در حاشیه چهاردهمین جشنواره تئاتر مقاومت:
ریز و بم عروسک «قرهگؤز» در تبریز واکاوی میشود
کارگاه آموزشی نمایش سایه توسط دو تن از اساتید خارجی «چنگیز اوزک» از ترکیه و «کارلئوس» از نروژ برگزار میشود.
ایلنا: در حاشیه برپایی چهاردهمین جشنواره سراسری تئاتر مقاومت در تبریز، کارگاه سه روزه آموزش نمایش عروسکی (سایه) نیز در تئاتر شهر تبریز آغاز به کار کرد.
ببه گزارش ایلنا کارگاه آموزشی نمایش سایه توسط دو تن از اساتید خارجی «چنگیز اوزک» از ترکیه و «کارلئوس» از نروژ برگزار میشود که در نخستین قدم صبح سه شنبه استاد چنگیز اوزک با مقدمهای از تاریخچه پیدایش این عروسکها در ترکیه، زنگ آغاز این کارگاه را به صدا در آورد.
چنگیز اوزک یکی از چهرههای برجسته تئاتر عروسکی با گرایش سایه بوده و همچنین مدیریت فستیوال بزرگ عروسکی در ترکیه را بر عهده دارد. وی پس از این کارگاه سه روزه در تبریز، برای ادامه دورههای آموزشی خود به ۶ کشور دیگر جهان نیز سفر خواهد کرد.
نمایش عروسکی یا خیمهشببازی طبق آخرین نظریهها در اصل از ایران شروع شده اما در زمان ترکهای عثمانی به ترکیه رفته و در آنجا قوت گرفته و تحت عنوان نمایش قرهگؤزKaragöz)) یا (چشم سیاه) معروف شده است.
ﺗﺌﺎﺗﺮ سایهای ترکیه ﺷﺨﺼﯿﺖ ﻣﻌﺮوﻓﯽ به نام ﻗﺮهﮔوﺰ دارد که از آﻏﺎز ﻗﺮن ھﻔﺪھﻢ از ﺑﯿﻦ دﻟﻘﮏﻋﺎﻣﯽ ﭘﯿﺪاﯾﺶ ﺷﺪ. او ﺷﺨﺼﯿﺘﯽ ﻣﺎﺟﺮاﺟﻮ، ﺧﻮﺷﮕﺬران، ﺗﻨﺒﻞ و ﺑﯿﮑﺎره دارد. ھﻨﺮﻣﻨﺪان و نمایشنامه نویسان ﺗﺌﺎﺗﺮ ﻋﺮوﺳﮑﯽ ترکیه ﺳﻌﯽ ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ به ﺧﺎﻃﺮ ﻟﺤﻦ ﮔﺰﻧﺪه و ﻧﯿﺶ دارش که ﻣﻌﻤﻮﻻً به دور از ﻣﻼﺣﻈﺎت در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻗﺪرﺗﻤﻨﺪان ﺳﺨﻦ ﻣﯽﮔﻮﯾﺪ، از او ﺑﮭﺮه ﺑﺒﺮﻧﺪ. در ﻧﻤﺎﯾﺸﻨﺎمه ﻧﻮﯾﺴﯽ ﻣﻨﻄقه آذرﺑﺎﯾﺠﺎن اﯾﺮان ھﻢ از اﯾﻦ ﺷﺨﺼﯿﺖ در ﻧﻤﺎﯾﺶھﺎی ﮐﻤﺪی ﺑﺮای اﺟﺮای ﺻﺤﻨﮫای ﺑﮭﺮه گرفته ﺷﺪه اﺳﺖ.
میتوان ادعا کرد قدیمیترین و مجللترین نمایش عروسکی و خیمه شب بازی در تبریز اجرا میشد که هم متاثر از سنتهای مغولی بود و هم امکانات نمایشهای عثمانی را میشناخت. به گواه تاریخ، ظاهرا در شهرهای اطراف تبریز عروسکها بزرگتر بودند و مفاصل حرکتی بیشتری داشتند.
تاریخ را که زیر و رو کنید، میفهمیم تبریز در دوران حکومت قاجار مرکز ولایتعهدی شاهان این سلسله بود و به همین دلیل هم خیمه شب بازی به عنوان یکی از سرگرمیهای شاهزادگان قجری در این شهر رونق بسیار داشت.
هنر عروسک گردانی در طول تاریخ همواره در سراسر ایران رواج داشته است. در این میان، گرچه هر یک از اقوام مناطق مختلف کشور از سبک و شیوه نمایشی ویژهای برای خود برخوردار بودهاند و این هنر نمایشی تا اواخر دوره قاجار در ایران رونقی بسیار داشت ولی به ناگاه بر اثر هجوم جلوههای جدید تکنولوژی، همچون سینما و تئاتر مدرن، فراموش و به کلی برچیده شد.
«عروسک گردانی» نیز گونهای از هنر نمایشی عروسکی است که از ایام بسیار دور با نامهای شب بازی، پرده بازی، لعبت بازی و... در اقصی نقاط ایران وجود داشته است. خیمه شب بازی به عنوان یکی از هنرهای بومی ایرانی، نوعی نمایش طنز و خنده دار است.
استاد چنگیز اوزک نیز در ابتدای این کارگاه آموزشی صحبتهای خود را با تاریخچهای از نمایش عروسکی karagoz آغاز کرد و به پیدایش این نمایش پرداخت.
وی گفت: در این کارگاه فیگورهای مختلف عروسک karagoz را تمرین خواهیم کرد و در کنار ساخت این عروسک، کارکرد این گونه از عروسک را در زندگی فعلی و شرایط کنونی جامعه بررسی میکنیم.
اوزک ادامه داد: هر کسی فیگور خاص موردنظر خود را خواهد ساخت و با پایان ساخت عروسکها کاربرد عروسکها را روی پرده سایه خواهیم دید.
مدیر فستیوال عروسکی ترکیه با اشاره به تاریخچه karagoz اظهار داشت: دیدگاههای مختلفی در این زمینه مطرح میشود و بر همین اساس برخی آسیای میانه را مبدا ورود آن به ترکیه میدانند و برخی دیگر ریشه آن را در آیین شمنها و شمنیسم یافتهاند.
وی با بیان اینکه هم اکنون بین ۲۵ تا ۳۰ مورد از این عروسکها در موزهای در آلمان نگهداری میشود، گفت: وقتی عروسکی میسازیم پیش از هر چیز باید دقت کنیم که این عروسک قرار است چطور حرکت کند.
در این کارگاه سه روزه علاوه بر حضور علاقمندان و هنرمندان تئاتر در تبریز، تنی چند از اساتید و کارگردانان حاضر در جشنواره تئاتر مقاومت نیز حضور دارند.
چهاردهمین جشنواره تئاتر مقاومت (انقلاب و دفاع مقدس) در بخشهای خیابانی، تئاتر کودک و نوجوان و عروسکی به مدت ۴ روز تا ۱۴ شهریور ماه در تبریز در حال برگزاری است و بخشهای مهمان و مسابقه صحنهای هفته اول مهر ماه سال جاری و مقارن با هفته گرامیداشت دفاع مقدس، به همت انجمن تئاتر انقلاب و دفاع مقدس و بنیاد فرهنگی روایت، با همکاری مرکز هنرهای نمایشی و دبیری حسین مسافرآستانه برگزار خواهد شد.