یدالله آقاعباسی:
سیاسینمایی در تئاتر، عین فریب است
تئاتر سیاسی تجربهای متبلور و خردمندانه است. از شعار گذشته و به شعور پیوسته است. آنتیگون یا هاملت یا مکبث، ننه دلاور، گالیله و در انتظار گودو نمونههایی از یک مجلس سیاسی هستند
ایلنا: وقتی تاریخ تئاتر سیاسی را میخوانید، هیچ تئاتری را نمیتوانید فارغ از سیاسی بودن تصور کنید.
به گزارش ایلنا به نقل از سایت صحنه، یداله آقاعباسی(پژوهشگر و استاد دانشگاه) با بیان این مطلب در پاسخ به این سوال که آیا امروزه از تئاتر میتوان برای بیان مسائل سیاسی استفاده کرد یا خیر، به خبرنگار صحنه گفت: اگر منظور تجربهای هنری از زندگی انسان معاصر با مضمونی سیاسی است، پاسخ مثبت است. نه تنها امکانپذیر است، بلکه توصیه میشود. چه طور میتوان به سیاست که در زندگی افراد تعیینکننده است بیاعتنا بود؟ سیاست همیشه مضمون تکرار شوندهای است که به آن پرداختهاند و در آینده نیز خواهند پرداخت.
وی ادامه داد: ولی نحوهی پرداخت مهم است. آفتهایی مثل سیاستزدگی و سیاسینمایی در نحوهی پرداخت، صداقت در بیان خود را نشان میدهند. کار کردن با این مضمون راه رفتن بر روی بند و بر لبهی تیغ است. خطر کردن است. سیاست زدگی مثل در افتادن در ابتذال است. دنباله روی از مد روز و باج دادن به مخاطبی است که تشنه آن است. در این جا هنرمند نه پیشرو که دنباله روست. مثل کاسبی است که تقاضای بازار را میسنجد، سفارش میگیرد و مرعوب است.
این مترجم ادبی در مورد سیاسینمایی در تئاتر توضیح داد: درسیاسی نمایی کار از این هم بدتر است. نه تنها صداقتی در کار نیست، بلکه فریب هم هست. مثل شخصیت داورن در نمایشنامه «در پوست شیر» نوشته اوکیسی است. او سایه یک مبارز است، در حالی که نه یک مبارز، بلکه ترسویی بدبخت است که باعث مرگ مینی، دختری میشود که به خیال مبارز بودن او به او دل بسته و فدای او میشود. اینها همان «شیران علم» مولوی هستند که باد مساعد روزگار از سینه آنها سپر میسازد.
آقاعباسی تصریح کرد: باید توجه داشت که در شرایط عادی و وقتی که تولید هنری ساز و کار به سامانی دارد، جامعه احساسی نیست، بلکه بر روی مدار خرد حرکت میکند، پویاست، جستجوگر است و نقد درستی دارد، وقتی که اعتماد به هنر و هنرمندان و احترام به هنر آنها رواج دارد، چنان شیران علمی سر بر نمیآورند که با مرد رندی از آب گل آلود ماهی بگیرند و پز مبارزه و مقاومت و مخالف خوانی بدهند.
وی گفت: تئاتر سیاسی نیز تجربهای متبلور و خردمندانه است. از شعار گذشته و به شعور پیوسته است. آنتیگون یا هاملت یا مکبث، ننه دلاور، گالیله و در انتظار گودو نمونههایی از یک مجلس سیاسی هستند که در آن حکیمان نفس – به قول مترجم کلیله و دمنه – گرد میآیند، دلایل را میبینند و میشنوند و حکم نهایی را صادر میکنند.
این محقق و پژوهشگر تئاتر، مسالهی اساسی در هر نمایشی را عنصر "حقیقت" دانست و عنوان کرد: مساله اساسی حقیقت است. تئاتر سیاسی ربطی به زنده باد یا مرده باد ندارد. تقابل دولت و ملت، یا حداقل بخشی از آن، در نمایشنامه آنتیگون آموزنده است. کرئون نماد دولت مستقر است، روحیه و دلایل خود را دارد و بیگمان در زمان اجرا در جامعه خود طرفدارانی هم داشته است. بیتردید خطای تراژیک آن را هم نافرمانبرداری آنتیگون میدانستند. از طرفی خیرهسری و بیخردی کرئون را همسرایان که هیات منصفه یا مجمع نمایندگان در این مجلس سیاسی هستند، شهادت میدهند آرزو میکنند که «باشد که پیرانه سر خرد بیاموزند». نکته دیگر این که هنر همواره به چیزی میاندیشد که «باید باشد» نه «چیزی که هست». دنیای تخیلی هنر جهانی آرمانی است و نظر به آینده دارد، نه حال. از این رو هنر همواره بر وضعیت حاضر برمیشورد و این از سر خرد و نیک خواهی است، نه مبارزه برای کسب قدرت سیاسی آن طور که شیوه سیاستمداران است.
یداله آقاعباسی در پایان گفت: هنرمند را اقتدار هنری بسنده است. او با هوشمندی و مرعوب یا مجذوب قدرت نشدن میتواند این اقتدار را جاودانه کند.