باباگلی: هنوز زمان ساخت مستند «خانه سنگ ندارد» نرسیده بود!
جلسه نقد و بررسی فیلمهای مستند «خانه سنگ ندارد» به کارگردانی فائزه عزیزخانی، «راز یک مجسمه» و «مجنونی از اسکاندیناوی» ساخته فرشاد اکتسابی برگزار شد.
ایلنا: در نخستین برنامه از هفته چهارم «شب ستارهها» که مروری بر آثار برگزیده ششمین جشنواره بین المللی فیلم مستند ایران (سینما حقیقت) است، جلسه نقد و بررسی فیلمهای مستند «خانه سنگ ندارد» به کارگردانی فائزه عزیزخانی، «راز یک مجسمه» و «مجنونی از اسکاندیناوی» ساخته فرشاد اکتسابی با حضور کارگردانان آثار، امین خرمی (مجری و کارشناس)، محمدرضا باباگلی (منتقد) و جمعی ازعلاقمندان سینمای مستند، در سالن سینما حقیقت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی برگزار شد.
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی سینمای مستند و تجربی، فائزه عزیزخانی کارگردان خانه سنگ ندارد درباره شکل گیری سوژه و ساخت مستندش اظهار داشت: موضوعات زیادی هستند که بشود به آنها پرداخت و طی ماهها و سالهای مختلف اتفاقات زیادی برای همه افراد میافتد و اینطور نیست که همه چیز یک شبه اتفاق بیفتد. یک زمانی وقتش میرسد که این اتفاقها را یا داستان کنیم یا از آنها فیلم بسازیم که در خاطرمان بماند. به نظرم حالا وقت این رسیده بود که من سراغ این قصه بروم.
وی همچنین در پاسخ به سوال خرمی کارشناس برنامه مبنی بر اینکه تا چه اندازه میتوان اجازه داشت که وارد حریم خانواده شویم، گفت: فکر میکنم این اتفاق تا جایی میتواند بیفتد که فصل مشترکی بین خود و خانوادههای دیگر که درد و دلهایشان را شنیدیم و مشکلاتشان را لمس کردیم پیدا کنیم. در واقع تا جایی میتوانیم به آنها نزدیک شویم که اشتراکشان را با آدمهای دیگر دیدیم. وقتی پدر میآید و درد و دل خصوصیاش را جلوی دوربین میگوید، دیگر آن درد و دل فائزه عزیزخانی نیست، درد و دل خیلی از افرادی است که فیلم را میبینند و با آن وجه اشتراک دارند.
محمدرضا باباگلی منتقد این نشست نیز سخنانی را پیرامون این اثر اظهار داشت و گفت: جسارتی که فیلمساز داشته و سراغ خانواده خودش رفته و فیلمش را حول محور موضوعی که نسبت به آن شناخت نسبی و یا کاملی دارد ساخته، تحسین برانگیز است. این اتفاق به دلیل نوع فضایی که ما در جامعهمان داریم معمولا کمتر میافتد و دلیلش هم این است که ما شفاف نیستم و نگران اما و اگرهای حاشیهای کاری که میکنیم هستیم. صراحت و در لفافه حرف نزدن یکی از ویژگیهای برجسته این مستند است، اما متاسفانه کلیت فیلم خام باقی مانده و برعکس نظر کارگردان اثر که معتقدند وقت ساخت این فیلم رسیده، من فکر میکنم هنوز زمان ساخت این فیلم نرسیده بود. ایده اولیه این فیلم خام به نظر میرسد و اینطور استنباط میشود که تکلیف فیلم با خودش روشن نیست.
باباگلی همچنین در ادامه تصریح کرد: این روزها با توجه به گسترش رسانههای مختلف نمیتوان بدون شناخت از قواعد و اصول و شناخت مخاطب سراغ انجام کاری، آن هم ساخت یک اثر هنری برویم. به نظر فیلمساز این اثر دغدغههای خودش را در این فیلم حمل میکند و به مخاطب بروز میدهد و طرح و برنامه مشخصی برای اینکه چه چیزی را به ما نشان دهد، ندارد.
