریب بیرون بیایند...