نگاهی بر وضعیت فعلی موسسهی ارکسترهای ایران؛
آزمودن اشتباهات گذشته در قالب آزمون ارکستر
برگزاری آزمون از نوازندگان برای تکمیل ظرفیت مجموعه ارکسترهای ایران، در شرایطی که هیچ اقدامی برای بهبود وضعیت نوازندگان صورت نگرفته، اقدامی است که هیچ توجیهی ندارد جز بیبرنامگی.
ایلنا: «با این همه بگیر و ببند و تغییرات مجدد در سیستم ارکسترهای ایران، حتمآ باید منتظر تغییری اساسی، حداقل در جریان مناسبات مالی نوازندگان این ارکسترها باشیم». این را «آرمین قیطاسی» میگوید که کمتر از یک هفته پیش حقوق مرداد و شهریورماه خود را از ارکستر سمفونیک دریافت کرده است. به گفتهی این نوازنده، دریافتی او برای هر ماه ۶۰۰ هزار تومان بوده که البته بالاترین حقوق در بین نوازندگان بدون قرارداد ارکستر است.
تکمیل ظرفیت یا تکمیل اطلاعات نوازنده؟
اواسط پائیز امسال بود که بعد از انتشار خبر منحل شدن ارکستر ملی، معاون هنری وزیر ارشاد خبر از تشکیل موسسه ارکستر ایران داد که تمام مجموعههای ارکستر سمفونیک، ملی و گروه کر زیر نظر این مجموعه کار خواهند کرد. ۱۷ دی ماه، از سوی روابط عمومی دفتر امور موسیقی اعلام شد که موسسهی ارکستر ایران با حمایت معاونت امور هنری وزارت ارشاد برای تکمیل ظرفیت ارکستر ملی، سمفونیک ایران و گروه کر، آزمون سراسری برگزار میکند.

برای ثبتنام در این آزمون، نوازندگان ابتدا باید دفترچههایی را پر کنند که به گفتهی «قیطاسی» شجرهنامهی خانوادگی نوازنده هم به طور کامل در آن پرسیده شده است! به گفتهی او آزمون در دو بخش کتبی و عملی برگزار میشود که نوازندگان قدیمی از بخش کتبی آن معاف هستند.
نوازندگان باسابقه با شرایط سابق حاضر به همکاری نیستند
قیطاسی بر لزوم تغییر در سازوکار ادارهی ارکستر تاکید میکند و میگوید: ابتدا باید دید چه کسانی این آزمون را برگزار میکنند و همان چهرههای همیشگی داخل کشور هستند یا نه. مهمترین مسالهای که با این همه بگیر و ببند باید حتمآ تغییر محسوسی در آن ایجاد شده باشد، مسائل مالی است. در ارکستر ملی و ارکستر سمفونیک، بعضی از نوازندگان حقوق ۲۵۰ هزار تومان هم دریافت میکردند و سقف حقوق ۶۰۰ هزار تومان بود و هیچگونه بیمه و قراردادی برای ما تعریف نشده بود.
او ادامه میدهد: اگر تغییری در دستمزدها ایجاد نشده باشد، نه من، بلکه بسیاری از نوازندگان باسابقه و تمام اعضای ارکستر «آرسنوا» و نوازندههای سازهای بادی که با آنها در ارتباطم، حاضر به همکاری با این مجموعه نخواهند بود. به این ترتیب احتمالآ نوازندههای درجهی ۳ و ۴ در این مجموعه حاضر خواهند شد. به این ترتیب، این همه بگیر و ببند و جنجال، فقط به تغییر یک مدیریت ختم شده، نه چیز دیگر.
سهم نوازندگان ایرانی خارج از کشور در ارکستر ملی چیست؟
«علی رهبری» سالهاست به عنوان رهبر ارکستر در خارج از کشور مشغول به کار است. او میگوید: اگر هدف از آزمون بالا بردن کیفیت سطح ارکستر سمفونیک است، چرا به دنبال جذب نوازندههای ماهر ایرانی که در کشورهای مختلف پراکندهاند، نبودهایم؟ او که سابقهی هدایت و رهبری ارکسترهایی چون ارکستر ملی فرانسه، فیلارمونیک لندن، رادیو تلویزیون بلژیک، فیلارمونیک برلین و فیلارمونیک زاگرب را در کارنامهی فعالیت خود دارد، میافزاید: ما در خارج از ایران صدها نوازنده در سطح جهانی داریم که اگر حتی چند نفر از آنها به ایران بیایند، کیفیت کار ارکستر فورآ بالا خواهد رفت.
رهبری بر لزوم افزایش کیفیت کار نوازندگی در ایران تاکید میکند و میگوید: یادگیری و افزایش سطح کیفیت کار، از هنرستانها شروع میشود. نوازندگان ما احتیاج به معلمین ایرانی بهتری دارند. پیشرفت عظیم نوازندگان موسیقی سنتی در ایران فقط به دلیل داشتن استادان خوب بوده است. وزارت ارشاد هیچ وقت به دنبال آوردن معلمهای ایرانی سازهای سمفونیک از خارج نبوده است.
برگزاری آزمون به این صورت، تکرار اشتباهات سابق است
او ادامه میدهد: اشتباه قبل از انقلاب هم همین بود که برنامهریزیهای معاونین وزارت فرهنگ و هنر برای خودشیرینی برای مدت کوتاه و نه برای مدت طولانی بود. این مشکلاتی که امروز وجود دارد، نتیجهی همان بیبرنامهگیهای زمان قبل از انقلاب است. دلیل استعفای من از ریاست کنسرواتوار و هنرستانها، ۳ سال قبل از انقلاب هم همین مسئله بود. وزارت ارشاد قانونآ، هم مسئول هنرستانها و هم مسئول ارکسترها است و تا وقتی که از سوی این مجموعه، برنامهریزی دراز مدتی صورت نگیرد، اینگونه آزمونها دردی را دوا نمیکند.
رهبری دلیل آگاهی و صلاحیت خود را برای وارد کردن این انتقادات، تجربهی طولانی خود در قبل و بعد از انقلاب میداند. او میگوید: در ۳۵ سال گذشته من تنها رهبر حرفهای بودهام که بدون وقفه تا امروز مشغول رهبری بوده و صلاحیت این انتقادات را حتی ۴۵ سال پیش هم داشتهام. تمام انتقاداتی که من در زمان شاه هم مطرح کردم، امروزه درست درآمدهاند. متاسفانه بعد از انقلاب باز هم همان اشتباهات گذشته تکرار شد و بیبرنامگی، بیمسئولیتی و ناوارد بودن، نتیجهی این بیسروسامانی جوانان نوازندهی ایران است.
نبود اساسنامهی شفاف، خیلیها را بیچاره میکند
از نظر این رهبر ارکستر، برگزاری آزمون در جریان تشکیل مجموعهی ارکسترهای ایران، مهمترین موردی است که پیش آمده و تکراری هم نیست. رهبری میگوید: این آزمون خیلیها را بیچاره خواهد کرد و خیلیها را هم بلاتکلیف، چون اساسنامه برای ادامهی کار روشن و حرفهای نخواهد بود. آزمون باید آخرین اقدام و فقط در صورت اجبار انجام شود نه اولین.