در ادامه، نشست دوم با حضور فرشاد اکتسابی کارگردان دو مستند «راز یک مجسمه» و «مجنونی از اسکاندیناوی» برگزار شد. وی درباره شگل گیری فیلم «راز یک مجسمه» گفت: ابتدا قرار بود ما فیلم بلندی درباره شوش و پژوهشگران و کاوشگران فرانسوی که در آنجا بودند بسازیم؛ اما حجم این کار آنقدر زیاد بود که امکان ساخت آنها در یک فیلم وجود نداشت و به همین دلیل ما تصمیم گرفتیم هر یک از این شخصیتها را در اثری مستقل معرفی کنیم.
اکتسابی همچنین به موضوع «مجنونی از اسکاندیناوی» هم اشاره کرد و گفت: ایده و طراحی این اثر هم با عبدالحمید ارجمند بود. البته پرداختن به زندگی اریک هرملین سخت بود، چون او کسی نبود که در کشور خودش زیاد شناخته شده باشد و از آنجایی که فرد شوریده حالی بوده، نصف عمرش را در گشت و گذار در کشورهای مختلف سپری کرده است. ضمن اینکه یک سری تناقضات در شخصیت این فرد وجود دارد که کمتر کسی از آن اطلاع کافی داشت. تنها کسی که از او اطلاعاتی داشت نوه برادرش بود که او نیز نگاهش به اریک طوری بود که نمیخواست بگوید او مجنون است. البته ما خودمان هم با این تناقض روبرو بودیم که آیا اریک واقعا یک بیمار اسکیزوفرنی است یا یک شوریده حال. اما بعدها به این نتیجه رسیدیم کسی که به چنین بیماری مبتلا باشد خیلی نمیتواند روی کارهایش متمرکز شود و ده هزار صفحه از اشعار کلاسیک شاعران ایران را ترجمه کند؛ در نتیجه باید که فرد عارف مسلک باشد.
محمدرضا باباگلی هم درباره این دو اثر اظهار داشت: این دو فیلم به عقیده من فیلمهای خوبی هستند چون نشان از شناخت سازندگانشان داشته است. ضمن اینکه ساختمان هر دو فیلم بسیار حساب شده و شسته رفته است و نشان دهنده سلیقه هنری سازندگانش است. معمولا در این نوع از فیلمها روی یکسری از اطلاعات سرپوش گذاشته میشود. در مستند «مجنونی از اسکاندیناوی» هم با توجه به اینکه خود کارگردان به کم بودن اطلاعات از اریک هرملین اشاره کرد، محتوایی که قرار است در فیلمش نشان بدهد مهمترین چالش است که همه آنها در فیلم درآمده است. ضمن اینکه با وجود همین کم بودن اطلاعات تنوع بصری در اثر مشاهده میشود و مخاطب اذیت نمیشود. ضمن اینکه اطلاعاتی که از طریق نریشن به بیننده ارائه میشود هم کم نیست و میتواند تصویرسازی در ذهن او به وجود آورد. البته به نظر میرسد ذکر نشدن برخی از منابع در تیتراژ خدشهای به فیلم وارد میکند، اگر این اتفاق میافتاد سندیت فیلم هم بالا میرفت و این ذهنیت به وجود نمیآمد که نویسنده متن را با ذهنیت و تخیل شخصیاش نوشته است.
این منتقد سینما ادامه داد: البته این اتفاق در مستند «راز یک مجسمه» بیشتر میافتد و انیمیشن هم خیلی خوب وارد فضای این فیلم شده و برخی عناصر را به خوبی بازسازی میکند؛ اما موسیقی دو فیلم به نظرم یکنواخت و شبیه به هم بود و شاید این اتفاق به این دلیل افتاده که سازنده هر دوی آنها یک نفر بوده است.
اکتسابی در پاسخ به سوالی مبنی بر حواشی پیرامون پژوهش فیلمش (راز یک مجسمه) با مستند «منم داریوش» وحید باقرزاده که به عنوان پایه اصلی فیلم «راز یک مجسمه» طرح ریزی شده، اظهار داشت: من خودم از قبل اطلاعی از ساخته شدن این مستند نداشتم، اما اطلاعاتی که ما در این فیلم نمایش دادیم، اطلاعاتی بود که از خود ژان پرو (کاوشگر فرانسوی) گرفتیم. البته خودمان هم دو کارشناس و باستانشناس داشتیم. بقیه اطلاعات را هم خود آقای ارجمند در تحقیق و پژوهشهایشان به دست آوردند.