خبرگزاری کار ایران

راهکاری برای حل مسایل مربوط به «حجاب»

بر اساس نظر سنجی‎های انجام شده، گروه‎های حرمت شکن و هنجار شکن، جمعیتی چهار درصدی را تشکیل می‎دهند و متخلفان عالم و عامد، جمعیتی 11 در صدی دارند اما 49 درصد این افراد غافلان و پیروی کنندگان از مد می‎باشند.

در برهه‎ای که کشور و نظام با مشکلات اساسی تری روبرو هستند و هجمه همه جانبه و هماهنگی را از سوی قدرت‎های استکباری تحمل کنند و در آستانه دو انتخابات مهم قرار داریم، شاید سخن گفتن در مورد حجاب، در ابتدای امر غیر ضروری جلوه کند

به گزارش ایلنا، در گزارشی که در خبرآنلاین در بخش وبلاگهای خود منتشر کرده آمده است: ولی واقعیت این است که طرح نیروی انتظامی آغاز شده و خواهی نخواهی، به مسئله روز تبدیل خواهد شد، بر این اساس با نگاهی به عملکرد سالیان گذشته، موضوع را مورد بررسی قرار می دهیم.

در خلال 30 سال گذشته، چند همایش در مورد حجاب و عفاف برگزار شده است؟ چند کتاب در باره این موضوع نوشته و منتشر شده است؟ چند پژوهش میدانی در سطح ایران و به خصوص کلانشهرهایی همچون تهران انجام شده است؟ چند پایان نامه دانشگاهی به این موضوع اختصاص یافته است؟ چند مقاله در این زمینه نگاشته شده است؟ چند گزارش ویژه در روز نامه‎ها، هفته نامه‎ها و ماهنامه‎ها به چاپ رسیده است؟ چند گزارش محرمانه توسط مراکز ذیربط تهیه شده است؟ این چندمین بهار است که نیروی انتظامی، طرح حجاب و عفاف را پیاده می کند؟ و...

پاسخ این سوالات روشن است: بسیار زیاد، اما در پاسخ این سوال که این اقدامات، چه نتایج عملی به بار آورده است؟ باید بگوییم، هیچ!

علت بی‎ثمری این اقدامات چه بوده است؟ که اتفاقا در این زمینه هم تعداد قابل توجهی مقاله نوشته شده، ولی دریغ از این که دستگاه‎های ذیربط، آن‎ها را مطالعه کرده و مورد بررسی قرار داده باشند.

چند نمونه از عمده ترین دلایل بی نتیجه بودن این اقدامات را می توان به شرح ذیل ذکر کرد:

1- در ابتدا باید پرسید اساسا کدامیک از ویژگی‎های مثبت شهروندان ایرانی در تقید به واجبات دینی، از طریق اقدامات دولت حاصل شده است که در مورد این یکی جواب بدهد؟ آیا کسانی که مقید به نماز، روزه، حجاب، حفظ حرمت اموال و ناموس مردم هستند، آن را از کتاب‎های درس دینی، برنامه‎های تلویزیونی و اقدامات تشویقی دولت یاد گرفته و به آن‎ها عامل شده اند یا تحت تربیت صحیح خانواده، بستگان موثر، معلمین متعهد، دوستان مقید و امثال این‎ها، به این باور رسیده اند؟ این سخن به این معنا نیست که این آموزش‎ها و تاکیدات از سوی مقامات مسئول وجود نداشته باشد، بلکه منظور این است که نباید فقط به این چیزها دل خوش کرد. در واقع عوامل تربیتی از یک سو و اقدامات تبلیغی و تشویقی از سوی دیگر، لازم و ملزوم یکدیگر بوده و مکمل هم به شمار می آیند.

