استاد اخلاق دانشگاه:
نهال فضیلت، یک شبه در وجود هیچ ورزشكاری سبز نمیشود
در اخلاق ورزشی هم از بایدها و نبایدها، از خوب و بدها، از درست و نادرستها گفتگو کرد و هم از دلیل درستی یا نادرستی آنها بحث نمود.
یک استاد اخلاق دانشگاه معتقد است نهال فضیلت یک شبه در وجود هیچ ورزشكاری سبز نمیشود و عمل و کردار است که در تکوین شخصیت اخلاقی انسان تاثیرگذار است.
به گزارش ایلنا، مهدی شریفی با بیان این مطلب گفت: اخلاق ورزشی، بخشی از اخلاق حرفهای است که توجه ورزشکار به آن موجب تاثیرگذاری بر عوامل بیرونی و اجتماعی به صورت مستقیم می شود.
وی افزود: بین اخلاق فردی و اجتماعی تفاوت هایی از لحاظ نیت و انگیزه وجود دارد.نیت در اخلاق فردی اهمیت بسیاری دارد و در کمال و سعادت فردی و اخروی شخص نقش دارد. اما از نظر اخلاق اجتماعی انگیزه و نیت مهم نیست. برای مثال، از نظر اخلاق فردی، راستگویی و امانتداری با انگیزههای سودجویانه یا به انگیزهی رسیدن به سود بیشتر از طریق جلب اعتماد دیگران، کار پسندیدهای نیست در حالیکه اخلاق اجتماعی صرفاً از افراد میخواهد راستگو و امانتدار باشند و به انگیزه و نیت آنها اهمیت نمیدهد.
شریفی افزود: به طور مثال اخلاق اجتماعی در حوزه ورزش از ورزشکار میخواهد تا به رای داور تمکین کند اما به نیت و انگیزه او کاری ندارد. ولی اگر خواسته باشیم بدانیم که آیا این تمکین از رای داور از منش و فضیلتمندی او سرچشمه میگیرد آنگاه نوبت به سنجش انگیزه او میرسد. در صورتی که ورزشکار این تمکین را به خاطر احترام به قانون و احترام به هنجارهای ورزشی انجام داده باشد میگوییم ورزشکار هم اخلاق اجتماعی را رعایت نموده و هم دارای اخلاق فردی است.
استاد اخلاق دانشگاه با اشاره به تفاوت های موجود در اخلاق فردی و اجتماعی اظهار کرد: محور اخلاق فردی تهذیب نفس و اصلاح روح و روان فرد از آلودگیها و رذایل اخلاق است. اما موضوع اخلاق اجتماعی، رفتار فرد با دیگران است. اخلاق اجتماعی اولاً و به ذات به ملکات درونی افراد نمیپردازد، از نظر اخلاق اجتماعی فضایل و رذایل فردی از حیث تأثیری که در تنظیم روابط اجتماعی و در رفاه و خوشبختی جمع دارند، مهم هستند.
وی در ادامه با مثالی این موضوع را اینگونه تشریح کرد: مثلاً قانونپذیری و مسوولیتپذیری از اخلاقیات اجتماعیاند که در رفتار یک ورزشکار یا یک مسوول سازمان ورزشی تاثیرگذار است در اخلاق اجتماعی، علاوه بر رفتار جمعی آدمیان، مؤسسات و نهادهای اجتماعی مورد نقد و ارزیابی قرار میگیرند و موضوع داوری اخلاقی واقع می شوند. یعنی نظام اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و قضایی یک جامعه و همچنین اهداف، سیاستها یا عملکرد یک وزارتخانه یا سازمانی مثل سازمان ورزش میتواند اخلاقاً خوب یا بد باشد، و به ظالمانه یا عادلانه بودن صفت داده شوند.
شریفی موضوع هدف در اخلاقیات را به خصوص در حوزه ورزش مهم ارزیابی کرد و اذعان داشت: هدف در اخلاق فردی، تأمین و تضمین رستگاری و سعادت اخروی فرد است. اما غایت اخلاق اجتماعی، پرورش جامعهی خوب است. مثلاً بدی دروغگویی از نظر اخلاق فردی به خاطر این است که به سعادت فرد و حیات معنوی او آسیب میرساند در حالی که بدی آن از نظر اخلاق اجتماعی یا به دلیل آن است که موجب تضییع حقوق دیگران میشود چرا که اعتماد افراد به یکدیگر که شرط لازم همکاری اجتماعی است، متزلزل شود و یا از میان برود. برای مثال می توان به اصل اخلاقی وفای به عهد اشاره کرد که امروزه در حوزه ورزش یکی از دغدغههای بعضی مسوولان به حساب می آید.
