محمد بهرامی، پیشكسوت عرصه خبر حوزهی تئاتر:
ایجاد تنگنا برای رسانهها به دلیل كم بودن ظرفیت نقدپذیری، فاجعه است
بهرامی: متاسفانه گاهی مدیران، نقدها را بر نمیتابند و با تماس با صاحبان رسانهها خواستار حذف خبرنگار و یا منتقدینی میشوند كه نقدشان را برنتافتهاند
ایلنا: مركز هنرهای نمایشی حوزه هنری، طی برپایی محفلی، از یك عمر فعالیت بیدریغ «محمد بهرامی» پیشكسوت عرصهی خبر حوزهی تئاتر؛ قدردانی كرد و همچنین یاد و خاطرهی «علیرضا احمدزاده» منتقد فقید تئاتر را نیز پاس داشت.
به گزارش ایلنا به نقل از سایت صحنه، شب گذشته دومین محفل تئاتر حوزه هنری كه به همت مركز محافل و جشنوارههای این نهاد برگزار شد، میزبان جمعی از منتقدین تئاتر و فعالین عرصهی رسانه در حوزهی تئاتر بود.
در این جلسه منتقدین و خبرنگارانی چون فرشید ابراهیمیان، صمد چینیفروشان، منوچهر اكبرلو، مهدی نصیری، رضا آشفته، مصطفی محمودی، بهزاد صدیقی، سید جواد روشن، سینا دلشادی، عباس كریمی، محسن حسنزاده، مهدی یاورمنش، امید بینیاز، مهدی مشهور، فریبرز دارایی، امین خرمی، سیاوش قائدی و حمیدرضا قنبری حضور داشتند.
در ابتدای این نشست، رحمت امینی؛ رییس مركز هنرهای نمایشی حوزه هنری؛ گفت: در این محفل بنده نیز مثل شما مهمان هستم و قرار نیست جلسهای رسمی با دستور جلسه داشته باشیم. بلكه قرار است دیداری تازه شود و هر كسی از هر دری، سخنی بگوید. ولی بیشك من كه در تئاتر حوزه هنری دارای مسئولیت هستم از سخنان رد و بدل شده حتما در پیش برد كار خود استفاده خواهم كرد.
علی قربانی؛ رییس مركز محافل و جشنوارههای حوزه هنری؛ نیز پیشنهاد داد: بهتر است این محافل شكل رسمی و خشک نداشته باشد تا صحبتهای بین هنرمندان صمیمیتر رد و بدل شود.
محمد بهرامی در ابتدای سخن خود، گفت: خوب است که خبرنگاران را محرم خود بدانیم و حرفی پوشیده از این گروه نداشته باشیم.
وی ادامه داد: گاهی منتقدین و خبرنگاران برای نوشتن یك یادداشت یا یك نقد، اینقدر ملاحظات گوناگون را مد نظر قرار میدهند كه مثلا به فلان آقای كارگردان یا بازیگر بر نخورد كه از وظیفهی اصلی خود باز میمانند.
بهرامی به توقعات كارگردانها از منتقدین و خبرنگاران اشاره کرد و گفت: اینكه كارگردانها توقع داشته باشند نقدها باب میلشان نوشته شود توقع بیجایی است. منتقد، نگاه تخصصی دارد و میتواند نگاهش راهگشا باشد. با اینكه اختلاف نظرهایی در این بین هست اما نباید جلوی ارائهی نقد و نظرها گرفته شود. گاهی دیده شده كارگردانی در قبال یك نقد واكنشی نشان داده كه شایستهی یك هنرمند نیست؛ نباید هنرمندان ما چنین ظرفیت پایینی داشته باشند. باید تحمل خود را بالا ببریم و مسئولین نیز از ضبط صوت خبرنگاران تئاتر نترسند، حرف خود را بزنند و اگر فكر میكنند حرفشان درست است پای حرفشان بایستند.
صمد چینیفروشان؛ منتقد پیشكسوت تئاتر؛ نیز از بیسرپناهی و سرگردانی منتقدین تئاتر كشور گفت و تصریح كرد: متاسفانه منتقدین از سوی صاحبان رسانهها گاه مجبور میشوند كه نقدهای ژورنالیستی بنویسند. وضعیت نقد تئاتر در كشور چندان مناسب نیست و متأسفانه به فراموشی سپردن منتقدین، سرعت گرفته است. فكر میكنم اگر این محفل بتواند برای نقد تئاتر كشور مفید واقع شود، بگذارید جریان این محفل به این سو سوق پیدا كند و در این رابطه بیشتر صحبت كنیم.
وی ادامه داد: روزنامهها و مجلاتی كه نقد تئاتر مینویسند، تعدادشان بسیار اندك شده است. متاسفانه همان مطبوعات نیز گزیدهكار شدهاند. منتقد تئاتر جایگاه خود را در كشور از دست داده و این به دلیل نبود ظرفیت نقدپذیری هنرمندان ما و نیز اصحاب رسانهها است.
