مستند «راننده و روباه» نقد شد
در فیلمهای مستند پرتره؛ آسیبهای متعددی پیش روی کارگردان وجود دارد که از آن جمله میتوان به مجذوب یا مرعوب شدن وی دربرابر سوژه فیلمش اشاره کرد.
ایلنا: یک منتقد سینما در نشست نقد و بررسی مستند «راننده و روباه» با بیان آنکه قواعد مستند سازی با سینمای داستانی کاملا متفاوت است، گفت: مستندساز با پرهیز از قلب حقیقت، برای خلق اثر خود باید به واقعیت موجود بپردازد.
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، سومین شب از سومین هفته برنامه «شب ستاره» ویژه نقد و بررسی آثار برتر ششمین جشنواره بین المللی «سینما حقیقت» شب گذشته (دوشنبه) با اکران فیلمهای مستند «راننده و روباه» به کارگردانی آرش لاهوتی و «خانواده چند صد نفری» ساخته فرشید اخلاقی ادامه یافت و در حضور سعید قطبیزاده، شهنام صفاجو، آرش لاهوتی و جمعی از فیلمسازان و علاقمندان سینمای مستند، در سالن سینماحقیقت این مرکز مورد نقد و تحلیل قرار گرفت.
صفاجو در ابتدای این نشست، ضمن اشاره به اینکه «راننده و روباه» با وجود نمایش در بخش مستند آزاد جشنواره بین المللی سینماحقیت و کسب عنوان بهترین فیلم این بخش، در زمره فیلمهای «مستند پرتره» رده بندی میشود اظهار داشت: در اینگونه فیلمها آسیبهای متعددی پیش روی کارگردان وجود دارد که از آن جمله میتوان به مجذوب یا مرعوب شدن وی در برابر سوژه فیلمش اشاره کرد که خوشبختانه این فیلم دچار این معضل عمومی مستند پرترهها نشده است.
وی ادامه داد: البته مستندهای پرتره نیازمند آرشیو قوی برای تولید هم هستند که در مورد «راننده و روباه» و به دلیل شخصیت سوژه، این نیاز حس نمیشود؛ از سویی کارگردان از فرصت لازم برای به تصویر کشیدن سوژه خود برخوردارست و به همین دلیل، یکی از موفیقتهای این فیلم را میتوان به شخصیتپردازی سوژه توسط کارگردان و جذابیت آن اشاره کرد که مخاطب را تا پایان اثر برای دیدن کار علاقهمند نگه میدارد.
در ادامه این نشست سعید قطبیزاده با بیان آنکه مستند پرتره «راننده و روباه» میتواند زمینه ساز یک بحث چالشی باشد گفت: در ساخت آثار مستند پرتره همواره به این مساله فکر کردهام که مرز بین واقعیت و غیرواقعیت در اینگونه آثار کجا قرار دارد اما تا به امروز به جوابی قطعی درباره آن نرسیدهام. باید اذعان کرد که متاسفانه یا خوشبختانه ساخت مستند و به ویژه مستندهای پرتره در کشور ما به کاری سهل و ممتنع بدل شده است.
وی با بیان آنکه آفت بزرگ اینگونه فیلمسازی به خود ارجاعیهای مستمر کارگردان و گم شدن وی در شیفتگی موضوع باز میگردد خاطرنشان کرد: ادامه این روند باعث خارج شدن مسیر مستندسازی از ذات اصلی خود میشود، گویا هنرمندان فراموش میکنند که نقطه عزیمت ساخت آثار مستند از شیوه تولید آنها میآید و تلاش ثانویه باید بر این امر استوار شود که ما همه چیز را از چشم دوربین به عنوان چشمی متمایز کننده مشاهده کنیم.
این منتقد درباره مستند «راننده و روباه» هم گفت: استفاده از عناصر سینمای داستانی در این مستند، حرکت کارگردان را در مرزی خطرناک رقم زده است و با وجود صحنهها و جرقههای خلاقانه، به دلیل عدول کارگردان از قواعد مستندسازی ما با اثری مواجه هستیم که دارای آسیبهایی در بطن ساختاری خود است هرچند که از خلاقیتهای نو و بدیعی در شیوه کاری خود بهره میبرد.
قطبیزاده با تاکید بر آنکه رسالت مستند بازی با واقعیت است نه قلب کردن آن تاکید کرد: مهمترین ویژگی متنی، درونی و حتی فرامتنی مستند خلاقیت کارگردان و خاصیت خود ارجاعی بودن اثر مستند است که ذات تولید آن را با سایر گونههای سینمایی متفاوت میکند.
در ادامه لاهوتی درباره نحوه چگونگی ساخت این مستند گفت: از سالهای گذشته همواره تصمیم داشتم تا مستندی درباره شخصیت «محمودکیانی فلاورجانی» به عنوان یکی از چهرههای موفق عرصه مستندسازی بسازم که خوشبختانه در سال جاری فرصت این اتفاق مهیا شد، هر چند در ابتدا وی راضی به ساخت این اثر نبود، اما خوشبختانه شرایط تولید این اثر مهیا شد.
وی ادامه داد: کار تحقیقاتی و مبانی آشنایی با سوژه برای رسیدن به یک ساختار کلی جهت ساخت این اثر در کار پیش تولید همواره مورد نظر من بوده و در پارهای از موارد نیز با مشورت، پلانها و سکانسهایی را در این فیلم قرار دادم که خوشبختانه مورد نظر موافق مخاطبان نیز قرار گرفته است.
در ادامه محمدمقدم از مستندسازان حاضر در این نشست و همکار سابق فلاورجانی ضمن تبریک به لاهوتی به سبب ساخت این اثر گفت: برخی از صحنههای موجود در این فیلم با ذات مستند همخوانی ندارد و کاملا بازسازی شده است و مخاطب با ادامه این صحنهها احساس میکند که توسط کارگردان فریب خورده است.
لاهوتی در پاسخ به این انتقاد با تاکید بر آنکه هیچ فیلم مستندی نمیتواند ادعا کند که واقعیت محض است؛ گفت: کارگردانی قصد فریب مخاطب را دارد که با «اوت کردن صدا» (خارج کردن بوم از محل صدا برداری) و یا گرفتن عامدانه نماهایی فاقد اصول کادربندی قصد تاکید بر گرفتن نماهای مستند داشته باشد، در حالی که این فیلم واجد این قضایا نیست.