گزارش کمیسیون عمران درباره سیل در سه استان؛
اعتبارات حوادث غیرمترقبه در ستاد مدیریت بحران متمرکز شود
کاهش توان مدیریتی بحران به دلیل تفکیک مدیریت بودجه و مدیریت بحران این مهم تبدیل به یکی از اصلیترین مشکلات مدیریتی پس از وقوع حوادث گردیده است.
ایلنا: کمیسیون عمران مجلس با ارائه گزارشی درباره وقوع سیل در استانهای گلستان، مازندران و گیلان پیشنهاد کرد اعتبارات حوادث غیرمترقبه از معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیسجمهور به ستاد مدیریت بحران کشور انتقال یابد.
به گزارش خبرنگار پارلمانی ایلنا، گزارش کمیسیون عمران در مورد بررسی وقوع سیل در استانهای گلستان، مازندران و بوشهر در اجرای بند ۷ ماده ۴۹ آئیننامه داخلی در مجلس قرائت شد.
متن این گزارش به شرح زیر است:
مقدمه
در سال جاری سیلهای مخربی در استانهای گلستان، مازندران و بوشهر حادث گردید که منجر به بروز خسارات گسترده جانی و مالی و موجب تالم و تاثر هموطنان شد. با پیگیریهای نمایندگان محترم استانهای گلستان و مازندران در مجلس شورای اسلامی و دستور رئیسجمهور به کمیسیون عمرانی، هیئتی مرکب از اعضای کمیسیونهای عمرانی و برنامه و بودجه و محاسبات به همراه مسئولان دستگاههای اجرایی از مناطق سیل زده شمالی بازدید به عمل آوردند. همچنین هیئتی سه نفره به ریاست علیپور نماینده مجلس و رئیس کمیته راه و ترابری کمیسیون عمران و آقایان حسینزاده و موسوینژاد نمایندگان مجلس از مناطق جنوبی بازدید داشتند و به بررسی جوانب امر پرداختند.
اینک مهمترین نتایج بررسی به شرح ذیل تقدیم مجلس شورای اسلامی میگردد.
کلیات:
استان گلستان:
استان گلستان که در ۱۰ سال گذشته حدود سی سیل مخرب با چهار صد کشته را متحمل شده است. از ابتدای سال جاری بیش از ۱۶ بار شاهد بروز سیلابها بوده که شش مورد کل استان و ۱۰ مورد بعضی مناطق آن را تحت تاثیر قرار داده است.
استان مازندران:
همچنین به فاصله یک ماه دو سیل مخرب در استان مازندران به وقوع پیوست و در سراسر استان خسارات زیادی به بار آورد.
تخریب جنگلها و مراتع، عدم انجام اقدامات مکفی در آبخیزداری و همچنین عدم ساماندهی مناسب مسیلها و رودخانهها به خصوص در محدودههای مسکونی از مهمترین عوامل بروز خسارات به استانهای مازندران و گلستان است.
استان بوشهر:
در جنوب کشور نیز در پی بارندگیهای کم سابقه استان بوشهر با میانگین بیش از ۱۲۰ میلیمتر بارش در مدت زمان کمتر از چهار ساعت، رودخانهها طغیان و با جاری شدن آبهای سطحی، مناطق وسیعی از استان بوشهر به خصوص شهرستانهای دشتستان و بوشهر دچار سیل و آبگرفتگی شدند و بخشهای مختلفی از جمله تاسیسات زیربنایی، راههای اصلی، روستایی و عشایری، واحدهای دامی، شیلات و مناطق مسکونی دچار خسارات سنگین شد.
میزان بارندگیهای ثبت شده در ایستگاههای بوشهر و دشتستان به ترتیب ۱۳۰ و ۱۴۷ میلیمتر که دارای دوره بازگشت بیست و پنج ساله بوده است.
بررسیها حاکی از آن است که تکمیل سد دالکی میتوانست سیلاب مزبور را مهار و ضمن تامین آب مورد نیاز برای ۱۱۵۰۰ هکتار از اراضی پایین دست، از بروز خسارات وارده جلوگیری نماید.
نتیجه بررسی عوامل وقوع حادثه سیلابها و ارزیابی به تفکیک استانها:
استان گلستان: متاسفانه نه نفر از هموطنان در سیلابهای این استان جان خود را از دست داده و به ۵۰ وسیله نقلیه و ۲۲۹۹ واحد مسکونی و تجاری خسارت وارد شده است. خسارات وارده به زیرساختها، واحدهای تجاری، مسکونی و وسایل نقلیه حدود ۴۶۴ میلیارد ریال برآورد گردید که جزئیات آن به شرح پیوست الف میباشد و اینکه علیرغم مصوبه دولت جهت تامین اعتبار ۲۰۰ میلیارد ریالی تاکنون هیچ مبلغی به استان پرداخت نشده است.
