یادداشت//
در انتقاد به دکتر نجفی، دقت نظر و انصاف رعایت نشده است
چگونه است شما خود از کاندیداتوری آقای دکتر حداد عادل برای تصدی پست وزارت آموزش و پرورش حمایت کردید و در این جهت تلاش گستردهای را هم مبذول داشتید؟ مگر جناب ایشان سابقه حضور، گرچه عمدتا به عنوان معاون آقای دکتر نجفی، در وزارت آموزش و پرورش نداشتهاند؟ پس معلوم میشود داستان چیز دیگری است.
ایلنا: به عنوان یکی از موافقان کاندیداتوری آقای نجفی برای وزارت آموزش و پرورش و به عنوان یک مطلع مایلم به برخی مباحثی که شاید در آنها دقت نظر و انصاف در حدی که باید رعایت نشده است در چهار محور مطالبی را به اختصار به آگاهی علاقمندان، به ویژه نمایندگان محترم مجلس شورای اسلامی، که در آستانه ادای یک تکلیف شرعی و ملی مهم هستند برسانم.
بحث عقب گرد: فرمودهاند که بازگشت وزیری پس از سالیان متمادی به همان دستگاه نشانه عقب گرد است. به گمان من اگر این قاعده را بدون قید و شرط بپذیریم آنگاه تنها دامن وزیر پیشنهادی آموزش و پرورش این دولت را نمیگیرد. اگر هم بگوییم چه باک، آنگاه معلوم میشود که با پیچیدگیهای انتخاب اصلح از سوی رئیس جمهور آشنائی نداریم و مساله را تک متغیره دیدهایم. با تک متغیره دیدن یا حق وتو قائل شدن برای این متغیر، دست رئیس دولت به شدت بسته میشود. به گمان من باید در بیان این مطلب قدری دقت به خرج داد و مثلا گفت که «در شرائط برابر، ارجح آن است که وزیر پیشین به دستگاه باز نگردد». با فرض پذیرش این تبصره بلافاصله میتوان به موضوع معرفی آقای دکتر نجفی بازگشت و به آقای دکتر روحانی حق داد. چرا که در این گزینش این اصل تعدیل شده را کاملا مراعات کردهاند و در شرائطی آقای نجفی را کاندیدا کردهاند که به شهادت قاطبه فرهنگیان، شایستگیهای ایشان با هیچیک از کاندیداهای دیگر قابل قیاس نیست تا نوبت به اعمال اصل مرجح بودن عدم بازگشت برسد (علاقمندان میتواند برای مثال به نظرسنجی سایت فرهنگیان نیوز مراجعه نمایند). این اقبال هم البته بیمبنا نیست و کاملا متاثر از عملکرد دکتر نجفی در دوره گذشته وزارت است که در بخش دیگری به اهم آنها اشاره خواهد شد. از این بحث منطقی که بگذریم میتوانیم در مقام جدل از مطرح کننده این نکته سوال کنیم چگونه است شما خود از کاندیداتوری آقای دکتر حداد عادل برای تصدی پست وزارت آموزش و پرورش حمایت کردید و در این جهت تلاش گستردهای را هم مبذول داشتید؟ مگر جناب ایشان سابقه حضور، گرچه عمدتا به عنوان معاون آقای دکتر نجفی، در وزارت آموزش و پرورش نداشتهاند؟ پس معلوم میشود داستان چیز دیگری است و اصل عدم بازگشت مستمسکی بیش نیست. بنده عرض میکنم اگر به قول علما امر دایر باشد که وزیر بازگردد یا معاون، البته اولی آن است که وزیر بازگردد. این هم برای خودش استدلالی است!
بحث تخصص: درباب تخصص آقای دکتر نجفی میتوان صریحا به عدم تناسب زمینه تخصصی ایشان با تعلیم و تربیت رای داد. این مطلبی است که مورد تاکید منتقدان محترم بوده است. اما آیا واقعا برای هر دستگاهی بهترین گزینه متخصصترین آن هاست؟ باز هم فکر میکنم اگر به شکل افراطی به این متغیر بنگریم شائبه عدم توجه به پیچیدگیهایی که در انتخاب وزیر مطرح است پیش میآید. اگر تخصص را در طیفی تصور کنیم و آن را به اصطلاح صفر و یکی نبینیم و از سوی دیگر به پارامترها و متغیرهای مرتبط دیگر نیز توجه کنیم، مساله آُسان میشود. پس از تخصص با تمام شرافت و اهمیتی که برای آن قائل هستم، نباید پیراهن عثمان بسازیم و با قائل شدن وزن به اصطلاح وتویی برای آن دامنه انتخابها را تنگ و تنگتر کنیم. بازهم معتقدم اصل قابل قبولتر آن است که «در شرائط برابر اولویت را به فرد دارای تخصص مرتبط تر بدهیم». اگر این اصل مبنا باشد آنگاه پای متغیرهای دیگر مانند داشتن تفکر استراتژیک، قدرت مدیریت و راهبری آزمون شده، اخلاق مداری و مهمتر از هم قدرت جذب متخصصان را هم در نظر بگیریم میتوان مانند رئیس محترم جمهور به این جمع بندی روشن رسید که آقای دکتر نجفی واجد امتیاز بالاتر نسبت به سایر کاندیداها هستند. در این مورد هم مانند مورد قبل اگر بنا باشد با متتقد محترم فراتر از بحث منطقی، به محاجه بنشینیم میتوان گفت که تخصص در حوزه مسئولیت اگر این میزان اعتبار دارد که شما میفرمائید چطور است که بدون داشتن کوچکترین بهرهای از تخصص در حوزه آکادمیک برنامه ریزی درسی به عنوان مجری طرح تدوین «سند برنامه درسی ملی» منصوب شدید و بدون هیچ دغدغهای به این مهم مشغول شدید؟ ندای جامعه علمی برنامه ریزی درسی کشور را هم که شما را از این تصمیم نهی کرد را وقعی ننهادید!؟ چرا باید انسان خود را در مظان اتهام واعظ غیر متعظ بودن قرار دهد؟
بحث عملکرد: فهرست اهم دستاوردهای دوره آقای دکتر نجفی که پایدار هم ماند به قرار زیر است. آیا سخن از عدم شکل گیری اتفاقات مثبت و ماندگار که توسط برخی منتقدین، بویژه منتقد مورد نقد این یادداشت، مطرح میشود با واقعیتها و انصاف که معصوم (ع) آن را عین دین دانسته است سازگار است؟
۱. شکل گیری نظام تحقیقات در آموزش و پرورش در سطح کشور و در راس آن پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش
۲. توسعه آموزشهای فنی حرفهای با توسعه بیسابقه آموزشکدههای فنی حرفهای (۸ باب به قریب ۱۵۰ باب)
۳. طراحی و راه اندازی نظام جدید آموزش متوسطه از طرح تغییر بنیادین نظام برای پاسخگویی به رشد بیسابقه جمعیت در دوره متوسطه و جلوگیری از بروز بحران اجتماعی
۴. توسعه فعالیتهای پرورشی، راهنمایی و مشاوره از جمله ایجاد تشکیلات دانش آموزی پیشتازان و فرزانگان
۵. اقدام در جهت کاهش تمرکز با به تصویب رساندن قانون شورایهای آموزش و پرورش استانها و مناطق
۶. اجرای قانون مدارس غیر دولتی و فراهم کردن زمینه ورود بخش خصوصی به عرضه ارائه خدمات آموزشی همراه با ایجاد طرح رافع (ثبت نام رایگان از دانش آمزان بیبضاعت)
۷. توجه به عدالت آموزشی با تاسیس مدارس نمونه دولتی و مدارس نمونه مردمی
۸. ایجاد ساختار اقتصادی (صندوق ذخیره فرهنگیان) برای کمک به تقویت بنیه اقاتصادی فرهنگیان
۹. توسعه زیرساختهای رفاهی و معیشتی فرهنگیان با ساخت خانههای معلمان، درمانگاهها و بیمارستانهای فرهنگیان
طراحی و استقرار نظام جامع انفورماتیک با بیش از ۱۲ پایگاه اطلاعات
بهبود کیفیت برنامهها و فعالیتهای حوزه استثنائی با تاسیس سازمان آموزش کودکان استثنائی در سال ۱۳۷۰
ساماندهی مراکز تربیت معلم با کاستن از کمیت و ارتقاء کیفیت آنها از جمله با ایجاد پست مدرسی
بحث دیدگاهها: نقد دیگری که به آقای دکتر نجفی وارد میشود به سکولار بودن ایشان و بویژه قائل نبودن به تعلیم و تربیت دین محور مربوط میشود. در این زمینه بعضا به برخی مصاحبهها یا مکتوبات منسوب به آقای دکتر نجفی استناد میشود. اما متاسفانه باید گفت به دلیل مجمل گذاشته شدن این بحث توسط دکتر نجفی و برداشت نادرست از آنها توسط منتقدین سوء تفاهماتی در این زمینه بوجود آمده است. امید میرود کاندیدای محترم وزارت آموزش و پرورش خود در این زمینه به رفع ابهام اهتمام کنند. آنچه من از خلال گفتگوهایم با ایشان دریافتهام آن است که هم به «تعلیم و تربیت دین محور» و هم به «تعلیم و تربیت دینی» قائل هستند و برای هر دو اهمیت خاصی قائلند. روشن است برای کسی که در کنار تعلیم و تربیت دینی، تعلیم و تربیت مبتنی بر دین (اسلام) را قبول دارد و معتقد است که کل تربیت باید تحت تاثیر الزامات معرفتشناختی، جهانشناسی، انسانشناسی و ارزششناسی اسلامی (همان فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی) سامان یابد، نمیتوان تعبیر سکولار را بکار برد، مگر با انگیزههای سیاسی و غیر خدائی. دین محوری تربیت مورد تایید و تاکید آقای دکتر نجفی البته با قرائتی از مبادی اسلام سازگار است که در مفهوم «حیات طیبه» به گونهای که در مبانی نظری سند تحول هم آمده است سازگار است. این قرائت البته از قرائتهای جزم اندیشانه و غیر عقلانی فاصله دارد.
دکتر محمود مهرمحمدی، استاد تعلیم و تربیت دانشگاه تربیت مدرس