دیپلماسی عمومی حج باید مهندسی شود
دیپلماسی سنتی كه در گذشته نقش پر رنگی در تعامل دولتها در جهان داشته است دارای پنهان كاری است؛ لذا ادبیات دیپلماتیك با غیر دیپلماتیك تفاوت دارد.
ایلنا: عضو هیات علمی مؤسسه امام خمینی(ره) با بیان این كه دیپلماسی عمومی در حج باید مهندسی شود عنوان كرد: با استفاده از ظرفیتهای فرهنگی، علمی، زبانی، هنری و... در حج و مهندسی این ظرفیتها میتوان آموزههای انقلاب اسلامی را صادر كرد.
به گزارش ایلنا به نقل از پایگاه اطلاع رسانی حج وابسته به بعثه مقام معظم رهبری، نشست انقلاب اسلامی و ظرفیتهای دپلماسی حج از سلسله نشستهای تخصصی حج و زیارت در پژوهشكده حج و زیارت برگزار شد.
حجتالاسلام و المسلمین احمد رهدار عضو هیأت علمی مؤسسه آموزشی- پژوهشی امام خمینی(ره) قم در این نشست بیان كرد: بحث دیپلماسی عمومی از بحثهایی است كه از اوایل قرن بیستم در سیاست خارجی كشورها مطرح و بعد از سال 2000 اهمیت آن در بین كشورها بیشتر شده است و كشورهای پیشرفته به طور جدی وارد مباحث دیپلماسی عمومی شدهاند.
وی افزود: دیپلماسی یعنی كارهایی كه یك بازیگر بینالمللی برای تاثیر در بازیگر بینالمللی دیگر انجام میدهد؛ در حقیقت دو نوع دیپلماسی وجود دارد، دیپلماسی عمومی و دیپلماسی سنتی و رسمی؛ دیپلماسی سنتی و رسمی دیپلماسی است كه بازیگران آن دولتها هستند. یعنی اینكه دولتی میخواهد از طریق روابط حقوقی و دیگر عوامل، دولت دیگر یا منطقه یا نهاد حقوقی دیگری را تحت تاثیر تصمیمات و خواستههای خود قرار دهد.
دیپلماسی دولتها با دولتها با تئوری جهانیشدن جایگاهی ندارد
این كارشناس حوزوی تصریح كرد: دیپلماسی سنتی كه در گذشته نقش پر رنگی در تعامل دولتها در جهان داشته است دارای پنهان كاری است؛ لذا ادبیات دیپلماتیك با غیر دیپلماتیك تفاوت دارد ممكن است شخصی از شخص دیگر بدش بیایید یا بداند كه از نظر عقیدهای با فلان شخص بسیار متفاوت است اما در فضای دیپلماسی و دیپلماتیك باید به آن شخص دست داد یا اظهار دوستی كند و با او سر یك میز بنشیند و مذاكره كند.
حجتالاسلام رهدار اظهار كرد: از دیگر خصوصیتهای دیپلماسی رسمی این است كه غیردموكراتیك است، یعنی مكانیزم رای عمومی در دیپلماسی رسمی وجود دارد، به عبارت دیگر مردم تصمیم نمیگیرند بلكه سران و نخبگان دولت و یك كشور هستند كه برای عموم مردم تصمیم میگیرند و معمولا به صورت پنهانی انجام میشود كسی متوجه نمیشود به عبارت سادهتر عده كمی دارند به جای همه مردم تصمیم میگیرند.
وی افزود: این سبك سنتی از دیپلماسی در گذشته به مدت طولانی معمول و تاثیر گذار بوده است؛ اما این فضای دیپلماسی در فضای كنونی جهان تاثیرگذار نیست، با حضور رسانهها در همه جای دنیا دیگر امكان پنهانكاری و تصمیم گرفتن به جای همه مردم كمتر وجود ندارد. دیپلماسی دولتها با دولتها با تئوری جهانیشدن جایگاهی ندارد.
این كارشناس حوزوی بیان كرد: دیپلماسی عمومی ارتباطات یك دولت با ملتهای دیگر است؛ یك طرف دولت است یك طرف ملت دولت دیگر است مثلا دولت ایران میخواهد با ملت عراق، عربستان، سوریه و انگلستان و... رابطه برقرار كند و از طریق تاثیر گذاری در ملتها قصد دارد در تصمیمات منطقهای جهان نقش ایفا كند.
روابط در دیپلماسی عمومی حقوقی نیست بلكه حقیقی است
وی عنوان كرد: پیش فرض این دیپلماسی غیر امنیتی كردن سیاست خارجی است؛ چرا كه مخاطب این دیپلماسی ملتهای مختلف یا عموم مردم هستند كه آموزشهای دیپلماتیك و امنیتی ندیدهاند آنها با مسائل دیپلماتیك آشنا نیستند، روابط رسمی دیپلماتیك قوانین خاص خودش را دارد؛ مثلا زمانی كه دو مقام مسئول هم پایه به دیدار هم میآیند یك سری قوانین مشخصی برای این دیدار وجود دارد مثلا قانون مشخصی برای نحوه دست دادن دو طرف وجود دارد و حتی برای اینكه چند قدم برای دیدار با هم راه بروند وجود دارد، این قوانین جدید نیست در گذشته هم بوده است.