استان مازندران: سیل اول در تاریخ ۲۲/۷/۱۳۹۱ همزمان با استان گلستان در مرکز و شرق مازندران به وقوع پیوست. این سیل که در ۴۰ سال گذشته بیسابقه بوده است محدوده وسیعی از استان مازندران بویژه شهرستان بهشهر را در برگرفت. حسب گزارش سازمان هواشناسی میزان بارندگی در ایستگاه عباس آباد بهشهر ۱۳۲ میلیمتر اعلام شد.
سیل دوم مازندران در تاریخ ۲۲/۸/۱۳۹۱ یعنی یک ماه پس از سیل اول به وقوع پیوست و بخشهای مرکزی و غربی استان به ویژه شهرستانهای چالوس و نوشهر را درگیر نمود که میزان بارندگی در ایستگاه نوشهر ۱۱۶ میلیمتر گزارش شد.
مجموع خسارات وارده به استان در دو سیل مزبور ۱۸۵۸ میلیارد ریال برآورد گردید. علاوه بر جان باختن هشت نفر از هموطنان این خسارات شامل خسارت به ۱۹۳ دستگاه وسایل نقلیه و تخریب ۸۴۸۶ واحد مسکونی، تجاری و همچنین زیرساختهای شهری و روستایی است که جزئیات خسارات وارده به شرح پیوست «ب» تقدیم میشود.
استان بوشهر: مجموع خسارات وارده به استان بوشهر در سیل مزبور ۱۵۲۹ میلیارد ریال که شامل ۳۹۴ میلیارد ریال به بخش کشاورزی، ۷۲۹ میلیارد ریال به تاسیسات زیربنائی و ۴۰۵ میلیارد ریال به بخشهای مسکونی، تجاری و صنعتی برآورد شده است. در این سیل بیشترین خسارت به شهرستانهای دشتستان، بوشهر و دیلم وارد گردید و با کمال تاسف پنج نفر از هموطنان عزیز استان بوشهر جان باختند. عدم حضور به موقع مسئولان اجرائی کشور و استان در مدیریت و امدادرسانی به گونهای که استاندار تا چند روز پس از وقوع سیل، در منطقه حضور نیافته و مدیریت این حادثه به فراموشی سپرده شده بود و همچنین بازتاب ضعیف واقعه مزبور در رسانه ملی با عنایت به اینکه میتوانست نقش موثری در اطلاعرسانی مشکلات و معضلات ایفا کند و متاسفانه به نحو شایستهای به این رسالت عمل نکرد، مورد انتقاد نماینده محترم دشتستان در مجلس شورای اسلامی است. جزئیات خسارات وارده به استان بوشهر به شرح پیوست «ج» این گزارش تقدیم میشود.
بعضی از علل وقوع حادثه و موارد تشدید کننده بحران در سیلها:
۱-ضعف توان مدیریت بحران استان و عدم وجود امکانات و اعتبارات لازم برای مدیریت بحران به دلیل تفکیک مدیریت توزیع اعتبارات و مدیریت بحران منطقه همچنین در اختیار نداشتن اعتبار، بودجه و تنخواه
۲-خشکسالیهای اخیر و افزایش دامنه سیل به دلیل شدت، میزان و تداوم بارشها
۳-عدم ساماندهی مناسب حوضههای آبریز، مسیلها و رودخانهها و همچنین قرار گرفتن شهرها و روستاها در کنار رودخانهها و مسیلها و نبود زیرساختهای مناسب شهری و روستایی در تخلیه مناسب سیلابهای ورودی به مناطق مسکونی
۴-عدم نظارت لازم بر رعایت حریم رودخانه و همچنین نحوه ساماندهی مسیلهای عبوری از شهرها و آبادیها از جمله ساخت و ساز در مسیر سیلاب، حریم و بستر، عدم رعایت معیارهای هیدرولیک جریان رودخانه در احداث پلهای احداثی و دیگر سازههای متقاطع با رودخانه، تغییر مسیر طبیعی رودخانهها و آبراههها از مسیر بستر طبیعی خود و کشت و زرع در این مسیرها، برداشت ناصحیح و غیر اصولی مصالح رودخانهای، فرسایش دیوارههای جانبی رودخانهها و تخلیه زباله و نخالههای ساختمانی و غیره در بستر رودخانهها
