یادداشت//
برخی اصرار دارند رییس سازمان محیط زیست، سیاسی باشد
در حالیکه سازمان حفاظت محیط زیست پر از کارشناسان متخصص محیط زیست است، رییس غیر متخصص و سیاسی سازمان محیط زیست چگونه میتواند از توانمندیهای بدنه کارشناسی سازمان استفاده کنند.
ایلنا: وظایف کلی سازمان حفاظت محیط زیست مطابق قانون تاسیس آن در ۳۹ سال پیش در ۵ محور تعریف شده است: ۱-انجام تحقیقات و بررسیهای علمی در زمینه حفاظت محیط زیست و کنترل آلودگیها ۲- پیشنهاد ضوابط و استانداردها و به تصویب رساندن آن در مراجع ذیربط ۳- جلوگیری از آلودگی و تخریب محیط زیست ۴-آموزش محیط زیست ۵-همکاری با سازمانهای بین المللی زیست محیطی. هر ۵ محور وظایف سازمان محیط زیست، وظایفی تخصصی است و مدیریت آن نیازمند آراستگی بر تخصص است.
نزدیک به ۴۰ سال است که سازمان محیط زیست بوسیله مدیران غیر متخصص محیط زیست ریاست و مدیریت شده است. بصورت شانسی در برخی دورههای مدیریتی، موفقیتهایی نیز کسب گردیده، ولی بد شانسیهای متعدد نیز نصیب سازمان مذکور شده بطوریکه روند وضعیت محیط زیست در این ۴۰ سال بسوی قهقرا رفته است. میزان آلودگی آبهای سطحی و زیر زمینی سال به سال افزایش یافته و شهرهای بزرگ یکی پس از دیگری گریبان گیر آلودگی هوا شدهاند، سواحل دریا مبتلا به آلودگی میکربی شده و مواد زائد خطرناک روز به روز عرصه را بر محیط زیست تنگ کردهاند.
نمیتوانیم بگوییم که روسای سازمان محیط زیست در گذشته هیچ کاری نکردهاند، آنها تلاش خود را بکار بستهاند ولی اگر تخصص محیط زیست را داشتند تصمیمهای درست از بین گزینهها انتخاب میکردند و لذا محال بود وضعیت محیط زیست کشورمان چنین باشد که سازمانهای بین المللی عملکرد محیط زیست کشور را سال به سال چند درجه پایینتر ارزیابی میکنند بطوریکه اکنون به رتبه ۱۱۴ در جهان تنزل نموده است.
شاید گفته شود چون رییس سازمان محیط زیست، سمت معاون رییس جمهور را دارد، از این لحاظ یک پست سیاسی است. لازم است بدانیم که در هیچ قانون، آیین نامه و یا مصوبهای نوشته نشده که رییس سازمان محیط زیست حتما باید معاون رییس جمهور هم باشد و ریشه این رسم به قبل از انقلاب برمیگردد که به دلیل برخی وابستگیها، رییس سازمان حفاظت محیط زیست معاون نخست وزیر آن زمان بود و این رسم نانوشته همچنان باقی مانده است.
سازمان محیط زیست نه تنها در ایران، بلکه در تمام دنیا یک سازمان بین بخشی است و لاجرم باید با ساز و کار مدیریت استراتژیک، راهبری شود. اصولا سازمانهای بین بخشی از اختیارات اجرایی کمتر و از اختیارات نظارتی بیشتر برخوردار هستند، بهمین لحاظ، داشتن تخصص در مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست از اهمیت بسزایی برخوردار است.
در طی ۴۰ سال گذشته، روسای سازمان محیط زیست یا سیاسی بودند و یا اگر نبودند تخصصی غیر از محیط زیست داشتند. برخی تصور میکنند که تخصصهایی نظیر بیوتکنولوژی، کشاورزی، هیدرولوژی، متئورولوژی، انرژی و نظایر آنها مشابه تخصص محیط زیست بشمار میرود، ولی باید دانست که این گونه تخصصها نه تنها شباهتی به تخصص محیط زیست ندارند بلکه یک سو نگر هم هستند و نمیتوانند در مقوله محیط زیست که از اولین مشخصه آنجامع نگری است وارد شوند.
اکنون مشخصههای مدیریت محیط زیست در دانشگاههای کشورمان تدریس میشود، از مشخصههای مدیریت محیط زیست میتوان به موارد زیر اشاره نمود: ۱-مدیریت محیط زیست باید جامع نگر باشد ۲- از توسعه پایدار حمایت کند ۳-با انبوه دخالتهای انسانی روبرو است ۴- باید از رویکردهای چند انضباطی بهره بگیرد ۵-فرآیند توسعه کشور را با فرآیند محیط زیست تلفیق نماید، لذا باید به روشهای مدیریت تلفیقی و یا مدیریت استراتژیک مسلط باشد ۶- به گزینههای مختلف جلوگیری از آلودگی و تخریب محیط زیست اشراف داشته و تصمیمهای درست اتخاذ نماید ۷- برای آشکار نمودن فرصتها و تهدیدهای برون سازمانی و شناسایی ضعفها و قوتهای درون سازمانی محیط زیست کشور بار علمی کافی داشته باشد ۸- در کنار بهره برداری از منابع محیط زیست، از روشهای علمی برای پایش، آموزش و آگاه سازی استفاده کند.
در حالیکه سازمان حفاظت محیط زیست پر از کارشناسان متخصص محیط زیست است، رییس غیر متخصص و سیاسی سازمان محیط زیست چگونه میتواند از توانمندیهای بدنه کارشناسی سازمان استفاده نماید، برای همین است که در گذشته شاهد آب پاشی به هوای تهران با هواپیمایهای سمپاش برای مقابله با آلودگی هوا در تهران بودیم!! و انصافا سازمان محیط زیست شایسته چنین عملکردی نبود.
اگر دولت تدبیر و امید در خصوص مدیریت ارشد سازمان حفاظت محیط زیست، با تدبیر عمل نکند و همچون گذشته رییس سازمان را فردی سیاسی و غیر متخصص برگزیند، امید به بهبود محیط زیست در دل مردم و دوستداران محیط زیست به یاس تبدیل خواهد شد که امیدواریم شاهد چنین اتفاقی نباشیم.
دکتر ناصر محرم نژاد