در قسمتی از این محفل فریبرز دارایی؛ خبرنگار تئاتر؛ موضوع تئاتر در حوزه هنری را مطرح كرد و گفت: در یك دورهای تئاتر حوزه هنری یك رونق ویژهای داشت و رقابت بسیاری با اداره كل هنرهای نمایشی وزارت ارشاد داشت اما بعد از مدتی دچار افت شد. یك بار این موضوع را با دكتر كشنفلاح مطرح كردم و ایشان گفتند وظیفهی ما تولید تئاتر حرفهای نیست. بلكه بیشتر قصد ما حمایت از جوانان به ویژه جوانان تئاتر در دیگر استانها است. بنابراین احساس میشود كه حوزه هنری دیگر هدف كار حرفهای در حوزه تئاتر را ندارد. به نظر من اگر تئاتر حوزه هنری به جایگاه پیشین و حرفهای خود بازگردد میتواند در تئاتر كشور خیلی تاثیرگذار باشد.
در ادامه عباس كریمی؛ دبیر سرویس فرهنگ و هنر خبرگزاری مهر؛ پیشنهاد داد: اگر سوی این محفل به سمت موضوع نقد تئاتر سوق پیدا كند كه در نهایت نیز نتیجهای از این محفل واصل شود، بهتر است.
امینی هم با تایید صحبت كریمی گفت: این محفل میتواند پایهگذار برنامههایی با عنوان "شب منتقدان" باشد كه در آن به موضوع نقد تئاتر به صورت تخصصی پرداخته شود.
محمد بهرامی بحث رسانهها و نقد تئاتر را پی گرفت و گفت: رسانههای ما چندان به نقد، اهمیتی نمیدهند. یك زمانی روزنامههای ما در ایام برگزاری جشنوارههای تئاتر، ویژهنامه منتشر میكردند كه در آن ویژهنامهها امكان انتشار نقد هم بود اما گویا فضاهای انتشار نقد بسیار محدود شده است. ضمن اینكه ظرفیتهای نقد هم پایین آمده است. متاسفانه گاهی مدیران، نقدها را بر نمیتابند و با تماس با صاحبان رسانهها خواستار حذف خبرنگار و یا منتقدینی میشوند كه نقدشان را برنتافتهاند. این فاجعه است كه بخاطر ظرفیت پایین نقدپذیری خود، رسانهها را در تنگنا قرار دهیم.
مهدی یاورمنش از فعالین با سابقهی عرصهی رسانه نیز توضیح داد: در رسانهها، نگاه بالا دستیها به نقد تئاتر، بسیار مهم است. سردبیران خیلی از رسانهها رابطهی خوبی با نقد تئاتر ندارند و میگویند كه نباید نقد، مطلب یك، باشد. به نظر من نقد به ویژه نقد تئاتر از چند جهت تحت فشار است. این تنگاها هم مالی است هم از سوی هنرمندان اعمال میشود. در خیلی از جاها نیز باب نقد منفی كلا بسته شده و این حقیقتی است كه وجود دارد.
منوچهر اكبرلو؛ منتقد و پژوهشگر تئاتر؛ در خصوص كم شدن فضای انتشار نقد گفت: من مخالفم با این صحبت كه فضا برای انتشار نقد تئاتر، كم شده است. میتوانم بیست روزنامه و مجله و سایت معتبر نام ببرم كه نقد تئاتر منتشر میكنند. ضمن اینكه جلسات حضوری نقد تئاتر نیز وجود دارد و برنامههای رادیویی خوبی نیز در ارتباط با نقد تئاتر تولید میشود. مشكل محل یا جایی برای نقد نیست، بلكه باید نیاز به نقد احساس شود تا استقبال هم صورت گیرد. ولی موضوعی كه میخواهم در اینجا به آن بپردازم اینكه خبرنگاری تئاتر در حال حاضر از نقد شرایط سختتری را دارد.
وی در این خصوص توضیح داد: از آنجایی كه هنر ما دارای مدیریت دولتی است و مسئولین دولتی هم خود را ملزم به پاسخگویی نمیدانند از این رو معتقدم كار خبرنگاری و تهیهی خبر در عرصهی تئاتر بسیار سختتر از نقد شده است.
اكبرلو همچنین در ارتباط با عدم اشتیاق منتقدین به نگارش نقد، تصریح كرد: به دلایل مختلف، منتقدین ما ترجیح میدهند كمتر كار نقد انجام دهند؛ چون به نظر میرسد نقد، دردسرهایی دارد كه باعث میشود منتقدین ما از نقدنویسی منصرف شوند و كارهای دیگری مثل ترجمه و فیلمنامهنویسی و كارهای اینچنین انجام دهند.
وی با گلایه از انتشار اظهارنظرهای سطحی در مورد تئاتر در فضای مجازی گفت: با گسترش اینترنت، فضای انتشار اظهارنظرهای شخصی به عنوان نقد گسترده شده و با گسترش آن، عمق مطالب نیز كمتر شده است. به عبارتی این فرصت ایجاد شده كه همه فقط نظرات خود را منتشر كنند. این نیز یكی از دلایلی است كه بیاعتنایی به نقد حرفهای تئاتر را بیشتر كرده است.
