معضلات و مشكلات وزارت نفت در گفتوگوی ایلنا با حمیدرضاكاتوزیان:
برخی حضور زنگنه در وزارت نفت را مخل آینده اقتصادی خود میدانند
کسی جز زنگنه نمیتواند مشکلات وزارت نفت را حل کند/واگذاری پروژهها به افراد و نهادهای خاص یک واقعیت است/توان وزارت نفت برای تامین درآمدهای اصلی کشور کم شده است/در وزارت نفت دوره احمدینژاد شش وزیر تعویض شد.
حمیدرضا کاتوزیان نماینده تهران در مجلسهای هفتم و هشتم و همچنین رییس کمیسیون انرژی مجلس هشتم بود. وی یکی از جدیترین منتقدان سیاستهای دولتهای نهم و دهم در حوزه نفت بود که انتقادهای خود را با صراحت اعلام میکرد. این روزها و در شرایطی که بیژن زنگنه وزیر پیشنهادی نفت به شدت از سوی افراطیون مورد هجمه و حمله قرار گرفته است، کاتوزیان با استنادات علمی تاکید دارد که تنها راه نجات این وزارت خانه حضور زنگنه است، وی بارها تاکید میکند که وضعیت وزارت نفت اصلا خوب نیست و دیگر دوره اداره این وزارت خانه به صورت آزمون و خطا گذشته است. کاتوزیان به مخالفین زنگنه توصیه میکند که مروت را رعایت کنند و مباحث سیاسی را مبنای تصمیم گیری در مورد وزرا قرار ندهند. متن کامل گفتوگوی ایلنا با این نماینده سابق مجلس را در ادامه با هم میخوانیم:
* در وزارت نفت دوره احمدینژاد شش وزیر تعویض شد
*آقای دکتر اگر ممکن است در شروع بحث، یک برآوردی از وضعیت فعلی وزارت نفت داشته باشیم. فکر میکنید که این وزارت خانه با چه مشکلاتی روبرو است؟
وزارت نفت در دوره آقای احمدینژاد با چالشهای زیادی روبرو شد. بخشی از این مشکلات به علت تحمیل تحریمهای بین المللی بود که فشار زیادی را از نظر تولید و صادرات محصولات نفتی به این وزارت خانه وارد کرد. مشکلات دیگری هم که طی این سالها در این وزارت خانه به وجود آمد به نوع مدیریت و اختلالات موجود در داخل خود این وزارت خانه باز میگردد. به عنوان مثال یک مقایسه آماری میان وضعیت وزارت نفت در سالهای پس از انقلاب با وزارت نفت در دولت هشت ساله آقای احمدینژاد نشان میدهد که طی ۲۷ سال پس از انقلاب تا دولت نهم، شش وزیر در وزارت نفت تعویض شدهاند و در طول هشت سال دولتهای نهم و دهم نیز دقیقا شش وزیر و سرپرست در این وزارت خانه تعویض شدهاند.
*همین جابجایی مدیران مشکلات زیادی را در این وزارت خانه به وجود آورد، اینطور نیست؟
بله، این عدم ثبات مدیریت و حاکم شدن سلایق مختلف در وزارت نفت باعث شد که این وزارت خانه دچار مشکلات و اختلالات مدیریتی زیادی شود واین موضوع همراه با تحریمهای خارجی، باقی مانده توان این وزارت خانه نیز از بین برد. البته باید به این نکته اشاره کرد که دولت نهم کار خود را با توهین و بیحرمتی به مدیران با تجربه وزارت نفت آغاز کرد. در این میان هجمه سنگینی علیه مدیران با تجربه نفتی شروع شد که به بدنه وزارت نفت ضربههای زیادی را وارد کرد. مدیران زیادی که با سابقه ۲۵ سال و یا بیشتر در این وزارت خانه مشغول به کار بودند، از سوی دولت نهم یا جابجا شدند و یا اینکه اخراج شدند.