2- دلیل دوم این است که اکثریت گروه‎های مرجعِ جوانان و نوجوانان ما، اعم از هنرمندان و ورزشکاران و... که به نوعی الگوی همسالان خود قرار می گیرند، اهل مراعات این موضوع نیستند. بدیهی است هر کس تلاش می‎کند تا خود را شبیه به قهرمان مورد علاقه‎اش سازد و هنگامی که جمع قابل توجهی از نام آوران هنری و ورزشی ما، حجاب و عفاف را در پوشش و رفتار خود رعایت نمی‎کنند، به سر مقلدین آن‎ها نیز همان می‎آید که در جامعه مشاهده می کنیم.

3- عدم ارائه الگوهای رفتاری موفق در رسانه‎ها می‎تواند به عنوان دلیل سوم شمرده شود. کم نیستند بانوان موفقی که ضمن رعایت حجاب، حضور اجتماعی موثری داشته و در حوزه تخصصی خود، حرف اول را می زنند. اما آنچه مهم است این است که ببینیم در مراسم ویژه و جلسات بزرگداشت و تقدیر، تاچه اندازه به معرفی و قدردانی از این گروه پرداخته می شود؟ در تبلیغات شهری، چقدر این الگو‎ها مورد استفاده قرار می‎گیرند؟ در سریال‎ها و فیلم‎های سینمایی، از چند درصد شخصیت‎های مقید به رعایت حجاب استفاده می‎شود؟ طبیعی است که با وضعیت کنونی نمی‎بایست انتظاری از دختر و پسر جوانی داشته باشیم که این الگو‎ها به وی عرضه نمی‎شود؟

4- شکل گیری فرهنگ غیر رسمی شاید یکی از مهم ترین این دلایل باشد. چه بخواهیم و چه نخواهیم، چه بپذیریم و چه کتمان کنیم، بعضی از خانواده‎های ایرانی، متاثر از برنامه‎های ماهواره ای در حال استحاله فرهنگی و دور شدن از فرهنگ سنتی و کهن ایرانیان مسلمان هستند. باید توجه داشته باشیم که آمار‎ها چه می‎گویند؟ چند درصد خانواده‎ها از ماهواره استفاده می‎کنند و در معرض تبلیغات حساب شده و غیرمستقیم برنامه‎ها و سریال‎های مروج بی‎عفتی هستند؟ چند درصد جوانان با استفاده از فیلترشکن، به درگاه‎های ضد اخلاقی مراجعه می‎کنند؟ بر این اساس، از این نسل چه انتظاری باید داشته باشیم؟

5-دلیل پنجم را می توان عدم توجیه نسل جدید نسبت به مسئله عفاف و حجاب، با ادبیات مخصوص آنها دانست. در این زمینه به سخنان مقام معظم رهبری - در سفر به خراسان شمالی- اشاره می کنم. ایشان به مسئولان استان فرمودند:

به این کانون‎های فرهنگی و هنری بروید و پذیرای جوان‎ها باشید. با روی خوش هم پذیرا باشید؛ با سماحت، با مدارا. فرمود: «و سنّة من نبیّه»، که ظاهراً عبارت است از «مداراة النّاس»؛ مدارا کنید. ممکن است ظاهر زننده‌ای هم داشته باشد؛ داشته باشد. بعضی از همین‎هائی که در استقبالِ امروز بودند، خانم‎هائی بودند که در عرف معمول به آنها «خانم بدحجاب» می‎گویند؛ اشک هم از چشمش دارد میریزد. حالا چه کار کنیم؟ ردش کنید؟ مصلحت است؟ حق است؟

بر اساس گزارش‎های شفاهی، سپس ایشان سخنانی به این مضمون ایراد کردند: یک ایراد اساسی هم به خود ما مربوط است که برای روشن شدن آن‎ها کاری نکرده‎ایم. کدام یک از مراکز مربوط، برای تبیین مسئله حجاب برنامه ای داشته و اقدام موثری کرده است؟

6- امنیتی کردن موضوع، دلیل ششم است. در بعضی موارد دیده شده است دخالت نیروی انتظامی، یک موضوع ساده را به مخالفت با سیاست‎های اقتصادی و سیاسی دولت گره زده و بی‎حجابی و پوششِ مانکنی، درمعنای خاصی کاربرد پیدا کرده است، همان طور که مسئله حجاب در اروپا، دارای معنای خاصی شده است.