۵-شخم زدن اراضی در امتداد شیب، بر خلاف اصول صحیح کشاورزی و نظارت نامناسب بر برداشت و احیای جنگلها و مراتع در استانهای گلستان و مازندران
۶-نفوذپذیری پایین خاک در استان بوشهر و قرار گرفتن در سطح ارتفاع پایینتری نسبت به دیگر استانهای همجوار و تجمیع سیلاب حوضههای آبریز وسیع
توصیههایی جهت کاهش خسارات سیل:
۱-نظارت جدی بر حفظ مراتع و جنگلها
۲-احداث بندهای خاکی و سدهای آبخیزداری به منظور کنترل و ذخیرهسازی سیلابها
۳-بهسازی آببندها، سازههای متقاطع نظیر بند انحرافی و آبگیرها
۴-احداث و بهینهسازی دیوارههای سیلبند و کانالهای آبرسانی
۵-بهسازی و اصلاح مسیر رودخانهها به ویژه در محدوده شهرها و همچنین پاکسازی و لایروبی منظم مسیلها و رودخانهها در راستای افزایش ظرفیت تخلیه سیلاب
۶-آزادسازی، کنترل و رعایت حریم و بستر رودخانهها و مسیلها
۷-ایمنسازی مناطق مسکونی با احداث دیوارهای حفاظتی و ساحلی و همچنین احداث تاسیسات هدایت آبهای سطحی
۸-افزایش ارتفاع پلها (لازم به ذکر است اهالی بسیاری از مناطق مسکونی به ویژه در بافتهای فرسوده، پلهای غیر استانداردی به منظور دسترسی به منازل خود بر روی مسیلها ایجاد کردهاند که موجب توقف تنه درختان، زباله و در نتیجه کاهش ظرفیت کانالها و آبگرفتگی معابر و منازل میگردد.)
۹-راهاندازی سامانههای هشدار سیل
مهمترین مشکلات موجود در مدیریت حوادث مشابه:
۱-کاهش توان مدیریتی بحران به دلیل تفکیک مدیریت بودجه و مدیریت بحران این مهم تبدیل به یکی از اصلیترین مشکلات مدیریتی پس از وقوع حوادث گردیده است. به طوری که بعضا استانها در زمان وقوع حوادث در تامین و بسیج امکانات با مشکل جدی مواجه شده و استانداران به عنوان نمایندگان عالی دولت در مناطق، فاقد هرگونه تنخواه جهت هزینهکردن آن در موقع اضطراری میباشند.
۲-کمبود اعتبارات مورد نیاز در مراحل چهارگانه آمادگی، پیشگیری، مقابله و امداد
۳-نبود سدهای مخزنی و ذخیرهای آب در مسیر رودخانهها و درههای فصلی
۴-عدم رعایت حریم و بستر مسیلها و رودخانهها
۵-نبود زیرساختهای مناسب شهری از قبیل دیوارهای حفاظتی و کانالهای دفع آبهای سطحی
۶-عدم توجه شهروندان به اطلاعیهها و اخطاریههای صادره
ارائه پیشنهاد:
۱-تمرکز مدیریت اجرائی و توزیع اعتبارات حوادث غیرمترقبه در ستاد مدیریت بحران کشور. در حال حاضر توزیع اعتبارات حوادث غیرمترقبه در اختیار معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیسجمهور میباشد، در حالی که مدیریت اجرای حوادث بر عهده ستاد مدیریت بحران است. لذا لازم به نظر میرسد در بودجه سال ۱۳۹۲ اعتبارات حوادث غیر مترقبه از معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رئیسجمهور به ستاد مدیریت بحران کشور انتقال یابد.
۲-قرار گرفتن تنخواه مورد نیاز در اختیار ستاد مدیریت بحران و استانداران جهت اقدامات اضطراری در مدیریت حوادث غیر مترقبه
۳-پیشبینی و تقویت ردیفهای مستقل جهت حوادث غیرمترقبه
۴-اجرای طرحهای آبخیزداری در نواحی بالادست و نظارت ویژه بر نحوه برداشت و احیای جنگلها و مراتع و همچنین کنترل حریم و بستر رودخانهها
۵-بررسی موانع و کمبودهای قانونی جهت کنترل موثر حریم و بستر رودخانهها و مسیلها به خصوص در مناطق مسکونی