اكبرلو در پایان صحبتهای خود اظهار داشت: اگر مسئول، هنرمند و منتقد را سه ضلع یك مثلث در نظر بگیریم با توجه به اینكه دو ضلع مقام مسئول و هنرمند، وضعیت به سامانی ندارند، بنابراین نمیتوان از نقد هم توقع زیادی داشت. وقتی یك مسئول عمر كاری زیادی ندارد و كار هنرمند نیز از آن كیفیت لازم برخوردار نیست، مسلما نقد منتقد نیز نمیتواند به آن وزنی كه از آن انتظار داریم باشد.
محسن حسنزاده؛ روزنامه نگار و مدیر روابط عمومی مجموعهی تئاتر شهر؛ نیز در این محفل، به موضوع نگاه حاكم بر سیاستهای تئاتر كشور اشاره كرد و گفت: به نظر من تا وقتی حاكمیت نگاه خود را نسبت به تئاتر عوض نكند، وضعیت تغییر نخواهد کرد. همه شرایط منشعب از تئاتر، تابع نگاهی است كه مسئولین ارشد كشور به تئاتر دارند.
وی ادامه داد: بر خلاف نظر آقای اكبرلو كه انتشار اظهار نظرات غیر حرفهای در حوزه تئاتر را در فضای مجازی چندان مناسب نمیدانند، من معتقدم گاهی آن اظهار نظرات به مراتب از برخی نقدها، لازمتر هستند. متاسفانه اكنون پاتوقی برای دوستداران تئاتر وجود ندارد تا فضایی باشد فقط برای اظهار نظر تئاتر دوستان. اگر این پاتوقها وجود داشته باشد و نظرات تئاتر دوستان رد و بدل شود، آن وقت نیاز به نقد حرفهای شكل میگیرد و آن وقت است كه هنرمند نیز خود را ملزم به تولید تئاتر میداند كه بتواند نظرات و نقدها را پاسخگو باشد. بدون شك تاثیر پاتوقهای فرهنگی و هنریای كه در گذشته وجود داشت بسیار چشمگیر بوده است و میتوان با یك بررسی ساده این مدعا را ثابت كرد.
در ادامه امین خرمی؛ خبرنگار تئاتر؛ با گلایه از وضعیت تئاتر كشور گفت: بهتر است در این محافل، فقط دیداری تازه شود. چون با حرف زدن چیزی عوض نمیشود. حرف زدن در اینجا انگار فقط برای تخلیهی روحی است ولی وقتی به جریان واقعی زندگی بر میگردیم میبینیم چیزی عوض نشده و نمیشود.
رحمت امینی پاسخ داد: به هرحال ما اهل نگارش و كنكاش هستیم. همه جای دنیا امپراتوریهای رسانهها و زد و بندهای پشت پرده وجود دارد اما باید برای بهبود جریان تلاش كرد. جریان نقد هر دورهای، تابع شرایط پیرامون است اما چون جریان پیرامون مناسب نیست یا نمایش خوبی تولید نمیشود نباید جریان نقد را رها كرد.
فرشید ابراهیمیان؛ مدرس دانشگاه، منتقد و پژوهشگر تئاتر؛ نیز در پایان جلسه گفت: روشنفكر و روشنگر، باید همواره امیدوار باشد؛ امیدوار به تغییر شرایط. منتقد باید به بهبود جریان، امید داشته باشد و برای رسیدن به مطلوب نیز باید تلاش كند. از سوی دیگر باید حقیقتگو و حقیقتجو باشد. منتقد باید سعی كند و مبنی را بر این داشته باشد كه تغییر به وجود آورد. امیدوار بودن و حقیقتجو بودن و تلاش برای ایجاد تغییر، مولفههایی است كه باید یك منتقد مد نظر داشته باشد.
وی همچنین ادامه داد: اظهار نظر با نقد متفاوت است. جریان نقد ما در سالهای اخیر مبتنی بر تحلیل بوده و اساسا مطالبی كه به عنوان نقد منتشر میشوند- چه در مطبوعات و چه در رادیو و تلویزیون- نقد نیستند، بلكه فقط یك تحلیلاند. فایده جلسات این چنینی نیز این است كه میتواند نظرات دوستان منتقد را یك كاسه كند. معتقدم چیزی هم كه اكنون به عنوان تئاتر مطرح است، تئاتر نیست بلكه بیشتر به یك "شو" شبیه است. ولی اكنون باید دید چه نوع نقد و تحلیلی مناسب نمایشهایی است كه اكنون به صحنه میروند.
در پایان این محفل با اهدای لوح تقدیر از سوی رییس مركز هنرهای نمایشی حوزه هنری از یك عمر خدمات بیدریغ محمد بهرامی؛ پیشكسوت عرصهی خبری تئاتر؛ قدردانی شد و نیز با اهدای لوح یادبود به فرزند علیرضا احمدزاده؛ منتقد فقید تئاتر؛ یاد و خاطرهی این نویسندهی گرانقدر نیز گرامی داشته شد.