در سیزدهمین نشست تخصصی مدادخیال خانهٔ تئاتر فردوس مطرح شد:
دراماتورژی در تئاتر کودک و نوجوان ضروری است
دولت آبادی: نقش دراماتورژ در تئاتر کودک و نوجوان همچون نقش و حضور روانشناسی در این آثار حساس است. کارگردان تئاتر کودک و نوجوان از این عنصر در گروه و کارش بسیار نیاز دارد و باید از حضور و نقش دراماتورژی آگاهی لازم را داشته باشد.
ایلنا: سیزدهمین نشست تخصصی مداد خیال با موضوع ضرورت دراماتورژی در تئاتر کودک و نوجوان عصر روز شنبه (۱۶شهریور) ماه در فرهنگسرای فردوس برگزار شد.
به گزارش ایلنا به نقل از روابط عمومی خانهٔ تئاتر فردوس، در این نشست که با حضور دکتر بهرام جلالیپور، دکتر حسن دولتآبادی و بهزاد صدیقی برگزار شد، تئاتر کودک و نوجوان از منظر دراماتورژی و اینکه گروههای تئاتر اگر از شخصی به نام دراماتورژ بهره بگیرند، قطعاً بر کیفیت این نوع آثار مؤثر واقع خواهد شد، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت.
براساس این گزارش، در ابتدا بهزاد صدیقی (نمایشنامهنویس، منتقد و پژوهشگر تئاتر) گفت: در سلسله نشستهای پژوهشی و تخصصی مداد خیال تلاش میکنیم مباحث مغفول مانده یا مباحثی را که کمتر به آن پرداخته شده در حوزهٔ تئاتر کودک و نوجوان بررسی کنیم و به آن بپردازیم؛ مباحثی که دستاندرکاران تئاتر کودک و نوجوان به آن نیاز دارند اما کسی به آنها نمیپردازد.
وی در ادامه با اشاره به سابقه و صبغهٔ دراماتورژی در تئاتر در اروپا درخصوص این موضوع گفت: دراماتورژی یکی از علوم مهم و جدید در تئاتر محسوب میشود که از قرن نوزدهم در آلمان و اروپا رواج یافت. از آنجا که امروز حضور و نقش دراماتورژ به عنوان یکی از اعضای اصلی و مهم گروههای حرفهای تئاتر در دنیا محسوب میشود و در واقع به عنوان هستهٔ مرکزی و اصلی این گروهها شناخته میشوند، دراماتورژ میتواند در کیفیت اجرای نمایشها نقش اساسی داشته باشند. همچنانکه در آغاز، لسنیگ به این امر همت گمارد و سپس برتولت برشت به عنصر دراماتورژی ارزش بسیاری بخشید.
این نمایشنامهنویس و پژوهشگر در ادامه یادآور شد: امروزه شاید در تئاتر بزرگسالان دراماتورژ و حضورش در کشورمان آرامآرام جای خود را در بین گروهها دارد باز میکند اما هنوز به این عنصر مهم و کلیدی در یک گروه تئاتری نگاه نمیشود. به نظر میرسد جای خالی دراماتورژ در گروههای تئاتر کودک و نوجوان شاید بیش از پیش احساس میشود زیرا مشکلات بسیاری که در متن نمایشنامهها و نمایشهایی برای مخاطبان تئاتر کودک و نوجوان دیده میشود، بر همه روشن است. ضعفهای ساختاری متن و نبود تحلیلهای درست و کافی در بسیاری از نمایشهای این حوزه به چشم میخورد.
وی اضافه کرد: معتقدم اگر در کنار دستاندرکاران تئاتر کودک و نوجوان به خصوص نمایشنامهنویسان و کارگردانان این حوزه دراماتورژ قرار گیرد، میتواند نتایج ثمربخشی برای تئاتر کودک و نوجوان و نیز تأثیرات بسیاری بر کیفیت و روند نوشتن نمایشنامه و اجرای همان اثر توسط کارگردان و گروه داشته باشد. متأسفانه از آنجا که تعداد نمایشنامهنویسان تئاتر کودک و نوجوان خیلی کم است و از آن مهمتر تعداد نمایشنامهنویسان خوب این حوزه بسیار بسیار کمتر از نمایشنامهنویسان بزرگسال است، دراماتورژ تئاتر کودک و نوجوان وظیفهٔ خطیری برای این تئاتر برعهده دارد و میتواند به کسانی که در این حوزه فعالیت میکنند، کمک زیادی کنند.
در ادامهٔ این نشست دکتر حسن دولتآبادی (نویسنده، پژوهشگر و استاد دانشگاه) با اشاره به اینکه در ابتدا در یونان باستان نمایشنامهنویسان و سوفلور به نوعی نقش دراماتورژ را برعهده داشتند، گفت: نقش دراماتورژ در تئاتر کودک و نوجوان همچون نقش و حضور روانشناسی در این آثار حساس است. کارگردان تئاتر کودک و نوجوان از این عنصر در گروه و کارش بسیار نیاز دارد و باید از حضور و نقش دراماتورژی آگاهی لازم را داشته باشد.
دکتر دولتآبادی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به این نکته که تعریف قطعی در حوزهٔ خاصی از هنر وجود ندارد، گفت: در دراماتورژی هم تعریف قطعی وجود ندارد. اما آنان که این واژه را تعریف و معنی کردهاند، معانی بسیاری را برای آن برگزیدهاند. معانیای همچون نمایشنامهپژوهی، نمایشنامهگزینی، نمایشنامهسازی
براساس شعر و داستان و براساس ایدههای گروه تئاتر و نمایشنامه برگردانی؛ اما من تعریف قطعی از این عنصر نمیدهم. چون همهٔ این معانی و تعاریف درست هم است. برخی حتا، منتقدان و نظریهپردازان را نیز دراماتورژ محسوب میکنند. اما دراماتورژی یا نمایشنامهپردازی، علم مطالعهٔ تحلیل و تفسیر نمایشنامه برای اجراهای جدید باتوجه به مخاطبان، زمان و مکان است.
