از صدای اطرافمان هم میترسم!
کسانی که در برخورد با اینگونه پدیدههای مجرمانه زمینههای اقتصادی- اجتماعی را بسیار پررنگ و مسئولیت فردی و اختیار انسانها را کمرنگ میکنند، پیچیدگیهای شخصیت و اراده انسانها و نقش فرهنگ و تربیت را نادیده میگیرند.
از صدای اطرافمان هم میترسم!عنوان یادداشت روزنامه آرمان است كه در آن میخوانید؛
بخشی از ادبیات کلاسیک ایران درباره منش و کردار عیاران است. طراران و عیاران گروههای سازمانیافتهای بودند اما به اصول و مرام جوانمردی پایبند که هرکس آن اصول را زیر پا میگذاشت بهشدت کیفر میدید.
آنها از ثروتمندان میگرفتند و به فقرا میدادند. رازداری، راستگویی، کمک به درماندگان، عفت، فداکاری، استغنا، پیمانداری، سوگند نشکستن، گشادهدستی از ویژگیهای عیاران و طراران بود. یعقوب لیث صفاری سردسته گروهی از عیاران بود که به سرداری و امیری رسید و نام نیکی از خود در تاریخ به جای گذاشت.
قصد من تبلیغ مرام عیاران نیست. میخواهم بگویم در فرهنگ ایرانی از قدیم اصول و خط قرمزهای اخلاقی مشخصی وجود داشته است. مروری بر عملکرد زورگیرها، سقوط اخلاقی و پایمال شدن مرزهای جوانمردی و انسانیت را عیان میکند و وجدان هر شهروندی را آزار میدهد. یکی از قربانیان زورگیری اخیر در دادگاه گفت: «خواستند حلقه من را از دستم بیرون بیاورند که من دستم را مشت کردم و نگذاشتم این کار را انجام دهند. یکی از متهمین با قمه به صورت من زد.»... شاید اگر قربانی مقاومت میکرد انگشت او را با قمه قطع میکردند.
قربانی دیگر میگوید: «پشت چراغ قرمز یک موتوری کنار ماشین من حرکت کرد و موتور به گلگیر ماشین اصابت کرد. من احساس کردم تصادف شده است، شیشه سمت همسرم بالا بود، اما شیشه سمت من پایین بود که یک دفعه دو دست داخل ماشین آمد و شروع به کشیدن زنجیر دور گردن من کرد. من فقط توانستم در ماشین را قفل کنم و شروع به حرکت کردم. زنجیر هم از گردنم جدا نمیشد اما آنها آنقدر زنجیر را کشیدند که لباس و زنجیر من را با هم درآوردند...».
شاکی در ادامه به درستی میگوید: دزدی از قبل وجود داشته است. اما من میگویم اینها هم دزدند و هم نامرد. زن و بچه من ترسیدهاند و سه روز است که بچهام را به مدرسه نفرستادهام.
نتیجه زورگیری در روز روشن باعث گسترش احساس ناامنی میشود. یکی از شکات در جواب قاضی میگوید: «من میترسم. الان حلقه و ساعت دستم نمیکنم. پول هم بهاندازه کرایه تاکسی در جیبم میگذارم و اگر با اعضای خانواده بخواهیم به بانک برویم، حتما باید چند نفر باشیم. ما حتی دیگر از صدای اطرافمان هم میترسیم.» نکته جالب این است که شاکیان ستمدیده، در دادگاه حرفی از انتقام و اعدام متهمان نزدند.
متهمان قطعا مجازات میشوند، اما مجازات آنها مشکل را بهصورت ریشهای حل نمیکند. در کنار مجازات قانونی متهمان، وظیفه روزنامهنگاران و کارشناسان مسائل اجتماعی، فرهنگی، آموزشی و ورزشی است که این پدیده را از زاویههای متفاوت تحلیل کنند تا دریابیم که این درجه از خشونت و سفاکی از کجا آمده است. بهعنوان مثال دلایل حضور و علاقه زورگیرها در برخی رشتههای ورزشی مانند بدنسازی و کشتی چیست؟
در حوزه آموزش باید به این سوال پاسخ دهیم که آیا مدارس ما، مهارتهای زندگی و اخلاق اجتماعی را به کودکان میآموزند؟ وکلای تسخیری در دفاع از متهمان گفتند: «آنها فرزندان خانوادههای فقیرند... سردسته باند فرزند طلاق و از 12 سالگی مجبور به کار بوده است و برای عمل جراحی مادر نیاز به 4 میلیون تومان پول داشته است... در جامعه ماشین دو میلیاردی و رستوران 150 هزار تومانی وجود دارد...»
این حرفها درست است. فقر، کمسوادی، مشکلات خانواده،اعتیاد و بیکاری زمینهساز رفتارهای مجرمانه است. اما نمیتوان رفتارهای مجرمانه را با این استدلالها توجیه کرد و البته وکلای مدافع هم ضمن انجام وظیفه قانونی خود در دفاع از متهمان، اعمال جنایتکارانه زورگیرها را موجه نشان ندادند. انسان موجودی مختار است و نمیتوان اراده او را یکسره اسیر جبر اجتماعی دانست. شهروندان بسیاری را میشناسیم که فقیر و کمسوادند و هزار مشکل ریز و درشت در زندگی دارند اما در همین جامعه، شرافتمندانه زندگی میکنند.
کسانی که در برخورد با اینگونه پدیدههای مجرمانه زمینههای اقتصادی- اجتماعی را بسیار پررنگ و مسئولیت فردی و اختیار انسانها را کمرنگ میکنند، پیچیدگیهای شخصیت و اراده انسانها و نقش فرهنگ و تربیت را نادیده میگیرند.
جامعه باید یکپارچه در مقابل چنین رفتارهای جنایتکارانهای بایستد. در جوامع متمدن امروزی دیگر این دوره سپری شده است و تفکر رابینهودی متعلق به افسانههاست. در جامعه باید فقط قانون حاکم باشد.