كارشناسان در نشست تخصصی ««شهر، کودک و فضاهای شهری» تاکید کردند:
نیاز کودک به فضای امن و با نشاط در کالبد شهرها
بسیاری از کودکان امروز به دلیل آنکه از نور کافی در خانه خود بهره نمیبرند مبتلا به بیماری راشیتیسم میشوند که برخی نمونههای آن را به صورت مستقیم خود من شاهد بودم.
ایلنا: نخستین نشست تخصصی از سلسله نشستهای تخصصی سومین جشنواره بهترینها برای غنچههای شهر با عنوان «شهر، کودک و فضاهای شهری» با حضور کارشناسان، صاحبنظران و فعالان حوزههای شهرسازی و کودک در برج میلاد تهران برگزار شد.
به گزارش ایلنا، در این نشست نوید سعیدی رضوانی مدرس دانشگاه و کارشناس شهرسازی با بیان اینکه امروزه در شهرهای پیشرفته فضاهایی با عنوان «HOME ZONE» یا فضای امن اطراف خانه برای کودکان در نظر گرفته میشود، گفت: پهنههای امن خانگی در فضاهای شهری ایران وجود ندارد یا به ندرت میتوان یکی از آنها را در شهر مشاهده کرد، این باعث میشود که خانوادهها برای بازی کودکان در کوچه و خیابان اطمینان خاطر نداشته باشند و بیشتر مواقع کودکان خود را در خانه نگه دارند.
وی با اشاره به اینکه در قواعد کلی شهرسازی تردد و پارک کردن خودروها در نزدیکی مدارس ممنوع است، افزود: متاسفانه در همین تهران مدارسی وجود دارند که در ورود و خروج آنها رو به یک کوچه ۲۴ متری باز میشود که محل تردد خودروها با سرعت بالاست.
سعیدی رضوانی در بخش دیگری از سخنان خود فقدان وسایل نقلیه ویژه کودکان را از معضلات جدی این گروه سنی در شهرها خواند و افزود: تا چند دهه پیش نیز هنوز در تهران و برخی شهرهای دیگر اتوبوس مدرسه وجود داشت، این اتوبوسها که با نمونههای معمولی تفاوتهای بسیاری دارد امروزه در شهرهای پیشرفته کارایی بالایی دارند و حتی رنگ آنها به سایر خودروها نشلن میدهد که هنگام نزدیک شدن به این اتوبوسها باید احتیاط بیشتری کرد.
این استاد دانشگاه جدی نگرفتن استفاده از کلاه ایمنی دوچرخه سواران به ویژه دوچرخهسواران کودک و خردسال در فضاهای شهری را از دیگر آسیبهای حوزه شهری در مواجهه با کودکان برشمرد و تصریح کرد: استفاده کردن از کلاه ایمنی برای کودکان هنگام دوچرخه سواری یک امر حتمی و حیاتی است که متاسفانه جدی گرفته نمیشود، امروزه استفاده از کمربند ایمنی در خودرو و کلاه ایمنی برای موتورسیکلت یک فرهنگ در حال اجرا است در حالی که کلاه ایمنی برای دوچرخهسواران خردسال به مراتب مهمتر است.
وی با بیان اینکه در ساختمان سازی کشور به ویژه در مجتمعها مسکونی موضوع امکانات عمومی و فضای سبز مورد غفلت قرار میگیرد، این نقیصه را یکی از آسیبهای حوزه کودک در زمینه شهرسازی دانست و تصریح کرد: در حال حاضر ضوابط مربوط به ساخت و ساز در زمینه مجتمعهای مسکونی به ساخت اماکن عمومی امن و فضای سبز اشاره میکند اما آن را الزامی نکرده است، در این شرایط بهتر است سرمایهگذاران و سازندگان ساختمانها که اغلب سود قابل توجهی هم عایدشان میشود، خودشان نسبت به ایجاد چنین فضاهایی اقدام کنند.
سعیدی رضوانی تصریح کرد: ما در شهرهای خودمان شهربازیهای مجهزی داریم که به طور عمده در طبقات بالای مجتمعهای تجاری واقع شدهاند، این مکانها در سایر نقاط دنیا هم وجود دارند و در همه جا برای استفاده از انها باید پول پرداخت کرد، اما امروزه فضاهایی در همان مجتمعها در نظر گرفته میشود که در طبقات پائینتر قرار دارد و در ازای استفاده از وسایل بازی این اماکن نیازی به پرداخت پول نیست و یا مبلغ پرداختی بسیار کم است؛ خوب است که سرمایهگذاران ما به این موضوع هم در ساخت شهربازیهای سرپوشیده مبادرت کنند.
