مسعود لک در گفتگو با ایلنا:
روابط عمومیها پژوهش را رها کردهاند
روابط عمومیها در ایران به شدت از رویکرد علمی خالی شدهاند و براساس تجربیات سنتی و قدیمی که در خیلی از موارد هم کارکردی ندارد پیش میروند، شاید به این دلیل که خشت اول روابط عمومی در ایران کج گذاشته شده است.
ایلنا: مسعود لک(عضو پیوسته انجمن متخصصان روابط عمومی ایران) معتقد است؛ نوع روابط عمومی که ما امروز به ویژه در سازمانهای دولتی داریم، بیشتر شبیه یک شوخی است. او با انتقاد به شرایط موجود روابط عمومیهای کشور، به بایدها و نبایدهای این حوزه اشاره کرد.
با پشت سر گذاشتن هفتهی روابط عمومی در کشور، گفتگویی داشتیم با مسعود لک، کارشناس و عضو پیوسته انجمن متخصصان روابط عمومی ایران و پیرامون کم و کیف مسالهی روابط عمومی در کشور با او به صحبت نشستیم.
× روز ارتباطات میتواند روزی برای آسیب شناسی صنعت ارتباطات ایران باشد. شما وضعیت روابط عمومی را چگونه تحلیل میکنید؟ آیا وضعیت خوبی دارند و رویکرد علمی و درستی بر روابط عمومی ها در ایران حاکم است؟
ــ به ندرت. متاسفانه روابط عمومیها در ایران به شدت از رویکرد علمی خالی شدهاند و براساس تجربیات سنتی و قدیمی که در خیلی از موارد هم کارکردی ندارد پیش میروند، شاید علت اصلیاش این باشد که خشت اول روابط عمومی در ایران کج گذاشته شده است و همین باعث شده است که روابط عمومی تا امروز در این وضعیت باشند. شاید اگر از روز اول روابط عمومی در ایران شغلی سهل و در حد تدارکات و تشریفات تعریف نمیشد امروز روابط عمومی در جایگاه بهتری میبود. متاسفانه امروز نیروهای روابط عمومی خودشان هم قبول کردهاند که نیازی به سواد رسانهای و داشتن دانش و تخصص ارتباطی ندارند و روابط عمومی کاری ساده و معمولی است و وظیفهای تحلیل گر برای خود قائل نیستند. روابط عمومی نیازمند تغییر ساختار در بنیادهای فکری خود است و باید به جایگاه تحلیلی برگردد.
× عمدهترین مشکلات روابط عمومی در ایران کجاست؟
روابط عمومیها در ایران به کهنسالی رسیدهاند و فرسوده شدهاند. لازم است تا از هر نظر به روابط عمومی نگاه دیگری بشود در خیلی از سازمانها دچار انباشت نیروهای غیرمتخصص شدهاند، فعالیتهای تبلیغاتی میکنند ودچار توهم جایگاهی هستند و این درحالی است که مردم امروز ارتباطشان با روابط عمومیها به حداقل رسیده و خودشان روابط عمومی شدهاند. یعنی خبر میگیرند، تحلیل میکنند و تصمیم میگیرند.
به نظرم یکی دیگر از اصلیترین مشکلات روابط عمومیها در ایران درگیری بیش از اندازهشان با امر تبلیغات است که باعث شده آنها از حوزهی معرفت آفرینی، پژوهش، مدیریت ارتباطات و تحلیل و رصد افکار دور باشند. روابط عمومیها باید مماس با افکار عمومی باشند و برای کنترل این افکار برنامه داشته باشند درحالیکه الان روابط عمومی مماس با برنامههای اجرایی است.
× روابط عمومیها نیازمند چه تغییراتی هستند تا بتوانند پیشرو باشند؟
ــ روابط عمومیها باید نسبت خود را با جهان امروز بازتعریف کنند. در جهان پرشتاب و پر از نظریه امروز نوع روابط عمومی که ما امروز به ویژه در سازمانهای دولتی داریم بیشتر شبیه یک شوخی است و هیچ تاثیری ندارد. امروز هر نیرویی در هر سازمانی خودش رسانه است و نیاز به نوعی از روابط عمومی دارد که یک سر و گردن از او سواد رسانهای و ارتباطی قویتری داشته باشد، چند روابط عمومی را میشناسید که سواد ارتباطاتیشان از کارکنانشان بیشتر باشد؟ روابط عمومی اگر بالاتر از جهان اطرافاش نباشد عقب میماند، اینجاست که روابط عمومی باید متوجه سختی کار خودش باشد. دوران مواجهه با مخاطب ساده و متوسطی که هر چیزی را بپذیرد سپری شده است. روابط عمومیها باید باسوادتر از الان باشند.
