بازگشت به نقطه آغاز
پس چاره دیگری جز کوچک شدن حجم دولت، افزایش خصوصیسازی و واگذاری فعالیتهای مختلف به بخش خصوصی و خروج دولت از عرصههای مختلف باقی نمیماند.
بازگشت به نقطه آغاز عنوان یادداشت مهندس اکبر ترکان است كه در آن میخوانید؛
بحث مدیریت درآمدهای نفتی برای رسیدن به رشد و توسعه پایدار و استفاده بهینه از این منبع عظیم ملی از جمله موضوعاتی است که سالهاست در اقتصاد ایران مطرح است.
بحثی که عدم توجه به آن زمینهساز ظهور و بروز بیماری هلندی در اقتصاد شده و پایههای اقتصادی کشور را بر محور نفت قرار داده و همین موضوع زمینه وابستگی هر چه بیشتر اقتصاد کشور به این محصول را فراهم کرده است.
وابستگی به درآمدهای نفتی در بودجه جاری کشور از جمله مشکلاتی است که از سال 51 و در ادامه متمرکز کردن درآمدها و هزینههای کشور اتفاق افتاد.
تا پیش از سال 51 چنین مشکلی در اقتصاد کشور مشاهده نمیشد. مهمترین دلیل آن هم این بود که تا قبل از این سال برنامهریزی بودجه با وزارت اقتصاد بود و این وزارتخانه موظف بود بودجههای جاری کشور را تنها از محل مالیات و درآمدهای گمرک تامین کند.
درآمدهای نفتی هم همه از مجرا و کانال دیگری به سازمان مربوطه واریز و از آنجا برای رشد و توسعه کشور هزینه میشد.
عدم تمرکز درآمدهای نفتی وهزینههای جاری خود یکی از مهمترین دلایل جلوگیری از ابتلا به بیماری هلندی و اتکا به درآمدهای نفتی بود. یعنی در آن زمان دولت باید هزینههای خود را تنها از محل مالیات و گمرک تامین میکرد.
اما از سال 51 به بعد موضوع اصل تمرکز بودجه مطرح و قرار شد همه درآمدهای کشور در یک جا ذخیره و همه مخارج هم از آن محل تامین شود.
تمرکز درآمدهای نفتی و غیرنفتی و تامین هزینهها از یک محل سبب شد از همان سال کم کم به جمعیت کادر اداری دولت افزوده شود و با توجه به افزایش تعداد شاغلان بخش دولتی بودجه جاری کشور هم از این سال افزایش یابد.
تامین هزینههای دولتی از محل درآمدهای نفتی خود دلیلی برای افزایش حجم دولت، دولتسالاری و در نتیجه بوروکراسی اداری شد.
از آن زمان تاکنون چهار دهه است که اقتصاد ایران با این عارضه همچنان مواجه است و در تمام این سالها درآمدهای ناشی از فروش نفت صرف هزینههای جاری این دولت بزرگ و همچنان رو به رشد شده است.
راهکار مدیریت هزینهها و درآمدهای نفتی هم بازگشت به نقطه ایجاد اشکال در ساختار اقتصادی و اصلاح این مشکل از نقطه آغاز است. یعنی باید بودجه جاری کشور مانند گذشته تنها از محل درآمدهای ناشی از مالیات و گمرک تامین و درآمدهای نفتی نه در بخش جاری بلکه برای توسعه کشور سرمایهگذاری شود.
با این اقدام دولت باید به یک دولت کوچک تبدیل شود و از تصدیگری و حضور در همه عرصههای مختلف پرهیز کند، چون دولتی با چنین حجم بزرگی دیگر نمیتواند هزینههای خود را تنها از محل مالیات و گمرک بپردازد.
پس چاره دیگری جز کوچک شدن حجم دولت، افزایش خصوصیسازی و واگذاری فعالیتهای مختلف به بخش خصوصی و خروج دولت از عرصههای مختلف باقی نمیماند.
در این حالت و با این اقدام دولت کوچک و چابک به حکمرانی خوب و ناظری مناسب تبدیل میشود. پس تنها راهکار مدیریت درآمدهای نفتی بازگشت به نقطه آغاز اشتباه و ازسرگیری اصلاحات از همان نقطه است.
* معاون اسبق وزیر نفت