وی در خصوص این پرسش که آیا اخلاق منش، همان اخلاق فردی و اخلاق مبتنی بر کردار، همان اخلاق اجتماعی است و اگر تفاوتی میان ایندو نوع از اخلاق یعنی اخلاق فردی و اخلاق اجتماعی وجود دارد، این تفاوت چیست با بیان مثالی اینگونه توضیح داد: برای مثال، زمانی ما برای داوری اخلاقی یک ورزشکار و خوب یا بد بودن او به صفات و خصلتهایی همچون سخاوت یا خساست، شجاعت یا ترسو بودن توجه و استناد میکنیم و زمانی دیگر این قضاوت را بر اساس اعمالی همچون ادب یا بیادبی، مهربانی یا نامهربانی قرار میدهیم.
وی افزود: شاید بیراه نباشد بگوییم منش بر کردار مقدم است چراکه فضیلت نیکخواهی بر اصل نیکوکاری مقدم است با این استدلال که ما میتوانیم نیکخواه باشیم اما بدون اینکه نیکوکاری کرده باشیم. عدم توفیق کسی که از نظر مالی تمکن ندارد او را از نیکوکاری باز میدارد اما آرزویش برای بهبودی وضع فقرا یک نیکخواهی است. او با نیکخواهی فضیلتمند به حساب میآید اما اگر بخواهد که نیکوکار به حساب آید، باید به کار نیک دست زند.
وی با اشاره به تعبیر امام خمینی از عدالت گفت: کسی که عدالت را در خود متجلی نکرده باشد، نمیتواند تحقق بخش عدالت در جامعه باشد؛ بنابراین ایجاد منش فضیلتمندانه مقدم بر عمل تلقی میشود. از سویی دیگر میتوان این گونه بیان کرد که اساساً کسی فضیلتمند محسوب میشود که دست به اعمال فضیلتمندانه بزند. یعنی کسی عادل است که کار عادلانه انجام دهد، یا ما کسی را به شجاعت میخوانیم که از او کار شجاعانه سر بزند.افلاطون از فلاسفه یونان باستان در پاسخ به این سؤال که آدمی چگونه فضیلتمند میشود، دو جواب متفاوت میدهد. یک جا میگوید وقتی که انسان کردار درست داشته باشد و در جایی دیگر میگوید وقتی که انسان منش فضیلتمندانه داشته باشد.
شریفی با اذعان به این مطلب تاکید کرد: بحث از اخلاق ورزشی را میتوان حداقل در دو سطح مطرح نمود در مرتبه اول میتوان از ورزشکار اخلاقی یا غیراخلاقی سخن گفت. آن هم یکبار از منظر اخلاق فردی و یکبار از منظر اخلاق اجتماعی. و در مرتبه دوم میتوان از اخلاقی یا غیراخلاقی بودن سازمان ورزشی یا یک تیم ورزشی گفتگو کرد.
وی در پایان با تاکید بر اینکه در حوزه اخلاق در ورزش باید مباحث گوناگونی مدنظر گرفته شود اظهار کرد: اخلاق ورزشی بخشی از اخلاق حرفهای است که این به نوبه خود جزیی از اخلاق کاربردی است بدین ترتیب اخلاق ورزشی در سلسه مباحث فلسفه اخلاق قرار میگیرد. معنای آن این است که در اخلاق ورزشی هم از بایدها و نبایدها، از خوب و بدها، از درست و نادرستها گفتگو کرد و هم از دلیل درستی یا نادرستی آنها بحث نمود.همان چیزی که اخلاق را با فلسفه اخلاق متمایز میکند. زیرا در اخلاق ما خوب و بد امری توصیف و تبیین میکنیم اما در فلسفه اخلاق از خوب و بد کاری یا صفتی با ذکر دلیل آن سخن میگوییم.