وی زمینهای بازی واقع در طبقات بالای ساختمانهای بلند مرتبه و روی پشت بامها را نیز از دیگر ابتکارات شهرسازی برای کودکان برشمرد که امروزه در دنیا مرسوم شده است و گفت: وقتی برای ساخت چنین مجتمعهای بزرگی تراکم مورد نیاز داده میشود، میتوان با رعایت موارد ایمنی روی پشت بامها اماکن تفریحی و بازی سقفی برای کودکان در نظر گرفت.
این کارشناس حوزه شهری و شهرسازی همچنین گفت: امروزه شرایط زندگی در کلانشهرها ارتباط کودکان با گیاه و جانوران را قطع کرده است، اما خوب است توجه داشته باشیم که در کشورهای پیشرفته برای پر کردن این خلاء از فضاهای عمومی استفاده کرده و در آنها مزرعه کودکان میسازند که کودک بتواند با انواع گیاهان و جانوران ارتباط برقرار کرده و آنها را بشناسد.
سعیدی رضوانی نقش واقفان را در زمینه احداث اماکن عمومی مخصوص کودکان نقشی انکارناشدنی خواند و گفت: واقفان میتوانند مانند همه جای دنیا املاک خود را برای تربیت و آموزش کودکان وقف کنند، این فضاها که عمدتا به صورت باغ و خانههای بزرگ است میتواند کاربری بازی و باغ کودکان پیدا کند.
این مدرس دانشگاه با برشمردن ۳ دسته سنی در کودکان افزود: در دسته نخست کودکان ۳ تا ۷ سال وجود دارند که برای آنها در پارکها وسایل بازی وجود دارد، دسته دوم کودکان ۱۳ تا ۱۶ سال هستند که اینها هم در شهرها زمینهای بازی مخصوص خود نظیر زمینهای ورزشی دارند، اما حلقه مفقوده شهرسازی در سنین کودکی بین این دو گروه سنی و کودکان ۸ تا ۱۲ سال هستند که هیچ جایی برای بازی در فضای عمومی ندارند، در این بین وضعیت دختران از پسرها بدتر است.
ارتباط شهرسازی و معماری با سلامت کودکان
در ادامه این نشست، مجید پاکساز شهرساز و مدرس دانشگاه نیز در سخنانی با اشاره به تجربیات خود طی سالها مدیریت در معاونت معماری و شهرسازی شهرداری تهران گفت: متاسفانه هنوز در شهر تهران مدارسی وجود دارند که در آنها رو به خیابانهای عریض یا حتی اتوبانها باز میشود، در دورهای شاهد آن بودم که مسئولان یک مدرسه پیگیر جابهجایی در مدرسه از کوچه به بزرگراه میشدند و وقتی هم به آنها مجوز داده نمیشد تلاش میکردند از مجاری مختلف حرف خودشان را به کرسی بنشانند.
وی با بیان اینکه در ساخت و مناسبسازی فضاهای ویژه کودکان در شهر باید در ابتدا به ضابطه پایبند بود، گفت: خوشبختانه در حال حاضر در طرحهای توسعه شهر تهران نظیر طرح جامع و تفصیلی این امکان وجود دارد که ضابطه و مقررات بر ساخت و ساز حکم کند.
پاکساز با بیان اینکه مرحله بعد از ضابطهمندی مرحله فرهنگسازی است گفت: با بخشنامه نمیتوان کار خاصی صورت داد چرا که بخشنامه متعلق به زمانی است که کار به بن بست میخورد و باید آن را به شکل دستوری حل کرد، در حالی که وقتی برای ضابطه فرهنگسازی کنیم میتوانیم امیدوار باشیم مسائل از طریق کارشناسی راه حل خود را پیدا کنند.
مدیرکل سابق طرحهای شهری شهرداری تهران با ذکر خاطرهای از تاثیر ساخت و ساز بر سلامت کودکان گفت: بسیاری از کودکان امروز به دلیل آنکه از نور کافی در خانه خود بهره نمیبرند مبتلا به بیماری راشیتیسم میشوند که برخی نمونههای آن را به صورت مستقیم خود من شاهد بودم.