حجتالاسلام رهدار تصریح كرد: بنابراین این طبیعی است كه عموم مردم در جریان اینگونه مسائل نباشند؛ بر این اساس كسی كه میخواهد با دیپلماسی عمومی در جهان رابطه برقرار كند پیش فرضش این است كه خارج از امنیت عمومی قرار است رابطه داشته باشد، این در حالی است كه در تمام دیدارهای دیپلماتیك و رسمی همه چیز ضبط خواهد شد اما در دیپلماسی عموم هیچ كدام از اینها وجود ندارد.
وی افزود: در دیپلماسی رسمی فشار از بالاست و در دیپلماسی عمومی چانهزنی از پایین است؛ روابط در دیپلماسی عمومی حقوقی نیست بلكه حقیقی است. ممكن است گاهی اشخاصی كه رابطه برقرار میكنند حقوقی هم باشند اما شكل این ارتباط حقوقی است؛ دیپلماسی فرهنگی و ارتباطی از مهمترین شاخههای دیپلماسی عمومی هستند كه در بحث دیپلماسی فرهنگی بهرهگیری از قدرت نرم مورد استفاده قرار میگیرند، ممكن است یك بازیگر بینالمللی از دیپلماسی عمومی خوبی برخوردار باشد اما دیپلماسی فرهنگی خوبی نداشته باشد مثل كره جنوبی و بالعكس مثل ایرلند اما عموم كسانی كه دیپلماسی عمومی خوبی دارد قدرت نرم هم دارند.
این كارشناس حوزوی بیان كرد: دیپلماسی فرهنگی یعنی اینكه در غیاب قوه قاهره سیاست میشود كارهایی كرد، كارهایی كه از قضا همان اهداف قوه قاهره سیاست را دنبال میكند، در فضای دیپلماسی عمومی وقتی به فرهنگ توجه میشود فضای امنیتی سیاسی در حاشیه میرود و رویكرد و روش عوض میشود زمانی كه تاثیرگذاری در فرهنگ صورت بگیرید این تاثیرات و تاملات باعث تغییرات در فضای سیاسی میشود.
لزوم بهرهبرداری از ظرفیت حج برای صدور آموزههای انقلاب
وی افزود: در دیپلماسی عمومی مهندسی ذهنیت حرف اول را میزند؛ شما با اذهان ملتها در ارتباط هستید، چرخش ایده و فكر است به عبارت دیگر نوعی گذار روشی از سخت افزار به نرم افزار است در دیپلماسی عمومی قدرت نرم است و اساسا بگیر و ببند و رفتارهای سخت افزاری وجود ندارد.
حجتالاسلام رهدار تصریح كرد: قدرت، منافع ملی و امنیت از مفاهیمی هستند كه تغییر معنا دادهاند؛ قدرت زمانی در نگاه وبری به یك رفتار تعریف میشد كه در آن شخص الف كاری بكند كه شخص ب به جای آنكه بر اساس خواسته خودش رفتار كند به خواسته الف تن دهد و بر اساس خواسته او رفتار كند؛ در زمان حاضر قدرت به فعل نیست؛ قدرت نرم است مثلا زمانی كه ما به دیدار یك عالم دینی میرویم كارهایی را انجام نمیدهیم به عبارت دیگر آن گونه كه او دوست دارد و میخواهد انجام میدهیم؛ یعنی آن شخص عالم فضای خاصی را ساخته كه هر كسی وارد آن فضا میشود تحت تاثیر قدرت نرم آن عالم قرار میگیرند و هر كاری را انجام نمیدهد.
وی اظهار كرد: این دقیقا همان قدرت نرمی است كه ائمه معصومین(ع) داشتند؛ آنها نوعی بودن در جهان هستی از خود ارائه دادند كه این بودن برایشان قدرت نرم فوقالعادهای رقم زد، به طوری كه حتی هیچ كدام از دشمنانشان نتوانستند اوصاف نا بجایی به آنها متصف كنند؛ با وجود اینكه ائمه معصومین(ع) چه در زمان حیات و چه در زمان بعد شهادتشان دشمنان زیادی داشتند اما آن قدرت نرم و به عبارت دیگر نحوه هستی و بودنشان به كمتر كسی اجازه میداد كه مثلا بگوید آنها بیسواد بودند، یا بیتقوا بودند.
رییس موسسه فتوح ابراز كرد: حتی زمانی كه ما این مسئله را با زندگی امام خمینی (ره) تطبیق میدهیم میبینیم این قدرت نرم امام بود كه به هیچ منتقد و بد خواهی اجازه نمیدهد كه بگوید امام خمینی(ره) بیسواد بود. وی ادامه داد: دیپلماسی ارتباطات در دیپلماسی عمومی باعث میشود كه فرایند عمودی ارتباطات از جانب دولت تبدیل به فرایندهای افقی شود، یكی از مسئلههای كه اول موج اخیری بیداری اسلامی به ذهن ما میآمد این بود كه این انقلابها نقطه ثقل رهبری ندارند و این سوال مطرح میشد كه شبكههای اجتماعی چه مقدار در رهبری این انقلابها موثر هستند؛ در واقع در دیپلماسی عمومی عصر سیاست در محك تصویر است، عصر شفافیت و ارتباطات در فضای مجازی است؛ روابط بین اذهانی در این دیپلماسی مهم میشود.