* وزرایی که به این وزارت خانه میآمدند هم قادر به حل کردن این مشکلات نبودند؟
این کارها در مجموع باعث شده است که وزارت نفت آسیبهای زیادی ببنید. هرچند که در این سالها وزرایی که به وزارت نفت آمدند تلاش کردند این مشکلات را جبران کنند اما عملا جبرانی در این مورد صورت نگرفت چراکه دولت عملا نظر بسیاری از مدیران ر نمیپذیرفت. من تصور میکنم که وزارت نفت در دولتهای نهم و دهم تجربه بیست و پنج سال گذشته را نادیده گرفت و مدیرانی را هم که با تجربه خود میتوانستند به وزارت نفت کمک کنند و چالشهای موجود را نیز برطرف کنند به حاشیه راند.
*توان وزارت نفت برای تامین درآمدهای اصلی کشور کم شده است
در شرایط فعلی وضعیت وزارت نفت گونه است؟
در شرایط حاضر وزارت نفت با کمبودها و مشکلات زیادی روبرو است که ریشه آنها به تصمیماتی که طی هشت سال گذشته اتخاذ شده است برمی گردد. تصور میکنم آنچه در شرایط فعلی در وزارت نفت در حال اتفاق افتادن است اصلا به نفع کشور نیست با وجود تلاشهایی که آقای قاسمی در حال انجام دادن است اما این تلاشها گره گشای مشکلات نبوده است و درگیریها و مشکلات وزارت نفت بسیار بیشتر از آن چیزی است که تصور میشود. از سوی دیگر همین مشکلات باعث شده است که توانمندی این وزارت خانه برای تامین کردن درآمدهای اصلی کشور کم شود.
*واگذاری پروژهها به افراد و نهادهای خاص یک واقعیت است
* یکی دیگر از مشکلاتی که طی این سالها در وزارت نفت بسیار به چشم میآمد، موضوع واگذاری پروژهها به برخی افراد و یا نهادهای خاص بود. فکر میکنید این کار چه تبعاتی برای وزارت نفت داشته است؟
آنچه مسلم است این است که اگر وزارت نفت قصد داشته باشد پروژهای را واگذار کند باید به این موضوع توجه کند که شرکت مورد نظر باید توانمندیهای لازم را برای اداره پروژه و تکمیل کردن آن را داشته باشد. اما اینکه در برخی از موارد گفته میشود که پروژهها به برخی از افراد حقیقی و حقوقی واگذار شده است که توانمدیهای لازم را نداشتهاند تا حدی درست است. در مجلس هشتم نیز در کمیسیون انرژی با حساسیت زیادی این موضوع را دنبال میکردیم. با کمال تاسف اینگونه واگذاری پروژهها در وزارت نفت یک واقعیت است که وزیر نفت دولت آقای روحانی که انشالله آقای زنگنه هستند باید این موضوع را مورد توجه قرار داده و اجازه ندهند که این روند به همین شکل ادامه پیدا بکند. این روند عواقب نامناسبی را برای صنعت نفت کشور به بار آورده است. برخی اوقات پروژهها به افرادی واگذار میشود که توانمندی انجام پروژهها را ندارند و این کار را به شرکتهای کوچکتر واگذار میکنند و در این میان به عنوان «دلال» در این واگذاریها با هدف کسب سود حضور پیدا میکنند. البته برخی هم هستند که برای انجام پروژهها ناوارد هستند و با گرفتن این پروژهها نه تنها مشکلاتی برای وزارت نفت ایجاد میکنند بلکه سطح درآمد این وزارت خانه را نیز کاهش داده است. در گذشته نیز با این مشکلات مواجه شده بودیم که برخی از فازهای پارس جنوبی به برخی از شرکتها واگذار شده بود که این شرکتها در گذشته نیز سابقه خوبی نداشتند و کاری که باید ظرف چهار سال تحویل داده میشد ظرف هفت سال هم به پایان نرسیده است. دیگر دوره اداره این وزارت خانه به صورت سعی و خطا گذشته است و بدون شک آقای زنگنه وزیر پیشنهادی نفت نیز به این موضوع اهمیت زیادی میدهد.