این پژوهشگر همچنین اضافه کرد: امروزه تئاتر کودک ما به دراماتورژی نیاز دارد که افسانه را بشناسد، لایههای داستان را به نمایشنامهنویس معرفی کند و در واقع دراماتورژی که از تئاتر کودک و نوجوان به خوبی و درستی شناخت و آگاهی داشته باشد.
دکتر بهرام جلالیپور، نمایشنامهنویس، پژوهشگر و استاد دانشگاه، در ابتدای سخنان خود در این نشست به دراماتورژی، تعاریف آن و وظایف دراماتورژ پرداخت و گفت: دراماتورژ در معنای سنتی و اولیه آن به نویسنده نمایشنامه گفته میشد. اما، با توجه به تحولات فرهنگی و اجتماعی و نیز تحولات زیباییشناسی، دراماتورژی از زمان لسینگ از مفهوم سنتی خود یک گام فراتر گذاشت و به فعالیت اجرایی را هم دربر گرفت. بعدها برتولت برشت دراماتورژی را در معنای آدابتاسیون متون مورد استفاده قرار داد. البته خود او از دراماتورژها در فعالیتهای بسیار متعددی استفاده کرد. به طوری که گاهی دستیاران کارگردانیاش را نیز دراماتورژ مینامید.
وی خاطرنشان کرد: امروزه دراماتورژی در معانی بسیار وسیعی مورد استفاده قرار میگیرد. به گونهای که گاهی حتی فعالیتهایی مثل دستیاری کارگردان و مسئولیت روابط عمومی گروه را هم دراماتورژی مینامند. همچنین، در گروههایی مثل گروه تئاتر دوسولی آرین مونوشکین نیز که اساسا براساس بداههپردازی کار میکنند، دراماتورژ کسی است که وظیفه تدوین یافتههای بداهه گروه و تدوین متن نهایی را به عهده دارد.
جلالیپور همچنین در بخش دیگری از سخنان خود اذعان کرد: با صرف نظر از معانی متعددی که دراماتورژی در طول تاریخ به خود گرفته است و کاربردهای متعددی که امروز یافته است، منظور من از دراماتورژ کسی است که به نمایشنامه نویس یا گروه اجرایی مشاوره دراماتیک ارائه میدهد و در واقع ایرادات دراماتیک نمایشنامه یا اجرا را بر طرف میکند.
این منتقد و پژوهشگر در ادامه سخنان خود درخصوص ضرورت حضور دراماتورژ در تئاتر کودک و نوجوان تصریح کرد: دلیل مهم و ضروری حضور دراماتورژ در تئاتر کودک و نوجوان در درجه اول این است که نمایشنامههای این گروه اغلب اقتباسی و از منابع متفاوتی مثل حکایتها و داستانهای اقتباس شدهاند اما در این فرایند از تبدیل آنها به ساختار دراماتیک غفلت شده است. بنابر این لازم است که فردی آشنا به قواعد درام نویسی ایرادت دراماتیک آنها را گوشزد یا برطرف کند. اما اشکال در این است که در حوزه تئاتر کودک و نوجوان نمایشنامهنویس خوب کم داریم و درامشناسان و نویسندگان تئاتر بزرگسال نیز به دلایل مختلف به سادگی تن به این کار نمیدهند. بنابراین حضور دراماتورژها در کنار نمایشنامهنویسان کودک و نوجوان بسیار ضروری و مهم بهشمار میرود. دراماتورژ به کارگردان و نمایشنامهنویس تئاتر کودک و نوجوان میتواند مشاوره دراماتیکی دهد تا در زمینه درامپردازی، نمایشنامهنویس بتواند اثری دراماتیک و کمنقص خلق کند.
این نمایشنامهنویس سپس برخی از عمدهترین ایرادات دراماتیک نمایشنامههای حوزه کودک و نوجوان را برشمرد و گفت: اشکال بیشتر نمایشنامههای اقتباسی کودک و نوجوان در این است که در آنها به دیالوگنویسی صرف اکتفا شده است. در بسیاری از آنها از راوی استفاده شده است بدون اینکه حضور وی در نمایشنامه دراماتیزه شده باشد.
وی در پایان اظهار کرد: هم به لحاظ فرم و هم محتوا، نمایشنامههای اقتباسی کودک و نوجوان، بایستی کاملاً با تحلیل امروزی نوشته شوند و نسبت به آثار کلاسیک در اقتباس بازنگری شوند. متأسفانه نمایشنامهنویسان کودک و نوجوان شناخت خوبی از دنیای کودک و درون و روان او ندارند. بنابراین تئاتر کودک و نوجوان نیازمند دراماتورژهایی است که هم شناخت خوبی نسبت به دنیای درام داشته باشند و هم شناخت درست و کافی از دنیای کودک. از آنجا که جایگاه حقوقی دراماتورژ در نمایشنامهنویسی و اجرای تئاتر کودک و نوجوان مشخص نیست، به همین دلیل کمتر از حضور دراماتورژ متخصص بهره برده میشود و دراماتورژها هم کمتر رغبت به حضور و همکاری با گروههای تئاتر کودک و نوجوان دارند.
گفتنی است، در پایان این نشست، که با پرسش شرکتکنندگان و پاسخ مدعوین همراه بود، لوح سپاسی از طرف مدیریت فرهنگی هنری منطقه پنج و رئیس فرهنگسرای فردوس به میهمانان این نشست اهدا شد.