× روابط عمومی الکترونیک، مجازی، دو فضایی و چند مدل روابط عمومی در این سالها باب شده و کدام مدل برای جامعه کاربرد بیشتری دارد؟
ــ همه انواع روابط عمومیها در زمان خود و در جای خود و بر حسب فوایدشان قابل استفادهاند. اما چند روابط عمومی را شما در ایران میشناسید که الان الگوی روابط عمومی الکترونیک را اجرا کرده باشد؟ روابط عمومی در ایران به تشریفات آن هم به صورت بیکیفیت و به شدت شعاری تقلیل پیدا کرده است و اثرگذاریاش را از دست داده است. روابط عمومی تا زمانی که خود را از یک واحد اجرایی روزمره به یک اتاق فکر تحلیلگر و ارتباطی به روز ارتقا ندهد همین وضع را دارد.
× اما دانشکدههای روابط عمومی همایشها و انجمنهای تخصصی روابط عمومی به شدت زیاد شدهاند، خروجی این مجامع کجاست؟
ــ نمیدانم. خالی شدن روابط عمومیها از ظرفیت نخبهگی نتایج ناگواری دارد. هر کاری در سازمانهای ما نیاز به تخصص دارد غیر از روابط عمومی. معرفت آفرینی، تحلیل و شکار افکار عمومی برای رشد برند و سازمان نیاز به تیم متخصص دارد. باید ساز و کاری دیگری برای استفاده از ظرفیت نیروهای علمی، جوان و پویا درنظر گرفت. روابط عمومی ضعیف، سازمان را نحیف میکند. باید ارتباط انجمنها و دانشکدههای روابط عمومی با سازمانها تقویت شود و از نیروها استفاده شود.
× به نظر میرسد روابط عمومیها تاثیرشان را بر افکار عمومی و سازمانها از دست دادهاند؟
ــ درست است.سواد رسانهای در جامعه افزایش پیدا کرده است. کانالهای ارتباطی مردم زیاد شده است ضمن اینکه روابط عمومیاز اصلیترین کارش که پژوهش و اندیشهورزی و تحلیل است؛ دور شده است.
روابط عمومی دور از تحقیق و پژوهش دوام نمیآورد. به نفع هیچ روابط عمومی نیست که از اندیشه دور بماند. روابط عمومی که تمام فکر و ذهناش معطوف به اجراست دیگر مغز سازمان نیست و بیشتر دارد نقش دست را بازی میکند. اگر اوضاع به همین منوال باشد و روابط عمومی به حوزههای تحقیق و پژوهش برنگردد وضعیت بدتر هم میشود. امروز روابط عمومیها خروجیهای فکری ندارند و این باعث شده تا سازمانها برداشتی درست از موقعیت اجتماعی خود نداشته باشند. تبدیل شدن روابط عمومیها به یک واحد بیاعتنا به تحقیق و پژوهش به نفع هیچکس نیست.
× اما روابط عمومی پژوهش محور نیازمند نیروهایی است که در این خصوص خبره باشند؟
ــ بله. ببینید در این سالها خیلی سعی شده تا به روابط عمومی به عنوان یک علم ارتباطی نگاه شود، اما سنتیها اجازه نمیدهند. منظورم مدیریت روابط عمومی سازمانها و بدنه اجرایی است. آنها میخواهند تعریف از روابط عمومی در همین حد باشد که روابط عمومی وظیفه تدارکاتی و تبلیغاتی دارد و کاری به حوزه پژوهش و تحلیل ندارد البته دلیل اصلیاش این است که سوادش را ندارند. همین حالا در دانشگاههای ما حوزههای روابط عمومی درحال تفکیک است. خبرنگاری، تبلیغات، روابط عمومی الکترونیک، روزنامهنگاری سایبر و خیلی رشتههای دیگر. درحالیکه سنتیهای روابط عمومی فکر میکنند همه این کارها وظیفه آنهاست. معلوم نیست این وظایف در کدام تعریف روابط عمومی آمده است؟
در آینده این ساماندهی شتاب هم میگیرد اما در سازمانها و مدیران روابط عمومی هنوز مدیریت خوب، مدیریت تداراکات و اجراست. کجا گفته شده است که روابط عمومی باید این همه برای خود وظیفه تعریف کند و به هیچکدام هم نرسد؟ وظایف در دنیای امروز تفکیک شده و هرکدام مرجع خود را دارند. ما نیازمند تعریفی کارآمد و پژوهش محور و موثرتر از روابط عمومی هستیم. روابط عمومی باید به این نکته ایمان بیاورد که اعتبار خود را از پژوهش محور بودن مییابد و نه در کارهای تبلیغاتی و روزمره.
× برای نسل جوان روابط عمومی چه افقی میبینید؟
ــ من همیشه امیدوارم. نسل جدید روابط عمومی بسیار با نسل قبلی خود تفاوت دارد. پویاست، رویکرد مناسبی به روابط عمومی مجازی و الکترونیک دارد؛ به روز است و پرهیز دارداز اینکه روابط عمومی را یک اتفاق و برنامه سنتی بداند. نسل امروز به دنبال رابط عمومی تحول خواه و تحلیلی است. باید به این نسل فرصت داد و اندیشههایش را پذیرا شد.