*کسی جز زنگنه نمیتواند مشکلات وزارت نفت را حل کند
* طی این چند وقتی که از معرفی آقای زنگنه به مجلس میگذرد، هجمههای زیادی علیه وی مطرح میشود. شما فکر میکنید علت این هجمهها چیست و چرا برخی تا این اندازه مخالف حضور زنگنه در وزارت نفت هستند؟
من به جز آقای زنگنه فرد توانمند و شایسته دیگری را برای وزارت نفت نمیبینم و اعتقاد دارم اگر قرار باشد وزیری در دولت روحانی مشکلات وزارت نفت را حل کند فردی جز آقای زنگنه نمیتواند باشد. البته اشخاص دیگری هم هستند که توانمندیهای بالایی دارند اما فاصله زیاد و معنی داری از لحاظ کارآمدی با زنگنه دارند. انتخاب آقای زنگنه توسط روحانی یکی از بهترین انتخابها بوده است و انشالله مجلس هم این موضوع را مورد توجه قرار خواهد داد. امروز وزارت نفت در حال سپری کردن شرایط بحرانی است که به همین علت حتما باید فردی به این وزارت خانه راه پیدا کند که نقص و ایرادی از لحاظ کارآمدی نداشته باشد. در شرایط فعلی نیز هیچ کس در مورد کارآمدی بالای آقای زنگنه بحثی ندارد و حتی افرادی که در حال مطرح کردن مباحث سیاسی حاشیهای هستند هیچ کدام ایرادی به توانمندیها و قابلیت اجرایی آقای زنگنه ندارند. مخالفان زنگنه این روزها تنها به مباحث حاشیهای روی آوردهاند که مطرح کردن آنها هیچ خللی به وزیر بودن آقای زنگنه نمیتواند وارد کند.
*برخی حضور زنگنه در وزارت نفت را مخل آینده اقتصادی خود میدانند
* به نظر شما پای منافع شخصی هم در این میان مطرح است؟
البته برخی از این اشخاص هم هستند که در وزارت نفت منافعی دارند که مطمئن هستند با وزیر شدن زنگنه این منافع را از دست خواهند داد. از سوی دیگر زنگنه نیز اعلام کرده است که اجازه نمیدهد افراد غیر ذی صلاح با وزارت نفت بازی کنند. بنابراین عدهای هستند که حضور زنگنه در وزارت نفت را مخل آینده اقتصادی خود میدانند. البته برخی هم هستند که مخالفتهای سیاسی دارند اما انسان اگر مخالفت سیاسی هم با شخصی دارد باید مروت را رعایت بکند و موضوعاتی را که صحت و یا اهمیت ندارد بهانه مخالفت با یک وزیر خوب قرار ندهد. زنگنه بارها به این موضوعات سیاسی پاسخ دادهاند و مباحثب که مطرح میشود مباحثی نیست که به عنوان نقطه ضعف بتوان به آن تکیه کرد. از سوی دیگر منتقدین آقای زنگنه باید به این موضوع توجه کنند که لازمه نقد از یک فرد این است که خود شخص با آن مجموعه آشنایی لازم را داشته باشد. اما این روزها افرادی با زنگنه در حال مخالفت کردن هستند که با این حوزه آشنایی کافی ندارند. هر فردیشان و منزلتی دارد و باید در هنگام انتقاد از آقای زنگنه ب کارکرد قابل دفاع یا توانمندیهای حداقلی را داشته باشد. من تعجب میکنم که یکسری از دوستان چگونه به خود اجازه میدهند در مورد آقای زنگنه اظهار نظر کنند. این مخالفان باید به صورت منصفانه تری به کارکرد خودشان نگاه کنند و بعد دیگران را نقد کنند.
*در مورد تحریمهای بین المللی چطور؟ فکر میکنید آقای زنگنه تا چه اندازه برای رفع این تحریمها موثر باشد؟
البته ما با تحریمهای زیادی هم در وزارت نفت مواجهیم که تنها شخص آقای زنگنه و یا مجموعه وزارت نفت نمیتوانند در جهت رفع آنها کاری کنند. البته استفاده از توانمندیهای وزارت نفت و آقای زنگنه جواب میدهد اما به طور کامل برای رفع تحریمها کافی نیست و باید مجموعه دستگاه دیپلماسی نیز در این مورد فعال باشند.