تاریخ موسیقی ایران، برای هنرجویان همراز نواخته شد
موزه موسیقی ایران كتابخانهای پر و پیمان دربارة موسیقی دارد. آرشیوی شنیدنی كه در آن تقریبا همه آثار صوتی دیده می شود. همین جاست كه اگر به دنبال «تاریخ ضبط صدا» در كشور می گردید، پاسخ خودتان را مییابید.
ایلنا: موزه موسیقی ایران برای تهرانیها هم خیلی شناخته شده نیست، همانطور كه برای بسیاری از هنرجویان آموزشگاه همراز به مدیریت مجید اخشابی هم تازگی داشت و بسیاری از آنها دقایقی در كوچه پس كوچههای قدیمی رو به مدرن خیابان «دربندی» به دنبال موزه گشتند تا بلاخره صدای ساز و دهل موزه آنها را به كوچه موزه، پلاك 9 رساند. موزهای که چیزهای زیادی در چنته دارد. حتی اگر هیچ سوالی در ذهن نداشته باشید، حتماً به شما خواهد گفت كه مثلا سیرجانیها در مراسم طلب باران، از سازی عجیب به نام «کدو شابارون» استفاده میكردند. ساز اهدایی ناصرالدین شاه به همسرش را به شما نشان میدهد. سازی كه البته ناصرالدین شاه خود آن را هدیه گرفته بود. وقتی به دو تار «حاج قربان سلیمانی» خیره میشوید، صدای سوزناك دو تار پیرمرد در جان و روحتان رخنه میكند.
ورودی ساختمان موزه سرنانوازی به همراهی، دهل زنی به استقبال گردشگران میآیند. سیمهای چنگی در ورودی موزه به نمایش گذاشته شده كه تو را تا طبقه دوم و آنجایی كه كرناهای شمال ایران، خودنمایی میكنند، همراهی میكند.
موزه موسیقی با سوتكهای گلی بازمانده از تاریخی بسیار دور، خود را به تماشاگر معرفی میكند. سوتكهایی كه در میان سخنان راهنمای موزه، 1700 سال قدمت میآیند، هرچند تاریخی بر پای آنها نوشته نشده و همین مساله باعث می شود تا شنونده نداند در كدام قرن، كدام ساز، دلتنگیهای مردم كدام عصر را در گلوها رسوب داده است.
در هر یک از سالن های اطراف سازهای خاصی دیده می شود، برای کسانی که با انواع گونه های ساز آشنایی ندارند؛ این موزه محلی است برای آشنایی بیشتر و برای آنان كه ساز میشناسند گنجینهای بی بدیل. سازههایی چون دایره کرمان و بوشهر، نقاره مازندران و کرمان، طاس کردستان، چوغ کرمان، طبلای بلوچستان، تنبک کردستان و رفسنجان و دایره ۲۰۰ ساله کرمان، تنها بخشی از این آثارند که در این موزه دیده می شوند. «دورک»، «مرواس» و «تیمبورک» از جمله ادواتی هستند که نامهایشان کمتر به گوش آشناست. در سالنی دیگر، انواع «قرهنی»، «سوتک»، سرنا و کرناهای شهرها و استانهای مختلف دیده می شود. این نشانگر تنوع ساز و موسیقی در کشور است. هرچند راهنمای موزه مدام یادآوری میكند كه آنچه را در این موزه به نظاره مینشینند، همه ی موسیقی ایران زمین نیست بلكه به اندازه وسعت موزه است و بس. سنج، کوزک، خلخال، «بینجو»، تمبورک، دوتار، «رباب» و «تمپوز» هم از سازهای زهی است که در این تالار وجود دارد. از دیگر سازهای این بخش، چنگ قوطی، کمانچه لرستان، قیچک و انواع زنگولههاست كه راهنمای موزه از آنها به سازهای فولكریك نام میبرد و با سرانگشتان صدای دور زنگ كاروانی دور را در ساختمان زیبای موزه طنین انداز میكند. در طبقه بالای موزه، گنجینه ای وجود دارد از وسایل استادان موسیقی. وسایل محمدتقی مسعودیه شامل کلاه، کتاب، تقویم، کمربند و کیف. وسایل خاطره پروانه شامل مهر و جانماز و لوح های تقدیرو عینک. وسایل استاد علی تجویدی و شاه میرزا مرادی عینک، کت، تمبر، سه تار و شمشیر و سرویس کلنل علی نقی وزیری، همه از دیدنی های این بخش است.
هیس!
موزه موسیقی ایران كتابخانهای پر و پیمان دربارة موسیقی دارد. آرشیوی شنیدنی كه در آن تقریبا همه آثار صوتی دیده می شود. همین جاست كه اگر به دنبال «تاریخ ضبط صدا» در كشور می گردید، پاسخ خودتان را مییابید. مجریان موزه ایران سعی كردهاند از نخستین صفحه ای که درایران و درسال ۱۲۸۴ ضبط شده تا امروز هر اثری که در گستره ایران بزرگ بوده، گردآوری شود. البته موزه نیم نگاهی هم به آثار ایرانی ضبط شده در خارج از كشور داشته است. به قول مسئولان آثار این مجموعه، بدون هیچ گونه تعصب، گزینش و قضاوتی گردآوری شده است. بیشترین حجم آثار توسط ۳ مجموعه دار بزرگ در اختیار این موزه قرار گرفته است. مظفرالدین شاه نقش مشهودی در موزه موسیقی ایران دارد. بنابراین یكی از نكات جالب توجه در این موزه نامه ای است که از مظفرالدین شاه به جا مانده و در آن اجازه ضبط صدا توسط او صادر شده است. یا اولین صدای ضبط شده که صدای مظفرالدین شاه است. اکنون این پرونده صوتی از آن سال ها تا امروز نگهداری شده است. امروز می توان به این نواها و صداها گوش داد. البته اگر شما سری هم به موزه كندلوس زده باشید آنجا هم می بیند كه پادشاه پر نخوت قاجاری، چطور سخن از خود میراند. پس موزه ایران تنها موزه ای نیست كه تاریخ را ورق می زند و دوره ناصری را یادآوری میكند.
به سازها دست بزنید
كارگاه موزه موسیقی جالب ترین بخش موزه برای بازدیدكنندگان است. مسئولان موزه خیال همگان را هم راحت كرده اند و برخلاف قسمت های دیگر موزه كه اگر كسی دستی به سازی میكشید، اعتراض آنان را در پی داشت، اینجا روی تابلویی نوشتهاند: «به سازها دست بزنید». شاید تنهاترین موزه ای باشد كه از بازدید كنندگان می خواهد، سازی بردارند و بنوازند. هنرجویان هم از خدا خواسته هركدام سازی را برمیدارند و نوایی كه می خواهند مینوازد تا خاطره ای آهنگین از موزه موسیقی در ذهن همگان نقش بندد.