البته باید توجه داشت، بر اساس نظر سنجی‎های انجام شده، گروه‎های حرمت شکن و هنجار شکن، جمعیتی چهار درصدی را تشکیل می‎دهند و متخلفان عالم و عامد، جمعیتی 11 در صدی دارند اما 49 درصد این افراد غافلان و پیروی کنندگان از مد می‎باشند.

چه باید کرد؟

آنچه به نظر اینجانب می‎رسد این است که یکی از مراکز مسئول با تشکیل اتاق فکر، رسیدگی به این مطلب را در دستور کار خود قرارداده و بدون تبلیغات و درفضایی آرام، موضوع را با تاکید بر سه رویکرد زیر دنبال نماید:

1- آنچه در بخش آسیب شناسی ذکر شد، مورد توجه جدی قرار گرفته و برای رفع آن برنامه‎ریزی شود.

2- با مطالعه "روش‎های تغییر رفتار"، از نتایج آن پدران، مادران، معلمین، مدیران رسانه‎ها، تهیه کنندگان و کارگردانان فیلم‎ها و سریال‎ها و کلیه مسئولین ذیربط را آگاه سازند تا تلاش‎های آنان تاثیر گذار شود.

این روش‎ها می تواند از میان روش‎های تغییر رفتار تعریف شده، عینا انتخاب یا بومی سازی گردد. برای مثال مواردی مثل روش‎های تغییر رفتاری که در مدیریت رفتار سازمانی برای اصلاح رفتار کارکنان ارائه شده است، مانند روش: بازشدن یخِ‎انگاره‎های قبلی، ایجاد انگاره‎های جدید و فریز کردن وضعیت ایجاد شده. یا روش‎هایی که در روان شناسی بالینی به کار می‎رود، مثل تقویت افتراقی، جهت خاموش کردن رفتار نابه‎هنجار و تقویت رفتار‎های به‎هنجار و یا روش الگوپذیری از گروه‎های مرجع که مبتنی بر جذب الگو، جذب رفتار و سپس نهادینه شدن رفتار است.

همینطور روش‎هایی که در علوم ارتباطات برای اقناع مخاطب طراحی شده است و نیز روش‎های دیگری که در سایر علوم ارائه گردیده و در موضوعات مشابه، جواب داده است.

از روش‎های فوق، در تشویق مادران جوان به شیر دادن نوزادان خود، ترغیب زنان خانه دار به نیمه پر برنداشتن گوشی، کنترل جوانان در درگیری‎های خیابانی، به صفر رساندن آمار تصادفات ناشی از مست بودن راننده و... استفاده و نتایج جالبی گرفته شده است.

3- برای یافتن راه کار‎هایی اجرایی به منظور "درونی کردن مسئله حیا " و مشخصا تغییر رفتار شهروندان در ارتباط بارعایت "وزانت در پوشش" و "تعامل با نامحرم" طرح زیر اجرایی گردد:

الف) انتخاب متخصصانی از گروه‎های زیر و توجیه ایشان نسبت به مسئله:

1- روان‎شناسان اجتماعی

2- جامعه‎شناسان

3- متخصصین رفتار سازمانی

4- متخصصین علوم ارتباطات

5- متخصصین تعلیم و تربیت

6- کارشناسان عملیات روانی

7- اسلام‎شناسان

8- افراد صاحب تجربه

ب‌) تعیین هدف رفتاری مشخص، به این ترتیب که: ما می‎خواهیم هر کس در هر مرحله‎ای از رعایت حجاب و عفاف است، دقت و مواظبتش بیشتر شود تا یک قدم جلوتر بیاید. در این صورت ممکن است در ابتدا از بی حجاب‎ها خواسته شود که در ادارات، بانک‎ها و دانشگاه‎ها حجاب بهتری داشته باشند، سپس در مرحله بعدی که این موضوع نهادینه شد، از آن‎ها خواسته شود برای رفتن به پارک، سینما و باشگاه ورزشی هم این موضوع را رعایت نمایند. در هر صورت به وضع حجاب آن‎ها در مهمانی‎های خصوصی و جشن‎ها و عروسی‎هایی که در ملاء عام نیست، دخالتی نمی شود.

ج) از اعضای شش گروه اول خواسته شود:

1- با توجه به رشته تخصصی خود، مدل " تغییر ذهن و رفتارِ" مورد نظر خود را بیان نمایند.

2- این مدل را در مورد موضوع مورد بحث، یعنی حجاب و عفاف کاربردی کنند.

3- مخاطب طرح، نسل جوان - اعم از دختر و پسر- باشند.

4- با توجه به غیر متخصص بودن مجریان، یعنی پدران، مادران، معلمین، مدیران رسانه‎ها، تهیه کنندگان و کارگردانان فیلم‎ها و سریال‎ها و کلیه مسئولین ذیربط، ضمیمه ای برای توجیه ایشان تهیه شود.

5- در این طرح، تغییر رفتار‎های هیجانی و نا پایدار مورد توجه قرار نگیرد. مثل تصمیم گیری متاثر از مرگ عزیزان، فضای ایجاد شده در تاسوعا و عاشورا و شب‎های قدر و....

6- به هیچ وجه سراغ "مطالعات نظری"، " بررسی‎های میدانی" و "تنظیم سند راهبردی" در مورد حجاب و عفاف نروند و از نتایج پژوهش‎هایی که در شورای عالی انقلاب فرهنگی، سازمان تبلیغات اسلامی، وزارت کشور، شورای فرهنگی اجتماعی زنان، موسسه ریحانه النبی و... انجام شده، بهره برداری نمایند.

7- طرح نهایی به صورت ملی دیده شود.

8- نقش پدران و مادران، مربیان، رسانه‎ها و سازمان‎های ذیربط، به تفکیک لحاظ گردد.

د) از گروه اسلام شناسان خواسته شود، با مطالعه تاریخ انبیاء، سیره پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) و علمای عرفان و اخلاق، روش‎های تربیت اصحاب و یاران و چگونگی تحت تاثیر قرار دادن مخاطبان را در رفتار و گفتار ایشان بررسی کرده و نظریه‎های خود را ارائه نمایند.

ه) از گروه افراد با تجربه خواسته شود ضمن تدوین تجربیات خود، به جمع¬آوری تجربیات خانواده‎های موفق، مدارس خوب، مجامع¬ مذهبی و موسسات موفق خارجی و... بپردازند. همچنین آسیب شناسی کار‎های قبلی را فراموش ننمایند تا مجددا در آن دام‎ها گرفتار نشوند.

برای نام گذاری طرح هم، به جای بهره گیری از کلمه حجاب یا عفاف، بهتر است از عنوان "حیا " استفاده شود، زیرا:

- موضوع حیا مانند حجاب حساسیت برانگیز نیست.

- بی حیایی، حتی برای بی حجاب‎ها هم تابو است و از مخاطب قرارگرفتن با صفت "بی حیا " ناراحت می-شوند.

- این موضوع هنوز مانند حجاب "دست خورده" نشده است.

- حیا چند موضوع اساسی، از جمله حجاب و عفاف را شامل می شود.

- و نهایتا حیا اختصاص به خانم‎ها نداشته و شامل مردان هم می گردد.

آیا به نظر شما راه حل دیگری برای مهار این بحران وجود دارد؟

ارسال نظر
پیشنهاد امروز