پاکساز افزود: امروز برخی خانهها حتی بالکن هم ندارند و لباسهای شسته شده در معرض نور خورشید قرار نمیگیرند، به همین دلیل است که به قول وزیر محترم بهداشت، درمان و آموزش پزشکی باید منتظر سونامی سرطان در کشور باشیم، چرا که یکی از راههای ابتلا به سرطان پوست همین میکروبهای لباس و استفاده نکردن از نور مستقیم خورشید است.
فقدان کیفیتهای استاندارد در فضاهای شهری
در ادامه این نشست تخصصی مروارید قاسمی، معمار و طراح شهری نیز در سخنانی با اشاره به اینکه بر خلاف بیشتر کشورهای دنیا، در شهرها ما فضای شهری فضای ناامن و پر خطر برای کودکان به حساب میآید، گفت: به خوبی یادمان هست که تا دهههای گذشته کودکان در کوچهها بازیهای گروهی میکردند و همین موضوع باعث مشارکت جویی بیشتر انها میشد، اما امروزه این موضوع به دست فراموشی سپرده شده است.
وی افزود: فقدان کیفیتهایی نظیر امنیت، مکاشفه پذیری و شادابی در فضاهای عمومی شهر باعث شده تا والدین، کودکان خود را از حضور در این فضاها محروم کنند و این معضل باید به دست معماران و شهرسازان و بالاتر از ان تصمیمسازان مرتفع شود.
این طراح شهری با بیان اینکه کودکان برای ورود به فضاهای جمعی نیاز به آموزش دارند تصریح کرد: متاسفانه امروزه شهرهای ما پر از خطرهای در کمین کودکان هستند، در صورتیکه باید درست برعکس ان بوده و فضاهای عمومی برای استفاده کودکان مناسب سازی شوند.
قاسمی افزود: در بسیاری از مواقع نیز ما فضاهای مناسبی را ایجاد میکنیم که نمیدانیم باید چگونه از آنها استفاده کنیم، به همین دلیل این فضاها بدون استفاده برای کودکان و خانوادهها مدتها خاک میخورند.
وی فضای شهری را در شرایط استاندارد فضای امنیت و تعامل دانست و گفت: در مناسب سازی فضاهای عمومی باید از مشارکت مردم و حتی کودکان استفاده کرد تا آنها بعد از ساخته شدن فضاها در استفاده از انها راحتی بیشتری داشته باشند.
مادران جای مناسب برای همراهی کودکان ندارند
فهیمه یاری، معمار و شهرساز آخرین سخنران این نشست تخصصی بود که در سخنانی با یادآوری این نکته که فضای بازی کودکان در شهر باید برای مادران نیز مناسب سازی شوند، گفت: امروزه در کمتر پارکی شاهد وجود محل مناسب برای مادران و پدران هستیم، عمدتا در این فضاها تنها وسایل بازی کودکان وجود دارد و مادران به دلیل آنکه جای مناسبی برایشان طراحی نشده زود خسته شده و کودکان را با خود به خانه میبرند.
وی وجود قید و بندهای اجتماعی در فضاهای شهری امروز را مانع استفاده کودکان و خانوادهها از فضاهای عمومی دانست و گفت: در فضاهای محدود خلاقیت کودک بارور نمیشود، فضاهای عمومی هم به دلیل پر خطر بودن بسیار محدود و در مواقع خاصی قابل استفاده هستند، در این شرایط نمیتوان کودکان شاداب و مشارکت پذیر تربیت کرد.
یاری استفاده از کودکان برای طراحی فضاهای ویژه آنها را یک پدیده مرسوم در معماری و شهرسازی امروزی خواند و تصریح کرد: در هالیوود این امر پاسخ داد و کارگردانی که قصد داشت برای کودکان فیلمی با کاراکتر یک آدم فضایی بسازد، برای طراحی این شخصیت از خود کودکان استفاده کرد و در نتیجه ان فیلم با استقبال بینظیر کودکان و خانوادهها مواجه شد.
وی افزود: میتوان این تجربه را در طراحی شهری نیز به ویژه در کشور خودمان تکرار کرد، چرا که امروز در دنیا این موضوع رواج داشته و نایج مثبتی را هم به بار آورده تا آنجا که گرایش طراحی با کودکان امروزه در معماری و شهرسازی موضوعی عادی است.
در پایان این نشست جلسه پرسش و پاسخ با حضور سخنرانان و کارشناسان و حاضرین در نشست برگزار شد.