وی افزود: باورها و رفتارهای عمومی تاثیر جدی در روابط سیاسی و اجتماعی دارند، مردم آگاه شدند یعنی مردم از بسیاری از اتفاقات زود آگاه میشوند، فهم مردم به یكدیگر متصل شده است، نظام بینالملل شبكهای شده است، روابط بین ملتها بیشتر شده است، سیاستهای خارجی از سطح كلان به سطح خرد تغییر پیدا كرده است.
این كارشناس حوزوی تصریح كرد: اصل جهانی شدن دلالت بر وضعیتی دارد؛ اقلیتها میتوانند در تصمیم گیرها تاثیر گذار باشند؛ برای مثال حزبالله و القاعده میتوانند در اتفاقات و وقایع جهان تاثیر گذار باشند، قدرتهای شخصی تبدیل به قدرتهای عمومی شدهاند. قواعد و قوانین كشورها دارد به سمت و سویی میرود كه آنها را در وصف جهانی توصیف كنند تا وصف ملی، به عبارت دیگر عبارت شهروند ملی تبدیل شده است به شهروند جهانی.
دیپلماسی عمومی این نیست كه ما فقط برویم در حج و با مردم روبرو شویم
وی عنوان كرد: باید شرایط دیپلماسی عمومی در حج را مهندسی كنیم تا بتوانیم از تمام ظرفیتهای حج استفاده كنیم، البته 70 درصد از اعمال حج این گونه است كه خود به خود این مهندسی انجام میشود یعنی این اعمال به نحوی هستند كه بدون حضور دولت انجام میشود؛ مثلا باید در حج یك سری ظرفیتهای رایج عمومی را فعال كنیم.
حجتالاسلام رهدار ادامه داد: باید ظرفیتهای توریستی حج را مال خودمان كنیم، توریست زیارتی و غیرزیارتی تفاوتهایی با هم دارند؛ اما باید توجه كرد كه بسیاری از سفیران در كشورهای خارجی میگفتند آیا میتوان برای حج غیرمسلمان برد كه آنها ببیند و مشاهده كنند؛ یعنی باید توریسم خارجی حج را فعال كرد.
این كارشناس حوزوی عنوان كرد: یك سری ستارهها در ورزش، سینما و مسائل دیگر وجود دارد كه اینها در یك كشور یا حتی در جهان چهره هستند حضور اینها در حج میتواند دیپلماسی عمومی خوبی ایجاد كنند. اگر اینها بروند و ببیند و چیزی تعریف كنند و بگویند بسیار در جامعه تاثیر گذار خواهد بود.
وی اظهار كرد: باید به سه حوزه در دیپلماسی عمومی حج توجه كرد: حوزه فرهنگی علمی، هنری و ورزشی و رسانهای اطلاعاتی را باید جدی بگیریم تا بتوانیم از تمام ظرفیتهای عمومی حج استفاده كنیم؛ ظرفیتی كه در حج وجود دارد بیش از ظرفیتهای دیپلماسی عمومی است. یعنی شكلی است كه هنوز به اهمیت این كار دنیای ارتباطات برون مرزی پی نبردهاند، این مسئله اگر توسط خود این ملتها مهندسی شود تئوری امت اسلامی از دردل آن بیرون خواهد آمد.
این كارشناس حوزوی تصریح كرد: اگر ما الگوی ارتباطات ملت - ملت را برای نیل به امت اسلامی در بیاوریم روشهایی ارتباطاتی شبیه به جماعت تبلیغی اهل سنت در حج در خواهد آمد. آنها یك جماعت تبلیغاتی در حج دارند كه حالا معلوم نیست آیا آن مهندسی شده است یا فقط به صورت یك كارهای تبلیغی است و ما باید در ارتباطات حج از آنها استفاده كنیم.
وی ادامه داد: دیپلماسی عمومی این نیست كه ما فقط برویم در حج و با مردم روبرو شویم. باید تمام شكلهای ارتباطی را باید بررسی كنیم و به آن توجه كنیم. شكلهای ارتباطی زبانی، منطقهای را بررسی كنیم، حج فقط در مسائل حج تمام نمیشود، ارتباطات زبانی باید حداكثر شود؛ این مسئله باعث میشود كه تن ما به تن ملتهای دیگر بخورد و زمانی كه این تنها به هم نزدیك شود ذهنها نزدیك میشود و زمانی كه این اتفاق بیفتد به طور قطع انقلاب اسلامی موجی جهانی به پا خواهد كرد؛ یكی از مهمترین علتهایی كه انقلاب اسلامی ما هنوز به طور كامل صادر نشده است همین مشكل ارتباطات زبانی است.