گاه شماری آذری؛ آیینی مقدس برای زمان سنجی:
تقویم محلی آذربایجان شرقی ثبت ملی شد
گاهشمار و تقویم محلی این خطه علاوه بر اینكه ابزاری برای زمان سنجی است، جنبه تقدس و آیینی نیز دارد.
ایلنا- تبریز: مدیركل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان شرقی از ثبت گاه شمار محلی آذربایجان شرقی در فهرست میراث ناملموس آثار ملی کشور خبر داد.
به گزارش خبرنگار ایلنا تراب محمدی امروز در جمع خبرنگاران گفت: گاهشمار و تقویم محلی این خطه علاوه بر اینكه ابزاری برای زمان سنجی است، جنبه تقدس و آیینی نیز دارد.
وی افزود: آیین ها و رسوم مردم آذربایجان شرقی از دیرباز با رویدادهای طبیعی وکیهانی همراه بوده و با توجه به طلوع و غروب ستارگان، حرکات خورشید، ماه و دیگر اجسام سماوی سنجیده
می شدند.
محمدی مهمترین شاخص این دانش و گاهشمار را باورها و اعتقاداتی دانست که مردم با آنها عجین شده اند و افزود: در گذشته مردم بر اساس این تقویم، برنامه ریزی فعالیت های اقتصادی و فرهنگی خود را انجام می دادند.
وی بیشتر رسوم و آداب محلی را بر اساس همین گاهشماردانست و گفت: در این تقویم، هنگامی که فصل بهار شروع می شود، روز 25 فروردین (در تقویم محلی نیسان)، مردم در تمام نقاط
آذربایجان شرقی منتظر آمدن باران می مانند.
مدیركل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان یادآور شد: در آذربایجان شرقی گاهشماری و حساب و کتاب سال، ماه و ایام در میان روستائیان مرتبط با نوع معیشت ایشان اعم از کشاورزی، دامداری و شرایط اقلیمی است که دانش و تجربه انسانی نیز در این زمینه دخیل بوده است.
محمدی با اشاره به اینكه این گاهشماری نیز همچون سایر تقویم ها بر چهار فصل سه ماهه متکی است و هریک از فصول و ماهها نام خاصی برای خود دارند، اظهار داشت: فصل ها در این زبان به ترتیب یاز (بهار)، یای (تابستان)، پائیز (پاییز) و قئش (زمستان) نامیده می شوند.
وی افزود: هر یک از ماه ها نیز در میان مردم تقسیماتی همچون چهار روز اول فروردین (به نماد چهار فصل سال و بر اساس در نظر گرفتن شرایط جوی) و ده روزه یا دهلیزه (ده روز اول فروردین) دارند كه طی این ایام هوا رو به سردی می گراید.
محمدی تصریح كرد: «گئچی قیران» (سرمای اواسط اردیبهشت که موجب مرگ و میر بز ها می شود)، «یایین قیخ بئشی» (چهل و پنجم تابستان و اوج گرما(، «قویروق دوغدی»، «کَلوَز»، چله کوچک وچله بزرگ، چار چار، اوغری نفس و دوغری نفس نیز از دیگر تقسیمات و روزهای این تقویم هستند.
وی هر یک از این ایام و ماه ها را ضمن داشتن معانی و مفاهیم خاص، دارای داستان ها، باورها و اعتقاداتی نیز در بین مردم عنوان كرد و گفت: در آذربایجان شرقی، ماههای قمری را «ملت آیلاری» (ماه های ملت) و ماههای شمسی را «دولت آیلاری» (ماه های دولتی) می خواندند.
محمدی یادآور شد: در روستاها بیشتر تقویم زراعی و دامداری كه یك نوع تقویم محلی نشات گرفته از فصول و شرایط جوی بوده، كاربرد دارد كه در گذشته معمولا افراد با سواد و قرآن خوانها تقویمنامه هجری و قمری را به مردم یاد میدادند.
وی با تاكید بر اینكه این نوع گاهشماری در اغلب نقاط آذربایجان شرقی با تفاوت بسیار کم مرسوم بوده است، تصریح كرد: هرچند در دو سه دهه اخیر گاهشماری های محلی جای خود را به تقویم رسمی داده اند اما در نقاط عشایری و روستایی کم و بیش این میراث معنوی همچنان دایر است.
محمدی با بیان اینكه هنوز گاهشماری محلی در زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم تاثیر قابل ملاحظه ای دارد، اظهار داشت: با ثبت ملی این آیین، اقدامات و راهـكارهای حفـاظتی همچون مستندسازی، تحقیق، حفظ وضع موجود، حمایت، ترویج، ارتقاء و احیاء در رابطه با گاه شماری محلی آذربایجان شرقی انجام خواهد گرفت.